در تپش این هفته، ماجرای فریب و تعرض در پوشش عرفانهای دروغین و رمالی را بررسی کردیم
در دهه 1940، در پاسخ به صنعتیشدن کشاورزی، جنبشی در کشاورزی ارگانیک آغاز شد که در واقع تجدید این نوع از کشاورزی برای بازگرداندن تعادل از دسترفته در اثر رشد سریع تکنولوژی در کشورهای در حال توسعه بود.
مواد غذایی ارگانیک به محصولاتی اطلاق میشود که در تولید آنها از روشهای مصنوعی و شیمیایی برای کوددهی، کنترل علفهای هرز یا جلوگیری از بیماریهای دام استفاده نشده است. طی 2 دهه گذشته، جهان به طور فزایندهای به سوی سلامت و بهداشت محیطزیست سوق پیدا کرده و یکی از باورها برای داشتن محیط پاکتر و غذای سالمتر، استفاده از محصولات ارگانیک است.
مواد غذایی ارگانیک چگونه تولید میشوند؟
مواد غذایی ارگانیک باید عاری از هرگونه مواد شیمیایی و مصنوعی باشند.
پرهیز از استفاده از هرگونه مواد مصنوعی و شیمیایی از آمادهسازی زمین برای کشت آغاز میشود. کشاورز نمیتواند از کودهای سوختی استفاده کند یا به طور شیمیایی مواد خاکش را تغییر دهد، همچنین مواد شیمیایی برای مبارزه با آفات یا کنترل بیماری مجاز نیستند. در این روش کشاورز میتواند محصولاتش را با ترکیبات یا روغنهای حشرهکش گیاهی درمان کند، اما نمیتواند از اسپریهای موجود در فروشگاهها استفاده نماید، مگر این که از نظر دارا بودن مواد آلی، گواهی شده باشند. موادغذایی ارگانیک نمیتوانند به هیچ روشی از لحاظ ژنتیکی تغییر کنند. چرا که در تغییرات ژنتیکی برای تولید گونههای مقاومتر یا خوش طعمتر واریتههای گیاهی یا در پرورش دام برای ایجاد حیوانات دورگه، دستکاری و اصلاحات ژنتیکی صورت میگیرد که غیر ارگانیک محسوب میشود، در حالی که در تولیدات ارگانیک، تغییرات در گیاهان یا پرورش دام، از طریق تکنیکهای انتخابی پرورش و گردهافشانی دستی صورت میگیرد. نکته مهم این است که مواد غذایی ارگانیک نمیتوانند با مواد غذایی غیرارگانیک در تماس باشند. در واقع به منظور اطمینان از این که آفتکشها یا سایر مواد شیمیایی با محصولات ارگانیک تماس حاصل نکنند، این محصولات باید به طور جداگانه بستهبندی گردیده و حمل شوند.
مزیتهای مواد غذایی ارگانیک
طرفداران مواد غذایی ارگانیک میگویند این محصولات سالمتر از تولیدات مرسوم هستند زیرا دارا بودن مواد شیمیایی کمتر، به معنی سرطانزا بودن کمتر آنهاست، همچنین معتقدند اینگونه غذاها طعم بهتری دارند. تصور میشود تنها حیواناتی که منحصرا از محصولات آلی تغذیه میشوند، مانند مرغهای خانگی یا گاو و گوسفندهای تغذیه شده با علوفه برای انسان مقوی هستند؛ اگرچه این مورد همیشه صدق نمیکند. مزرعهداران به طور معمول از آفتکشها برای محافظت محصولاتشان در برابر انواع کپکها، حشرات و بیماریها استفاده میکنند. این در حالی است که هنگامی که این آفتکشها اسپری میشوند، میتوانند روی محصول باقی بمانند به همین دلیل برخی مردم مواد غذایی ارگانیک را برای محدود کردن تماس با این باقیماندهها خریداری میکنند. از نقطه مقابل مقررات مواد غذایی ارگانیک، استفاده از افزودنیهای غذایی، کمکفرآیندها (موادی که طی فرآیند استفاده میشوند، اما مستقیما به غذا اضافه نمیشوند) و نیز مواد افزودنی که معمولا برای مواد غذایی غیرارگانیک استفاده میشود، ازجمله نگهدارندهها، شیرینکنندههای مصنوعی، طعمها و رنگها را ممنوع یا بشدت محدود نموده است. برخی از مردم مواد ارگانیک را به دلایل محیطی خریداری میکنند. چراکه عملیات کشاورزی ارگانیک، با کاهش آلودگی آب و کیفیت خاک برای منفعت محیطی طراحی شدهاند.
