جشنواره فجر‌ ما را انتخاب کرد

جشنواره فجر ما را انتخاب کرد. این نمایش را برای اجرای عمومی انتخاب کرده بودم که از ما خواستند پیش از آن دو اجرا هم در زمان برگزاری جشنواره تئاتر فجر داشته باشیم. البته فاصله افتادن بین دو اجرای عمومی و جشنواره همیشه به گروه‌ها ضربه وارد می‌کند. چون یک عده مجبورند بروند سر کارهای دیگر و همین خود باعث عوض شدن بازیگران می‌شود و همین تمرین‌ها را تکراری می‌کند و بسیاری از وقت صرف همان بازآفرینی اولیه می‌شود. در صورتی که اجرای بلافاصله گروه را با انرژی بیشتر در جشنواره و بعد از آن اجرای عمومی مواجه خواهد کرد.

بله. این تقریبا برایمان یک سنت شده که ابتدا در جشنواره فجر باشیم و بعد اجرای عمومی! البته اجرای جشنواره فرصتی برای محک زدن و نقد شدن فراهم می‌کند تا گروه پس از آن بتواند با آمادگی بیشتر خود را در اجرای عمومی پیش روی تماشاگران قرار بدهد. مثلا ما آنچه از نمایش خدا در آلتونا حرف می‌زند در جشنواره و اجرای عمومی داشتیم کاملا با هم فرق می‌کرد. نگاه تماشاگران در جشنواره برایمان خیلی اهمیت دارد و همین باعث شد تا بر کاستی‌ها درزمان اجرای عمومی غلبه کنیم.

از آبان‌ ماه تمرین‌ها را شروع کردیم و هفته‌ای 3 یا 4 جلسه با روزی 5 ساعت را برای آماده‌سازی این اجرا در نظر گرفتیم. البته این وسط اختلالاتی به خاطر تعویض بازیگران وارد تمرین‌ها شد.

در واقع سال گذشته بنیاد اکبر رادی یک سلسله سخنرانی درباره آثار این نمایشنامه‌نویس گذاشته بود. من هم یکی از سخنرانانی بودم که دعوت شده بودم پس از نمایشنامه‌خوانی خانمچه و مهتابی درباره‌اش سخنرانی کنم. این خود زمینه‌ساز علاقه‌مندی من برای اجرای خانمچه و مهتابی شد. البته بنیاد رادی از من برای انجام این کار نیز دعوت کرد. این مصادف شد با کار هادی مرزبان. او هم قرار بود متن دیگری را کار کند که با انجام نشدن آن به سراغ خانمچه و مهتابی آمد. من البته دوست داشتم نمایش خانمچه و مهتابی پس از جشنواره فجر بلافاصله در تالار چهارسو اجرا شود چراکه همزمان هادی مرزبان همین متن را پس از پایان اجراهایش در تالار برج آزادی در سالن اصلی اجرا می‌کند. همزمانی این دو اجرا فرصت خوبی بود برای آن که مخاطبان با یک نگاه کنجکاوانه تفاوت‌های نگاه در دو اجرا را پیدا کنند. متاسفانه به دلیل آن که اجراهای عقب مانده در طول سال باید اجراهای خود را پشت سر بگذارند اجرای ما به اریبهشت سال 90 موکول شد.

بله. رادی در خانمچه و مهتابی برخلاف دیگر آثارش، در زمینه رئالیسم ساختار شکنی می‌کند و اثری متفاوت را پیش روی مخاطبانش می‌گذارد. ما در این متن یک چارچوب رئالیستی نمی‌بینیم بلکه اثر یک ساختار روایی نوپردازانه دارد و این یعنی رادی در مسیر آثار قبلی‌اش حرکت نمی‌کند. همین خود امکان می‌دهد تا کارگردان با خلاقیت سراغ خانمچه و مهتابی برود.

تنها دلیل ساختارشکنی متن نبوده است. بلکه وقتی اپیزودها را می‌خوانیم درمی‌یابیم در 7 تابلوی موجود سه فصل هم خواب و کابوس هست که با صحنه‌های همایون و لیلا، آموتی و گلین، سامان و ماهرو همخوانی ندارد و اینها قابل حذف شدن هستند. مونولوگ‌های خانجون بسیار خلاقه است که می‌تواند در کنار این سه اپیزود ـ‌ زوج‌ها ـ‌ قرار بگیرد. با حذف صحنه‌های کابوس که به ریشه‌های تاریخی ارتباط زن و مرد می‌پردازد، لطمه‌ای به مابقی اثر نمی‌خورد. پس حذفشان کردم. حتی در متن احساس کردم با آن که رگه‌های پست‌مدرنیستی وجود دارد، اما در دل اپیزودها بیشتر دیالوگ‌ها شکل رئالیستی به خود می‌گیرد. بنابراین بهتر دیدیم که کمی هم در این اپیزودها دخالت کنیم. برای آن که من در اجراهایم چندان علاقه‌ای به ادبیات و کلام ندارم. اگر هم ادبیات مد نظرم باشد سعی می‌کنم با ایجاد کنش‌هایی بر وجوه نمایش اثر بیفزایم. این خود زمینه‌ساز بسیاری از حذف و اضافه‌ها خواهد شد.

محبوبه بیات را از همان آغاز مناسب برای نقش خانجون می‌دیدم. چراکه رمانتیک بودن خانجون بسیار به خود محبوبه بیات نزدیک است. بنابراین انتخاب بیات قطعی بود. 3 نفر از این بازیگران هم جزو اعضای گروه 18 نفره هستند. حمیدرضا هدایتی (همایون)، ایمان افشارین (آموتی) و گیلدا حمیدی (ماهرو) که در اصل کار مال خودشان هست، اما ما برای انتخاب برخی از نقش‌ها مجبور بودیم به سراغ برخی افراد حرفه‌ای و شناخته شده برویم که برخی چون متن و نقش‌ها را درک نکردند از پذیرفتن آن طفره رفتند. یک عده هم آمدند و در وسط کار سراغ کارهای دیگر رفتند. من در اینجا از اینان انتقاد و گلایه دارم چون به سراغ آثاری رفته‌اند که اصلا فرهنگی نیستند و این اصلا برای تئاتر ما خوب نیست. در ضمن رویا بختیاری (گلین)، الهام شکیب (لیلا) و اشکان صادقی (سامان) وارد تمرین‌ها شدند و خودشان رادر اختیار گروه گذاشتند تا بتوانیم نمایش را به اجرا برسانیم.

در این باره می‌توانم بگویم که ما 3 گونه متفاوت مخاطب تئاتر داریم. اول گروهی از مخاطبان عام که با تواضع و به سادگی نظر خود را درباره کار می‌گویند. مثلا می‌گویند خوشمان نیامد یا کار را نفهمیدم وباید یکبار دیگر ببینم. گروه دوم فرهیختگان و افراد باسواد و کارشناس و متخصص تئاتری هستند که با نگاه عمیق‌تر کارها را می‌بینند. اینان می‌توانند تاویل و تفسیرهای خود را درباره هر اثری ارائه کنند. گروه سوم حد وسط این دو گروه هستند. کسانی که سواد دارند، اما در حد کارشناسی ارشد یا در همین حد هستند. به نظرم مخاطب خانمچه و مهتابی باید خیلی صادقانه این اثر را ببیند تا درباره‌اش اظهارنظر کند. باید مخاطب تمام نشانه‌های آن را بشناسد تا بتواند به عمق آن پی ببرد. این نمایش می‌تواند با مخاطبانی از قشرهای مختلف ارتباط برقرار کند. هدف هم رسیدن به آن حرف و پیام مدنظر اکبر رادی است. ما هم سعی کردیم به فحوای کلام رادی وفادار بمانیم هر چند در فرم و شکل این وفاداری را رعایت نکرده‌ایم.