ویلاسازی؛ بلای جان جنگل های ارسباران

منافی، کارشناس منابع طبیعی و آبخیزداری آذربایجان شرقی، عامل تخریب را در رابطه مستقیم ساکنان بومی و جنگل می‌داند و معتقد است در سال‌های گذشته به دلیل عدم توجه مسوولان به این مناطق، این منطقه به طور کامل از هر لحاظ در فقر به سر می‌برد و در چنین شرایطی روستاییان منطقه جهت‌ گذران زندگی و معیشت، وابستگی کامل و مستقیمی به جنگل پیدا کرده‌اند به طوری که تمامی درآمد آنها به نوعی از جنگل تامین می‌شود و این نوع ارتباط، تخریب‌های گسترده‌ای را به جنگل وارد کرده است.

وی می‌افزاید: به طور مثال به علت عدم وجود راه‌های دسترسی مناسب هیچ‌گونه امکانات سوختی به منطقه نمی‌رسد و این مساله باعث شده روستاییان جهت برطرف کردن این نیاز اقدام به قطع درختان کنند.

کارشناس منابع طبیعی تصریح می‌کند: هر چند در سال‌های اخیر اداره کل منابع طبیعی آذربایجان شرقی برای برطرف کردن این نیاز در قالب طرح صیانت از جنگل‌های ارسباران با صرف هزینه و اعتبارات زیاد اقدام به توزیع نفت سفید در روستاهای جنگلی کرده و این امر باعث کاهش محسوس تخریب جنگل شده است، اما این پروژه گاهی به علت کاهش اعتبار با افت و خیزهایی مواجه می‌شود.

این در حالی است که مدیرکل حفاظت محیط زیست آذربایجان شرقی، پارامتر سوخت را در تخریب جنگل‌ها کمرنگ دانسته و عوامل تخریب را در موارد دیگری می‌بیند.

وی معتقد است در سال‌های اخیر با حمایت دولت، الگوی تامین انرژی روستاییان از هیزم و درختان جنگلی به استفاده از انرژی‌های فسیلی تبدیل شده و این امر از یک طرف باعث کاهش تعارضات زغال‌گیری و از طرف دیگر به افزایش امنیت درختان جنگلی منجر شده است.رئیسی افزود: به دنبال اجرای این طرح و همزمان با فرهنگ‌سازی و تشویق ساکنان بومی به حفظ و صیانت از جنگل‌ها، حفاظت و صیانت از سرمایه‌های ملی مورد توجه قرار گرفته است.

طبق شواهد عینی در چند سال اخیر بحث ویلاسازی و به نوعی تامین رفاه و آسایش چند روزه برخی سرمایه‌داران و مالکان اراضی نیز جنگل‌های ارسباران را با تهدید جدی مواجه کرده است.این امر باعث شده رفته رفته روستاییانی که سال‌ها پیش اراضی و جنگل‌های خود را به امید زندگی بهتر در شهرهای بزرگی چون تهران، تبریز و... رها کرده بودند به دنبال اعطای تسهیلات بانکی و نیز ایجاد امکانات رفاهی، مجددا به مناطق جنگلی خود مراجعه کرده و با مدرنیزه کردن طبیعت بکر جنگلی سعی در تجربه زندگی و رفاه شهری در آن منطقه کردند که این مساله تاثیر مستقیمی در تخریب مناطق و جنگل‌های ارسباران داشته است.

مدیرکل محیط زیست استان در این رابطه معتقداست: ساخت ویلاهای متعدد که لازمه آن قطع درختان جنگلی و مهم‌تر از همه کشیدن جاده جهت تردد سهل و آسان به ویلاها ست نقش زیادی در تخریب جنگل‌های منطقه ایفا می‌کند.

وی می‌افزاید: البته باتوجه به این‌که در مناطق حفاظت شده قوانین زیست محیطی خاصی حاکم است، لذا ویلاهایی که در نزدیکی شهرستان کلیبر ساخته شده‌اند در منطقه حفاظت شده قرار ندارند، اما با توجه به این‌که این‌گونه ساخت و سازها سیمای طبیعی منطقه را مخدوش و متحول می‌سازند، اگر کسی برای ساخت ویلا در این منطقه اقدامی کرده باشد حتما با او برخورد قانونی صورت گرفته و پرونده قضایی برای او تشکیل می‌دهیم و سازمان توجهی به توصیه‌های افراد بانفوذ و سرشناس مبنی بر اغماض و چشم‌پوشی از این امر نمی‌کند.

این در حالی است که اسماعیلی، رئیس اداره محیط زیست شهرستان کلیبر، رشد قارچ‌گونه ویلاسازی در داخل منطقه حفاظت شده را تکذیب می‌کند و می‌گوید: سازمان محیط زیست مانع هرگونه ساخت ویلا در داخل منطقه حفاظت شده می ‌شود و اگر مواردی مشاهده ‌شود، در خارج از محدوده و عمدتا در داخل روستاها صورت می‌گیرد. به این صورت که روستاییانی که خانه‌های قدیمی خود را تخریب می‌کنند، عمدتا به هنگام ساخت، منازل خود را ویلایی درست می‌کنند و به نظر نمی‌رسد تغییر شکل خانه‌ها در داخل روستاها عملی غیرقانونی باشد.اسماعیلی درخصوص جاده‌کشی بین روستاها می‌افزاید: باتوجه به این‌که جاده‌کشی یکی از مهم‌ترین عوامل تخریب جنگل‌ها به شمار می‌رود، اما در مورد منطقه حفاظت شده ارسباران باید گفت بحث جاده‌کشی تنها در جهت تعریض و مرمت راه‌های روستایی صورت گرفته و نمی‌توان به آن عنوان جاده‌کشی اتلاق کرد. به جز یکی دو مورد که احداث آن پس از اخذ موافقت از سازمان محیط زیست صورت گرفته است.

کارشناسان محیط زیست همچنین به تخریب بسیار بالای جنگل‌ها در اثر ایجاد پروژه‌های اقتصادی اشاره می‌کنند و می‌گویند: کارخانه ذوب مس که در طرح توسعه مس سونگون پیش‌بینی شده روزانه حدود 400 تن گاز دی‌اکسید گوگرد تولید می‌کند.

تولید گاز دی‌اکسید گوگرد در منطقه‌ای به فاصله 7 کیلومتر از جنگل‌های ارسباران می‌تواند باعث صدمه مستقیم به گیاهان و جانوران و نهایتا از بین رفتن پوشش گیاهی و جانوری حساس منطقه شود.رئیسی، مدیرکل محیط زیست استان در این خصوص اظهار می‌دارد: اجرا و توسعه این طرح علاوه بر تخریب کامل منطقه، عوارض دیگری چون تهدید گونه‌های نادری چون سیاه خروس را به دنبال دارد.

وی ادامه می‌دهد: پروژه مس سونگون تا زمانی مورد تایید ما خواهد بود که مطابق تکنولوژی زیست‌محیطی پیش برود و تا ارائه این تکنولوژی، محیط زیست استان مجوزی برای توسعه مس سونگون نخواهد داد.

رئیس سازمان حفاظت محیط‌زیست کشور نیز با اشاره به این‌که زنگ خطر برداشت بی‌رویه از عرصه‌های جنگلی به صدا درآمده است، گفت: براساس گزارش رسمی جهانی، میزان واقعی جنگل‌های منطقه مازندران از 6/3 میلیون هکتار در سال 1960 به 8/1 میلیون هکتار در زمان حاضر رسیده که فاجعه است.محمدجواد محمدی‌زاده افزود: این کاهش محسوس، هشدار جدی را به مسوولان می‌دهد؛ چراکه نمونه‌های نادر هیرکانی جنگل‌های شمال در هیچ نقطه دنیا یافت نمی‌شود.

وی با بیان این‌که کاهش 2 برابری سطح جنگل‌های مازندران در 51 سال گذشته سبب کاهش استنشاق اکسیژن شده است، تصریح کرد: خسارت به جنگل‌های شمال جبران‌ناپذیر است و می‌تواند زنگ خطر پدیدار شدن بیابان را در این خطه به صدا درآورد.

محمدی زاده پیشنهاد داد: به منظور حفظ عرصه‌های طبیعی خطه شمال و مازندران باید تا 10 سال بهره‌برداری از جنگل‌ها را تعطیل و نیاز کشور به کاغذ را از طریق واردات چوب تحقق بخشیم.

سعیده دلال علیپور ‌‌/‌‌ جام‌جم تبریز