چمدان‌ها ‌‌برای ‌سلامت ‌هم ‌بسته ‌می‌شود

صنعت جهانگردی به عنوان یکی از مهم‌ترین فعالیت‌های اقتصادی جهان به طور متوسط 10درصد تولید ناخالص داخلی و 10درصد اشتغال جهان را به خود اختصاص داده است.

در این میان بازار «توریسم‌درمانی» هم در منطقه خاورمیانه به علت هزینه‌های گزاف درمانی در دنیا (بویژه در کشورهای غربی و عربی) پر رونق است؛ با این وصف سهم ایران از درآمدهای جهانگردان بین‌المللی در مقایسه با کشورهای همجوار، آن‌گونه که باید باشد، نیست.

این در حالی است که امکانات درمانی پیشرفته یکی از نقاط قوت ایران نسبت به دیگر کشورهای منطقه است که می‌تواند به رونق این صنعت کمک فراوان و جدی کند.

گردشگری سلامت از دیر باز وجود داشته و برخی عقیده دارند که این پدیده از زمان یونان و روم باستان در اروپا وجود داشته و بعد به نقاط دیگر دنیا گسترش پیدا کرده است.

در دوران باستان افرادی که دچار بیماری‌های تنفسی یا رماتیسمی بودند، متوجه شدند که اقامتی هر چند کوتاه در برخی مناطق آب و هوایی خاص در بهبودشان تاثیر دارد؛ بنابراین به آن نقاط مسافرت می‌کردند، ولی تا پیش از قرن هیجدهم اهمیت چندانی برای این نوع سفر و این نوع درمان قائل نبودند. در انگلستان آن دوره، این نوع سفرها به شهرهای دارای چشمه‌های آب گرم اختصاص داشت و عموما مناطقی که آب‌های معدنی داشتند برای درمان امراض مختلف از بیماری‌های روده‌ای گرفته تا کبدی و برونشیت مورد توجه قرار‌می‌گرفتند.

با توسعه ارتباطات و تسهیل مسافرت‌ها، روند جهانی گردشگری پزشکی به سرعت رشد کرد و در حال حاضر نیز به رشد خود ادامه می‌دهد. برآورد حجم مالی این صنعت در سراسر جهان 60 میلیارد دلار در سال 2006بوده است. آمار کنونی نیز نشان می‌دهد که بیش از 2 میلیون آمریکایی به خارج از کشور سفر می‌کنند و در بیمارستان‌های معتبر درجه یک، مراقبت‌های سلامت را به یک‌دهم قیمت آنچه در ایالات متحده آمریکا ارائه می‌گردد، دریافت می‌کنند.

برآوردها بیانگر آن است که هر توریست سلامت 3 برابر یک توریست عادی، ارزآوری دارد. درآمد جهانی گردشگری سلامت با روندی صعودی از حدود 20 میلیارد دلار در سال 2005 به بیش از 56 میلیارد دلار در سال 2007 افزایش یافته است و پیش‌بینی می‌شود این روند رشد همچنان با شتاب ادامه یابد. از این‌روست که کشورهای مختلف جهان چه توسعه‌یافته و چه درحال توسعه در این صنعت وارد شده و برای افزایش سهم خود از این بازار پرسود تلاش می‌کنند.

هم‌اکنون بیش از 30 کشور درقاره‌های آسیا، آفریقا و اروپای شرقی در زمینه توریسم‌درمانی برنامه‌ریزی و فعالیت دارند که کشورهای آسیایی شهرت و جایگاه نخست را به خود اختصاص داده‌اند. درمیان کشورهای آسیایی نیز پنج کشور تایلند، سنگاپور، مالزی، هند و فیلیپین به عنوان بزرگ‌ترین مقاصد گردشگری درمانی در بازارتوریسم درمانی آسیا شناخته شده‌اند.

از آنجا که نظام‌های سلامت در سراسر دنیا، روز‌به روز بیشتر به سمت خصوصی شدن می‌روند و رقابت در میان آنها افزایش یافته، طبیعی است که مشتریان بیشتر و بیشتری برای خرید خدمات سلامت با کیفیت‌تر و ارزان‌تر در اطراف این مراکز تجمع یابند. کشورهای جنوب شرق آسیا مانند تایلند، مالزی، سنگاپور و همچنین هند توانسته‌اند با ساماندهی و ارائه خدمات درمانی مناسب در جذب بیماران خارجی از کشورهای پیشرفته‌ای چون آمریکا، انگلستان، کانادا، آلمان و... موفق‌تر عمل کنند.

در کشور ما شرایط و امکانات و زیرساخت‌های درمانی مناسبی وجود دارد که از جمله آنها می‌توان به تربیت نیروی انسانی با کیفیت (کادر درمانی، پرستاری و...)، تجهیزات پیشرفته و نیز موقعیت خوب فرهنگی و اجتماعی در منطقه اشاره کرد؛ همه اینها پتانسیل مناسبی برای جذب گردشگر درمانی در کشور را به وجود آورده‌اند.

وجود مراکز متعدد درمانی، تخصصی و فوق‌تخصصی، هزینه‌های به نسبت پایین، برخورداری از منابع طبیعی، نزدیکی به بازار کشورهای عربی و تشابه فرهنگ و گویش با برخی کشورهای همجوار از جمله مزیت‌های ایران در زمینه جذب بیمار خارجی و توریست پزشکی است.

