استخدام دروازه‌بان، دشوارتر از استخراج اورانیوم!

با این توضیح که چنین قانونی منحصر به فوتبال ایران نیست و پیش‌تر کشورهای دیگری در شرق و غرب آسیا هم پیشینه چنین اقدامی را داشته‌اند، ولی در آن کشورها، ممنوعیت استفاده از دروازه‌بان‌های خارجی به لیگ برترشان محدود نشده و در تمام رده‌های باشگاهی به اجرا درآمده است.

بسیاری از اهالی و کارشناسان حرفه‌ای فوتبال ایران اعتقادی به درستی و کارایی چنین طرحی ندارند و آن ‌را برای فوتبال ملی و تقویت دروازه‌بانی آن مفید و موثر نمی‌‌دانند. از جمله جلال چراغپور، سرمربی تیم ملی فوتبال ایران در بازی‌های آسیایی 1982 که در تشریح فلسفه غلط بودن ممنوعیت استفاده از دروازه‌بان خارجی می‌گوید: همیشه نه فقط در فوتبال حتی در متالورژی و علوم دیگر نیز نتیجه امزاج و اختلاط، به تقویت مواد می‌انجامد.

مثلا آلیاژهای یک فلز از خود آن فلز محکم‌ترند. در جوامع بشری و ورزش نیز این قاعده و قانون عام صدق می‌کند، به این مفهوم که اختلاط، باعث ارتقاء می‌شود و جهانی که در ورزش از ما جلوتر است برای پیشبرد امور خود از حضور بازیکنان خارجی در تیم‌های ورزشی رشته‌های مختلف خود بهره گرفته است. حتی اگر چنین نتیجه‌ای علمی هم نباشد وقتی مصادیق آن در جامعه ورزش به وفور دیده شده است قابل اعتنا خواهد شد.

این فرض که اگر ما در مقام پست‌ها از بازیکنان درجه 2 و 3 آسیایی، آفریقایی و آمریکای لاتین استفاده می‌کنیم ظاهرا لطمه‌‌ای به پرورش استعدادهای داخلی نمی‌زند ولی اگر دروازه‌بانی از خارج بیاید دروازه‌بانی ما آسیب می‌بیند، فرضیه‌ای منطقی به نظر نمی‌رسد و در ظاهر، توجیهی کاملا شخصی و غیرعلمی است. این که کشورهای صاحب دروازه‌بان‌های بزرگی مثل هلند، انگلیس، ایتالیا، اسپانیا، آلمان و... خود واردکننده دروازه‌بان‌های خوب خارجی هستند نیز دلیل دیگری است که قانون مذکور ما را نفی می‌کند.

جواد محمودی، دروازه‌بان پیشین تیم ملی و مربی دروازه‌بانان‌سال‌های اخیر نیز اعتقادی به درستی و کارایی چنین قانونی ندارد و می‌گوید: من خود به عنوان دروازه‌بانی لژیونر در لیگ برتر فوتبال ترکیه به میدان رفته‌ام و در آنجا مشاهده کرده‌ام که حضور دروازه‌بان‌های خارجی چه اثر مثبتی در رشد و پیشرفت دروازه‌بان‌های آن کشور ایفا کرد. اساسا دروازه‌بانی یک کشور وقتی رشد می‌کند که در وهله اول، آموزش مناسبی در این زمینه صورت بگیرد و دروازه‌بان‌های زیادی به تمرین این کار بپردازند که در پناه این تعداد زیاد، شماری دروازه‌بان نخبه و استثنایی هم به فوتبال معرفی شوند.

حال آن که الان چنین نیست و بی‌توجهی قریب به اتفاق باشگاه‌ها به تیم‌های پایه خود زمینه‌ساز ضعف ما در اغلب پست‌ها و شاید تمام پست‌ها از جمله دروازه‌بانی شده است. بنابراین منع جذب دروازه‌بان خارجی، هیچ مشکلی را در فوتبال ما رفع نخواهد کرد.

علی‌اصغر کلانتری، سرمربی تیم لیگ برتری فجر سپاسی معتقد است باید پیش از شروع طرح ممنوعیت حضور دروازه‌بان خارجی، 5 سال در آکادمی‌های قوی استانی با استفاده از مربیان قوی داخلی و خارجی به پرورش و تولید دروازه‌بان‌ها می‌پرداختیم و سپس طرح فوق را به اجرا درمی‌آوردیم.