تفاوت بین مواد غذایی ارگانیک با غیرارگانیک در مغذیتر بودن آنها چندان ثابت نشده است. برخی از مواد غذایی که نسبت به آلودگیهای آفتکشها حساستر هستند، بهتر است به صورت ارگانیک خریداری شوند، ازجمله توتفرنگی، ذرت، موز، سیب، هلو و لوبیا سبز. در این میان غلات نیز با 6 تا 11 واحد مصرف در روز، خطرات بیشتری را در رابطه با دریافت سموم در انواع غیرارگانیک دارا هستند و از آنجا که نوزادان به همه انواع سموم حساستر از افراد بزرگسال هستند، غذای کودک تا جایی که امکان دارد، بهتر است به صورت ارگانیک تهیه شود. در مورد شیر هم باید گفت، شیر ارگانیک اساسا شیر تهیه شده از گاوهایی است که از علوفههای سالم تغذیه شدهاند. این به آن معنی است که علاوه بر این که غذای گاو کاملا عاری از مواد شیمیایی بوده برای رشدش نیز از کودهای سنتتیک استفاده نشده است. از سوی دیگر، شیر از گاوهایی به دست آمده که هیچ هورمون مصنوعی برای افزایش میزان شیرشان دریافت نکردهاند. این در حالی است که شیر معمولی به دلیل این که از گاوهایی به دست آمده که با علفهای غنی شده و رشد نموده با مواد شیمیایی تغذیه کردهاند و خود نیز هورمونهای افزایشدهنده شیر را دریافت کردهاند، حاوی مقداری مواد شیمیایی است که احتمالا در مقایسه با محصولات ارگانیک مقادیر مشخصی هستند. این نوع شیرها مدت ماندگاری کوتاهتری دارد. بنابراین شیرهای ارگانیک برای نوشیدن بخصوص در کودکان مطمئنتر هستند. بعلاوه شیر ارگانیک، حاصل یک کشاورزی مسالمتآمیز با محیط زیست است که از رشد سالم سایر موجودات و حشرات حمایت میکند. در مورد انواع گوشتها و ماکیان ارگانیک نیز وضعیتی مشابه وجود دارد.
درجهبندی محصولات ارگانیک
اصطلاحاتی که برای مواد غذایی ارگانیک استفاده میشود، عبارتند از: 100 درصد ارگانیک برای محصولاتی که به طور کامل از ترکیبات آلی (طبیعی) تشکیل شدهاند، اصطلاح ارگانیک برای محصولاتی که 95 درصد متشکل از ترکیبات آلی هستند، برای محصولاتی که دارای حداقل 70 درصد مواد طبیعی باشند، اصطلاح تولید شده با مواد ارگانیک را به کار میبرند و مواد غذایی که کمتر از 70 درصد مواد طبیعی داشته باشند، جزو محصولات ارگانیک محسوب نمیشوند.
در ایالات متحده، تولید محصولات ارگانیک براساس سیستمی است که طبق قوانین 1990 فعالیتهای تولیدی مواد غذایی ارگانیک (OFPA) و قوانین فدرال کنترل میشود.
معایب مواد غذایی ارگانیک
یکی از نگرانیهای رایج درخصوص مواد غذایی ارگانیک، هزینه بالای آنها نسبت به محصولات غذایی غیرارگانیک است که این افزایش هزینه به دلیل عملیات گرانتر کشاورزی، مقررات سخت دولتی و بازدهی کمتر محصول میباشد. از دیگر معایب اینگونه محصولات این است که در 5 درصد افراد ممکن است واکنشهای آلرژیک ایجاد کنند، چراکه حتی برخی از سموم طبیعی و ارگانیک نیز مانند ریسین و استریکنین میتوانند عوارضی را برای مصرفکنندگان ایجاد کنند. همچنین پروتئین برخی از مواد غذایی مانند بادام زمینی، لوبیای سویا، تخممرغ، شیر و صدفها به مایعات هضمی مقاوم هستند. این پروتئینها به مدت طولانی در روده باقی مانده و یک واکنش ایمنی آلرژیک را در افراد حساس ایجاد میکنند.
امروزه دانشمندان با اصلاحات ژنتیکی توانستهاند محصولات با آلرژیزایی کمتری تولید نمایند که البته مغایر با ارگانیک بودن مواد غذایی است و به همین دلیل نمیتوان از این اصلاحات ژنتیکی در محصولات ارگانیک بهره برد.
همچنین درخصوص مصرف مواد غذایی ارگانیک گاهی گزارشاتی مبنی بر مسمومیتهای غذایی مانند مسمومیت با گونهای از اشرشیاکلی در اسفناج تازه دیده شده، همچنین جوانههای لوبیای خام ارگانیک نیز چند بار موجب بروز سالمونلا در افراد گردیده است. در آزمایشاتی که روی مواد غذایی خام ارگانیک صورت گرفته، سطح بالایی از باکتریهای آنتروکوکسی که یک نشانگر آلودگی مدفوعی است، مشاهده گردیده که البته مدفوع به طور بارزی، ارگانیکترین کود در طبیعت است. بنابراین آسانترین راه برای اجتناب از مضرات اینگونه محصولات، عدم مصرف تمامی مواد غذایی غیرپروسس شده است که تحت فرآیندهای حرارتی برای از بین رفتن باکتریها قرار نگرفتهاند.
در مقایسه، کودهای مصنوعی مورد استفاده در محصولات غیرارگانیک، آلودگی باکتریایی نداشته و باعث مسمومیت غذایی نمیشوند و آلودگی باکتریایی میتواند در مراحل بعدی فرآیند غذایی اتفاق بیفتد.
فروغ فلاحزاده
منابع: Mayoclinic/Deference between
در تپش این هفته، ماجرای فریب و تعرض در پوشش عرفانهای دروغین و رمالی را بررسی کردیم
گزارش «جامجم» درباره دستاوردهای زبان فارسی در گفتوگو با برخی از چهرههای ادب معاصر
معاون وزیر بهداشت: