در تپش این هفته، ماجرای فریب و تعرض در پوشش عرفانهای دروغین و رمالی را بررسی کردیم
مشکلات دهان و دندان در کشور ما بسیار جدی و گسترده هستند
نیمی از کودکان ایرانی مسواک نمی زنند
دومین کنگره سلامت دهان و اپیدمیولوژی در حالی به کار خود پایان داد که براساس آمار و ارقام منتشر شده در طول برگزاری آن مشخص شد مشکلات دهان و دندان در کشور ما بسیار جدی و گسترده هستند.
رویکرد اصلی برگزاری این کنگره، اطلاعرسانی به مردم در زمینه پیشگیری و همچنین ارتقای آگاهی دندانپزشکان و اساتید دانشگاه در زمینه سیستمهای آموزشی مبتنی بر پیشگیری از بیماریهای دهان و لثه بود. درواقع دستاندرکاران برگزاری این کنگره معتقد بودند لازم است سیستم آموزشی ما به سمتی حرکت کند که با مشکلات مردم برخورد نزدیکتری داشته و این روند به گونهای پیش برود که سلامت تکتک افراد جامعه تامین شود و محافل آموزشی ما از متدها و راهکارهای پیشگیرانه در حوزه سلامت استفاده نمایند. اما در عین حال بر این باور عمومی هم تاکید کردند که اگر شخصی بتواند حافظ سلامت خودش باشد، توانسته است بیش از نیمی از عوامل بیماری را کنترل کند. به بهانه این کنگره که با شعار دندانپزشکی مبتنی بر شواهد برگزار شد، به سراغ دکتر افسانه پاکدامن، متخصص سلامت دهان و دندانپزشکی اجتماعی و عضو هیات علمی گروه سلامت دهان و دندانپزشکی اجتماعی رفتیم و از او درباره وضعیت سلامت دندان در جامعه و بهبود آن پرسیدیم.
آیا روند پوسیدگی و خرابی دندانها از همان دوران کودکی آغاز میشود؟ در این صورت با توجه به اینکه در ایران توجه زیادی به پیشگیری و یا درمان مشکلات دندانی در این دوران نمیشود، به طور کلی وضعیت سلامت دندانی در جامعه ما چگونه است؟
به طور کلی باید گفت درمانهای دندانپزشکی در کشور ما طی سالهای اخیر پیشرفتهای چشمگیری داشته است. معهذا، وضعیت بهداشت دهان و دندان مردم از شرایط مطلوبی برخوردار نیست. بررسی سازمان بهداشت جهانی در سطح منطقه حاکی از آن است که وضعیت پوسیدگی در کودکان 12 ساله ایرانی در طبقهبندی mild یا خفیف قرار میگیرد. بر این اساس کودکان ایرانی در سطح ملی توسط وزارت بهداشت درمان و آموزش پزشکی مورد بررسی قرار گرفتند. بررسی ملی وزارت بهداشت در سالهای 1374، 1377، 1383حاکی از آن است که هر کودک 12 ساله ایرانی به طور متوسط 2 دندان پوسیده، پر شده یا کشیده شده دارد. متاسفانه با توجه به عدم دسترسی کودکان به خدمات دندانپزشکی بررسیهای دقیقتر حاکی از آن است که کودکان درمانهای دندانپزشکی لازم را دریافت نکرده و این 2 دندان غالبا به درجات مختلف دچار پوسیدگی شده یا کشیده شدهاند. به همین دلیل برنامهریزی جهت معاینات دورهای و ارائه خدمات پیشگیری و درمانی دندانپزشکی جهت کودکان ایرانی ضرورت مییابد.
در بین کودکان پوسیدگی دندان بسیار شایع است، به صورتی که در سنین بسیار پایین هم درجاتی از پوسیدگی دندانی دیده میشود. به طور کلی 50 درصد کودکان 3 ساله دارای پوسیدگی دندانی هستند. در سنین بالاتر 6 تا 12 سال، تنها 10 تا 20 درصد کودکان دارای دندانهای سالم هستند و 80 الی 90 درصد آنها دارای یک یا چند دندان پوسیده میباشند. مشکلات دندانی در حالی در بین کودکان ما شایع است که بیش از 50 درصد آنها مسواک نمیزنند، و مسواک زدن بقیه آنها نیز از کیفیت مطلوبی برخوردار نیست و نیازمند توجه و برنامهریزی ویژه است. اگر بخواهیم این موضوع را جزییتر بیان کنیم باید بگوییم طبق بررسیهایی که در استانهای ایران انجام شده است،
75 درصد از کودکان 12 ساله در استان گیلان طی یک بار در 24 ساعت دندانهایشان را مسواک زده بودند و این در حالی است که در استان سیستان و بلوچستان 25 درصد از کودکان 12 ساله در این مدت مسواک زده بودند.
