خرگوش، ‌راوی‌ آدم‌های‌ متوسط

جان آپدایک متولد 1932 پنسیلوانیای آمریکاست. او یکی از نویسندگان ستون شخصی روزنامه نیویورک تایمز بود و بسیاری از داستان‌هایش را در آن منتشر کرد. در کارنامه جان آپدایک 28 رمان، 8 مجموعه شعر و نزدیک به 800 داستان کوتاه وجود دارد. با این حال او شهرتش را مدیون مجموعه رمان‌های «خرگوش»(Rabbit) است. اولین جلد از مجموعه رمان‌های خرگوشی‌اش سال 1960 منتشر شد تا در دهه 60 میلادی‌ به‌عنوان یکی از بزرگ‌ترین نویسندگان قرن آمریکا شناخته شود. «فرار کن خرگوش»، «بازگشت خرگوش»، «خرگوش پولدار است»، «خرگوش در تعطیلات» و «به یاد خرگوش» رمان‌های مجموعه خرگوشی جان آپدایک هستند. این مجموعه رمان‌ها درباره زندگی شخصیتی است به نام «هری آنگسترام» که به «هری ربیت (خرگوش)» مشهوراست. داستان زندگی هری خرگوش در این مجموعه‌ها دنبال می‌شود. جان آپدایک بعد از مجموعه خرگوش، شخصیت ماندگار دیگری به نام «هری بک»خلق کرد.

فرار کن خرگوش اولین رمان از مجموعه خرگوشی آپدایک است که به فارسی ترجمه شده و البته زمانی وارد بازار کتاب ایران شد که تازه چند روز از مرگ نویسنده‌اش گذشته بود. جان آپدایک گفته بود: «من هنوز دوست دارم به کارم ادامه بدهم. من هنوز عاشق کتاب‌هایی که چاپ می‌شوند، هستم. من هنوز عاشق بوی سریشم و صیقلی بودن جلد کتاب و ماشین تحریر هستم. اینها هنوز برای من هیجان انگیزند... دلم نمی‌آید از اسب پیاده شوم.» اما بالاخره در 76 سالگی، در آسایشگاهی نزدیک خانه‌اش از اسب زندگی پیاده شد.

آپدایک از طبقه متوسط جامعه خودش بود. زندگی مثل همه آدم‌های طبقه متوسط، به آپدایک هم سخت گرفته بود. او در آثارش هم به همین دسته از مردم پرداخت. او راوی طبقه مرفه نبود. از بورژوازی انتقاد می‌کرد و جامعه پایین دست را روایت می‌کرد. سهیل سمی، مترجم این کتاب درباره آپدایک می‌گوید:«این نویسنده از همعصران نویسندگانی چون میلر و سلینجر است و نوشته‌هایش مربوط می‌شود به دوره طنز سیاه آمریکا. محور آثار او نقد جامعه خرده بورژوازی آمریکاست که آن را با طنزی آزارنده در هم می‌آمیزد. این سبک البته فصل مشترک نویسندگان همعصر اوست.»

دنیای آپدایک جهانی است سرشار از آشفتگی، حادثه و با مردمانی که احساسات و وفاداری‎های‎شان را رها می‌کنند، بی‌آن‌که بدانند چه بر خود روا داشته‎اند. شخصیت‎های داستان‎های او دوست داشتنی مهربان و با هدف‌های والایند و هرگز از خود ضعف نشان نمی‌دهند. اما آنچنان ژرف و صادقانه در خود فرو رفته‌اند که در هر سنی که باشند، به نظر می‎رسد کودکانی نازپرورده‎ بیش نیستند. گزارش آپدایک از این دنیا، دقیق و ظریف و همدردی‎اش، سریع و بخردانه است. شخصیت‌های آپدایک وکیلان، معلم‌ها، کارکنان شرکت‌های بیمه، مشاوران مالیاتی و دلالان سهام‎اند. مردان چنین‌اند و زن‌ها خانه‎هاشان را می‌آرایند و از کودکان‎شان نگهداری می‌کنند. ما همه چیز را درباره لباس‌هایی که می‌پوشند و ماشین‌هایی که سوار می‌شوند، می‌دانیم. خودشان را سر حال نگه می‌دارند: تنیس و گلف بازی می‌کنند. در‌هارتفورد، بوستون، حومه کانکتیکات، ماساچوست یا ایالت نیویورک زندگی می‌کنند.

در این دنیا حضور بچه‌ها کمرنگ است ـ بزرگ می‌شوند، بیرون می‌روند، از زیاده روی می‌میرند ـ اما فقط به‌عنوان نگرانی‎هایی در حاشیه‎ سرگردانی‎های بزرگسالان و به‌عنوان بخش زائد زندگی خانواده ـ وقتی که ازدواجی از هم می‌پاشد ـ باقی می‌مانند. در داستان‌های آپدایک بیشتر ازدواج‎ها از هم می‌پاشد، نه به‌علت بی‎وفایی‎هایی که در میان آنها رایج است، بلکه به‌علت تغییراتی که هر آدمی در طول زندگی و بعد از ازدواج می‌تواند دچار آن شود.