اجرای 10 ساله چنین حرکتی می‌توانست ما را دارای دروازه‌بان‌هایی قوی و ممتاز کند، اما اجرای ناقص و غیر کارشناسی طرح نتوانسته تغییر و رشدی کیفی در دروازه‌بانی ما ایجاد کند، بلکه با افزایش ناگهانی و انفجاری قیمت همان چند دروازه‌بان شاخص حاضر در لیگ، استخدام آنها را بسیار سخت کرده است، طوری که اکنون استخدام دروازه‌بان لیگ برتری از استخراج اورانیوم نیز دشوارتر شده است.

حالا خدا می‌داند اگر عمر ورزشی همین چند دروازه‌بان نیز به اتمام برسد در این بی‌پشتوانگی، چه بر سر باشگاه‌ها و تیم ملی فوتبال ما خواهد آمد؟!

ایجاد گرانی بازیکن و افزایش ارقام دستمزد بازیکنان پست‌های مختلف از عوارض جانبی دیگر طرح مذکور به حساب می‌آید.

پرویز مظلومی، سرمربی تیم استقلال که اخیرا موفق به جذب سیدمهدی رحمتی به عنوان شاخص‌ترین دروازه‌بان و البته گران‌ترین بازیکن سال‌های اخیر لیگ برتر شده است در این مورد می‌گوید: قانون منع جذب دروازه‌بان‌های خارجی باعث افزایش سقف واقعی قراردادهای بازیکنان پست‌های دیگر هم شده است. به این ترتیب که این طرح با ایجاد محدودیت دروازه‌بان‌های کارآمد، موجب افزایش سطح حقوق و دستمزد آنها به طرز چشمگیری شده است.

بازیکنان و ستاره‌های دیگر پست‌ها هم وقتی ارقام پیشنهادی و دریافتی دروازه‌بان‌ها را می‌بینند، دستمزد بیشتری متناسب با دستمزد آنها می‌خواهند و به این ترتیب، سقف قراردادها در سال‌های اخیر به میزان چشمگیر و نگران‌کننده‌ای بالا رفته است.

علی پروین، سرمربی پیشین تیم ملی و پرسپولیس هم در این مورد نظر مظلومی را دارد: «به نظرم ارقامی که اکنون اعلام می‌شود بسیار عجیب است و نمی‌دانم باید چه حرفی زد! آیا بازیکنی که برای عقد قرارداد 800 میلیون تومان می‌خواهد می‌تواند کیفیت لازم را در مسابقه‌ها داشته باشد؟ با توجه به سوابقی که می‌بینید سقف قرارداد هم اصلا فایده‌ای ندارد.

آقایان باید بدانند نیاز به راه‌حل درست و حسابی است. با این وضع بی‌رویه واقعا نمی‌دانم چه کار باید کرد؟ به نظر من در بحث دروازه‌بانی اگر دروازه‌بان خارجی بیاید قیمت‌ها شکسته می‌شود و می‌توان کمی وضعیت را کنترل کرد و در غیر این صورت نمی‌دانیم بعدا چه اتفاقی می‌افتد.»

در عین حال، به نظر می‌رسد اعمال چنین قانونی با کاهش رقابت بین دروازه‌بان‌ها، سطح کمی و کیفی آنها را بشدت کاهش داده است و در عین حال، ترس مربیان از ریسک‌پذیری در فوتبال صرفا نتیجه‌گرای کشورمان، آنها را از میدان‌دادن به دروازه‌بانان جوان و پراستعدادی نظیر محمدباقر صادقی، محمد سواری و... که قبلا توانایی‌ها و استعدادهای زیادی از خود نشان داده‌اند، باز داشته است.

چراغپور در مورد افت دروازه‌بانی در فوتبال ایران می‌گوید: وقتی ما جلوی ورود دروازه‌بان‌های خوبی مثل آرمناک پطروسیان که گل مفت نمی‌خورد را به لیگ برتر می‌گیریم، گلرهای جوان خودی را از داشتن الگو محروم می‌کنیم تا چنین نوسانی را تقدیم فوتبال خود کنیم و گلرهایی را در درون دروازه تیم‌های لیگ برتری ببینیم که عمدتا در اندازه‌های بازی در این سطح نیستند و 4، 5 گل در یک بازی دریافت می‌کنند و موجب تضعیف کیفیت فوتبال و خدشه به روشنی عیار بازیکنان دیگر نیز می‌شوند. به این ترتیب که ضعف آنها موجب می‌شود به خوبی عیار و سطح کیفی خطوط دفاع، حمله و حتی میانی نیز روشن نشود و به طور مثال می‌بینیم فرهاد مجیدی در 34، 35 سالگی بهترین ستاره فوتبال ما معرفی می‌شود، در حالی که ضعف دروازه‌بان‌های ما به حدی است که او توپ را به هر کجای دروازه که بزند وارد آن می‌شود!