متاسفانه روند پوسیدگیهای دندانی در نوجوانان همانند پوسیدگیها در دندانهای شیری نوزادان و کودکان است و این مساله در سنین بزرگسالی نیز ادامه مییابد. در مورد بزرگسالان کشور هم میتوان گفت همگی دارای دندانهای پوسیده، پر شده یا کشیده شده هستند، و در ضمن دچار مشکلات و بیماریهای لثه هم هستند. بنابراین، مشکلات دهان و دندان در کشور ما بسیار جدی و گسترده میباشد.
آخرین آمار درباره وضعیت سلامت دهان و دندان افراد کشور مربوط به سال 83 است. البته امسال قرار است اطلاعات جدیدی درباره سلامت دهان و دندان افراد جامعه تهیه شود، تهیه اطلاعات به روز از آنجا اهمیت دارد که این کار نقش موثری در اجرای برنامههای مربوط به حوزه سلامت دهان و دندان خواهد داشت.
به وضعیت سلامت دهان و دندان در بزرگسالان اشاره کردید. متاسفانه براساس گفتههای شما اکثریت افراد جامعه ما به درجاتی از مشکلات دندانی دچار هستند، اما علل اصلی بروز این مشکلات را در چه میدانید؟
متاسفانه تنها 8 درصد جمعیت تا 18 ساله کشور از لثه سالم در وضعیت ایدهآل برخوردارند و تنها یک درصد جمعیت 35 تا 44 ساله کشور لثه سالم دارند و مابقی به نوعی به درجاتی از التهاب لثه تا بیماری پیشرفته مبتلا هستند. در ضمن 30 درصد افراد جامعه، جرم دندان دارند و 48 درصد از این جمعیت 35 تا 44 ساله مشکلات و بیماریهای دهان و دندان دارند. این مشکلات همگی ناشی از صحیح مسواک نکردن، عدم مراقبت از دندانها، رعایت نکردن بهداشت فردی، تغذیهای و مراجعه نکردن به دندانپزشک به طور متوالی است.
این آمار و ارقام به صورت کلی بیان میشوند، اما آیا نمیتوان برای مناطق مختلف کشور مثلا تهران آمار دقیقتری بیان کرد؟
براساس بررسیها و تحقیقات انجام شده وضعیت بهداشت دهان و دندان نوجوانان تهرانی به هیچ عنوان مطلوب نیست و این مساله در کل کشور نیز میتواند صدق کند.
وضعیت سلامت دندان در کشور ما نسبت به کشورهای دیگر چگونه است؟
وضعیت کشور ما در زمینه پوسیدگی دندان نسبت به کشورهای همسایه هیچ تفاوتی ندارد، اما به نسبت با کشورهای توسعهیافته باید گفت وضعیت بهداشت دهان و دندان جامعه ما با آنان متناسب نیست.
پاکدامن: به طور کلی امروزه پوسیدگی یک بیماری چند عاملی (مولتی فاکتوریال) در نظر گرفته میشود که رفتارهای فردی در ایجاد آن نقش موثری ایفا میکند. همانند سایر بیماریهای مزمن از قبیل بیماریهای قلبی ـ عروقی نقش رفتارهای فردی و سبک زندگی در ایجاد بیماری مطرح است
کشورهای اسکاندیناوی به عنوان کشورهای پیشرو در پیشگیری از پوسیدگی به پیشرفتهای مهمی در این زمینه نایل شدهاند که استفاده از فلوراید در راس روشهای پیشگیرانه مطرح است. تحقیقات مختلف در زمینه عوامل موثر بر از دست رفتن دندانها موید این مطلب میباشد که پوسیدگی و عوارض آن مهمترین عامل بیدندانی در نظر گرفته میشود. به همین دلیل هم اتخاذ رویکرد مناسب جهت کنترل بیماری در سطح فردی و گروهی مطرح است.
تازههای پوسیدگیشناسی چه دستاوردها و یافتههای جدیدی ارائه کردهاند؟ آیا در دومین کنگره سلامت دهان روش یا درمان خاصی برای شناسایی زودهنگام پوسیدگیها عنوان شده است؟
به طور کلی امروزه پوسیدگی یک بیماری چند عاملی (مولتی فاکتوریال) در نظر گرفته میشود که رفتارهای فردی در ایجاد آن نقش موثری ایفا میکند. همانند سایر بیماریهای مزمن از قبیل بیماریهای قلبی ـ عروقی نقش رفتارهای فردی و سبک زندگی (life style) در ایجاد بیماری مطرح است.