وجود شهرهایی که محل تردد و ورود همیشگی گردشگر خارجی بوده‌اند و از امکانات درمانی قابل ارائه به بیماران خارجی برخوردار بوده‌اند (مانند مشهد مقدس، شیراز، اصفهان و تبریز) و از دیر باز به صورت سنتی محل رجوع عده‌ای از بیماران خارجی (عرب‌های حاشیه خلیج فارس) بوده‌اند، سبب شده تا توجه فعالان آگاه در بخش گردشگری و در بخش درمانی به پتانسیل بالقوه این حوزه جلب شود.

در دهه 80 موضوع گردشگری پزشکی به طور رسمی در قالب کارآفرینی در بخش بهداشت و درمان مورد توجه واقع شد. در آن زمان مراکز دولتی‌ای نیز برای این منظور در نظر گرفته شد.

در این دهه و به دنبال ایجاد ستاد اشتغال در وزارتخانه‌های مختلف، گردشگری پزشکی در قالب خدمات بین‌المللی سلامت مورد توجه واقع شد. هر چند سال 1383 شورای سیاستگذاری گردشگری سلامت در سازمان میراث فرهنگی، صنایع‌دستی و گردشگری نیز شکل گرفت، اما گذر زمان نشان داد تشکیل و فعالیت این شورا چندان در امر گردشگری تاثیری نداشته است.

در مجموع به نظر می‌رسد تاکنون این حوزه گردشگری به دلایل مختلف مورد توجه جدی نهادهای متولی واقع نشده است. همچنین تاکنون تقسیم مسوولیت نیز نزد نهادهای مسوول مانند وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی، سازمان نظام پزشکی، سازمان میراث فرهنگی، صنایع‌دستی و گردشگری، وزارت امور خارجه و... صورت نگرفته است.اما باید توجه داشت که به علت تفاوت قیمت موجود بین خدمات پزشکی در ایران با سایر کشورها و ارزان‌تر بودن این قیمت‌ها در ایران، تمایل در بخش خصوصی برای استفاده از این مزیت به وجود آمده است.

از این رو افراد و شرکت‌های مختلفی اعم از گروه‌های پزشکی و گردشگری یا سایر افراد به‌صورت خود انگیخته در این مسیر وارد شده‌اند. درمان بیماری‌هایی چون ناباروری، جراحی پلاستیک و زیبایی و همچنین کاشت دندان و جراحی لثه مهم‌ترین جاذبه‌های درمانی ایران برای خارجی‌ها هستند.

اما تنها امکانات پزشکی کشور نیستند که می‌توانند این گردشگران را به ایران جذب کنند. چشمه‌‌های آب‌گرم یکی از بهترین گزینه‌ها برای جلب این دسته از توریست‌هاست؛ به گونه‌ای که با ایجاد اقامتگاه‌های توریستی، مراکز تفریحی و امکانات مناسب در این محل‌ها می‌توان بسیاری از گردشگران را جذب کرد.

از طرفی صادرات خدمات پزشکی نیز یک اصل واضح برای تقویت ساختار بهداشت و درمان کشورهاست، که در این مورد نیز باید با برنامه و دقت عمل، وارد بازارهای هدف شد.

یکی از نقاط ضعف عمده صنعت توریسم سلامت در کشور ما که باعث عدم آگاهی گردشگران درمانی داخلی و خارجی از قابلیت‌های گردشگری سلامت در کشور می‌شود، نبود سیستم اطلاع‌رسانی مناسب در مورد امکانات توریسم سلامت در ایران است.

برای اثبات این مدعا کافی است به سایت یکی از بیمارستان‌ها یا مراکز داخلی که این امکانات را ارائه می‌دهند سری بزنید و آن‌را با سایت یکی از بیمارستان‌های هند، سنگاپور یا اردن مقایسه کنید. این تازه قسمت کوچکی از اطلاع‌رسانی آنهاست؛ به این مجموعه باید صدها ساعت برنامه رادیویی و تلویزیونی که به معرفی این مناطق می‌پردازند، تیزرهای تبلیغاتی که دائما در شبکه‌های ماهواره‌ای پخش می‌شوند و بازاریابی گسترده را نیز اضافه کرد. نتیجه این می‌شود که حتی بسیاری از مردم کشور خودمان نیز از وجود چنین مراکزی بی‌اطلاعند چه رسد به جهانگردان خارجی که به دنبال مراکزی مجهز و مطمئن هستند.

در هر‌حال توریسم سلامت برای کشوری چون ایران که دانش پزشکی آن طی سال‌های اخیر بویژه در سی‌ ساله پس از انقلاب اسلامی پیشرفت چشمگیر و روزافزونی داشته است، یک ظرفیت و یک فرصت است. فرصتی که اگر نادیده گرفته شود، بی‌تردید در بازار رقابت کشورهای همسایه از دست می‌رود.

بنابراین ضروری است مسوولان صنعت گردشگری کشور با هماهنگی متولیان بهداشت و درمان کشورمان با برنامه‌ریزی دقیق و حساب شده فرصت‌سوزی نکنند و از این ظرفیت برای توسعه صنعت توریسم و اقتصاد کشور
بهره‌ گیرند.

دلارام شجاعی باغینی