در عین حال عزیزالله محمدی، نایب رئیس دوم فدراسیون فوتبال و رئیس سازمان لیگ به عنوان متولی اجرای این طرح از اجرای دستورالعمل خود دفاع می‌کند، ولی نحوه دفاع او بیش از آن که مبتنی بر استدلال و منطق محکمی باشد، جدی و قاطعانه است. وی که پیش‌تر تصویب این قانون را کار هیات رئیسه فدراسیون فوتبال دانسته بود در پاسخ به اعتراض‌ها در مورد آن می‌گوید: این قانون ضمن خوب بودن به پشتوانه‌سازی دامن زده است.

این همه دروازه‌بان در لیگ برتر از کجا آمده‌اند؟ این قانون اشکالی ندارد. البته محمدی بدون آن که سال شروع این مصوبه را به خاطر بیاورد و به یاد آورد که قانون منع استفاده از دروازه‌بان خارجی از 2 سال پیش شروع شده است، می‌گوید: پس از بحرانی که تیم‌های ما در پست دروازه‌بانی با آن روبه‌رو بودند، قانون ممنوعیت بکارگیری دروازه‌بان خارجی در لیگ برتر اعمال شد و در طول 3 فصل گذشته این قانون در لیگ برتر به اجرا درآمد و در فصل آینده نیز اعمال خواهد شد.

البته علی کفاشیان، رئیس فدراسیون فوتبال در مورد تداوم برقراری این مصوبه قاطعیت جانشین دوم خود را ندارد و معتقد است سازمان لیگ بعد از دریافت دیدگاه‌های باشگاه‌ها باید در مورد ادامه روند کنونی تصمیم‌گیری کند.

در این بین نیما نکیسا، دروازه‌بان تیم ملی ایران در دیدار با یوگسلاوی در جام جهانی 1998 فرانسه مدعی طراحی مصوبه بحث‌برانگیز دروازه‌بانی است. نکیسا می‌گوید: «این طرح به پیشنهاد من به تصویب رسید و برای قبولاندن آن به عزیز محمدی 2 روز با او صحبت کردم. البته من پیشنهاد داده بودم حتی در لیگ دسته اول نیز ورود دروازه‌بان خارجی ممنوع شود که این بخش طرح، رد شد. به هر حال شاید حدود 5 سال متضرر شویم ولی سرانجام این کار در آینده باعث پیشرفت دروازه‌بانی‌ ما خواهد شد.

خوشبختانه مطرح شدن دروازه‌بان‌هایی مثل شهاب گردان، سامان صفا و مهدی اسلامی از دل این طرح بیرون آمدند و اگر این مصوبه به اجرا گذاشته نمی‌شد آنها به فوتبال ایران معرفی نمی‌شدند.»

البته نام‌هایی که نکیسا آنها را به عنوان میوه‌های این طرح مطرح می‌کند یا دروازه‌بان‌هایی هستند که اکنون در بین 15 دروازه‌بان برتر کشورمان جایی ندارند یا به مانند شهاب گردان، پیش از اجرای این طرح نیز چهره‌ای شناخته شده در بین دروازه‌بان‌های لیگ برتری محسوب می‌شدند.

سیدمهدی رحمتی، حسین آشنا، محمد محمدی، سیدشهاب‌الدین گردان، مهدی واعظی، وحید طالب‌لو، حسن حوری، ابراهیم میرزاپور، سوشا مکانی، میثاق معمارزاده، حسن رودباریان، رحمان احمدی، محمد سواری، صالح خلیل‌آزاد، علیرضا حقیقی، حامد لک و چند نام دیگر تنها موجودیت دروازه‌بانی ما در سال سوم اجرای قانون منع حضور دروازه‌بان‌های خارجی در لیگ برتر هستند و با توجه به میانگین سنی کنونی بالای 30 سال این جمع، باید به این نتیجه برسیم که با اجرای این قانون در سال سوم، نه‌تنها شاهد پیشرفتی در ارتقاء دروازه‌بانی‌مان نبوده‌ایم بلکه حرکت رو به عقبی نیز انجام شده است.

پس بجاست با بررسی هرچه همه‌جانبه‌تر به تجدید نظر و بازنگری در ایرادهای موجود بپردازیم تا در دوره‌های بعدی، بیش از این شاهد عقبگرد و رشد منفی فوتبال‌مان بویژه در عرصه حساس دروازه‌بانی نباشیم.