برای بهبود چنین وضعیتی باید تلاش کنیم فرهنگ سلامت را ارتقا دهیم. چراکه اگر فرد پس از طی پروسه درمان، مراقبت درستی از دندانهای خود نداشته باشد تمام زحمات پزشک از بین خواهد رفت. نیمی از عوامل نگه دارنده سلامت به افراد برمیگردد و از اینرو افراد با رعایت اصول اولیه بهداشتی به عنوان محور خانواده میتوانند در کنترل عوامل بیماریزا نقش مهمی ایفا کنند.
به نظر میرسد با توجه به عمومیت داشتن چنین مشکلاتی باید راهکارهای اصولی و اساسی برای آن ارائه شود.
علم دندانپزشکی با تاسیس نخستین مدرسه دندانسازی در 83 سال قبل در کشور ایجاد شد و ما در این زمینه سابقه بسیار طولانی داریم. در طول 5 سال گذشته، 18 دانشکده دندانپزشکی در کشور به 40 دانشکده دندانپزشکی افزایش یافته و این دانشکدهها در جهت آموزش دندانپزشکان احداث شدهاند، ولی تاسیس این دانشکدهها و گسترش آنها باعث افزایش ارتقای سلامت بهداشت دهان و دندان در افراد جامعه نشده است.
مطمئنا با انجام برنامههای هماهنگ شده باید در زمینه پیشگیری در حوزه بهداشت دهان و دندان گام برداریم و این امر نیازمند مشارکت تمام سازمانها و نهادهای اجرایی کشور است. درواقع این مساله که تنها دندانپزشکان و در راستای آن وزارت بهداشت بخواهد نقش موثری در ارتقای سلامت بهداشت دهان و دندان افراد جامعه داشته باشند میسر نخواهند بود و باید سازمانها و نهادهای مختلف دیگر از جمله وزارت بازرگانی در زمینه نظارت بر ورود مواد بهداشتی بیشتر همکاری و تلاش کنند.
آشنایی با ابعاد دندانپزشکی مبتنی بر شواهد به عنوان شعار دومین کنگره سلامت دهان و اپیدمیولوژی انتخاب شده بود، اما این شعار دقیقا به چه معناست و چگونه میتوان چنین مفهومی را گسترش داد؟
دندانپزشکی مبتنی بر شواهد به معنای ارائه خدمات دندانپزشکی و انجام درمانها براساس آخرین یافتههای علمی است. با توجه به اینکه در عصر انفجار اطلاعات به سر میبریم، روزانه حجم بسیار زیادی از اطلاعات علمی در منابع مختلف مثل اینترنت، رسانهها و مجلات چاپ و ارائه میشود که لزوما همه آنها از صحت و درستی لازم برخوردار نیست. با توجه به اینکه برای دندانپزشک امکانپذیر نیست همه اطلاعات جدید را کسب کند باید به صورت هدفمند به دنبال آخرین یافتههای علمی باشد، یعنی بسته به شرایط هر بیمار به دنبال یافتن بهترین راه تشخیص و درمان بیماری باشد. دندانپزشکی مبتنی بر شواهد روشی علمی برای این کار است که طی آن دندانپزشک، مشکل کلینیکی بیمار را به صورت واضح مشخص میکند سپس در منابع اطلاعاتی به دنبال پاسخی برای مشکل بیمار میگردد، اطلاعات یافته شده را نقد و بررسی میکند تا به معتبرترین پاسخ برسد و سپس بر مبنای آن اقدام به تشخیص و درمان بیماری کند.
از دیگر موارد عنوان شده در این کنگره آشنایی با دیدگاههای پیشگیری در دندانپزشکی بود که اتفاقا یکی از مهمترین راههای بهبود وضعیت نامناسب فعلی جامعه ما در این حوزه است. به طور کلی چگونه میتوان از مشکلات دندانی جلوگیری کرد و برای گسترش آن چه راههایی وجود دارد؟
با توجه به نیازهای متفاوت در گروههای سنی جامعه، برای ارتقای سلامت دهان و دندان نیازمند برنامه اختصاصی جهت هر گروه سنی هستیم. در اجرای این برنامهها همکاری بینبخشی و قوانین حمایتکننده از ضروریات است. افزایش دانش، نگرش و عملکرد افراد در زمینه رعایت اصول بهداشت دهان و دندان از اهداف کلی برنامههای سلامت دهان و دندان است. از عناوینی که در این برنامهها باید به آن توجه شود تغذیه مناسب، بهداشت فردی دهان و دندان، مراجعات منظم دندانپزشکی و استفاده از محصولات حاوی فلوراید به صورت موضعی و سیستماتیک است.
بهاره صفوی / گروه دانش
تازه ها
گوناگون
پیشنهاد سردبیر
گزارش «جامجم» درباره دستاوردهای زبان فارسی در گفتوگو با برخی از چهرههای ادب معاصر
فارسی، زبان گفتوگوی جهان
معاون وزیر بهداشت:
