هیچ گاه به دنبال خروج ایران‌چک‌ها نبودیم

بانک مرکزی در جوابیه 5 بندی خود نوشته است:

1ـ برخلاف ادعای به عمل آمده در روزنامه جام‌جم، در هیچ مقطعی بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران خروج ایران‌چک یک میلیون ریالی از گردش مبادلات بانکی را مدنظر نداشته و صدور بخشنامه شماره 229951 مورخ 18‌/‌10‌/‌1389 این بانک تنها ناظر بر ثبت اطلاعات خریداران اولیه ایران‌چک یک میلیون ریالی به هنگام تحویل آن از طرف بانک و نیز ثبت مشخصات فروشندگان نهایی ایران‌چک به بانک‌ها بوده است؛ چنانچه در بخش (ب: نحوه طراحی و تولید ایران‌چک)‌ و (پ: نحوه توزیع و فروش ایران‌چک)‌ دستورالعمل پیوست بخشنامه، بصراحت موضوع نحوه طراحی، تولید، توزیع و فروش ایران‌چک به مشتریان ذکر شده است.

2ـ محتوای بخشنامه فوق مشمول مبادله ایران‌چک بین اشخاص نبوده و لذا این موضوع در مصاحبه‌ها و مکاتبات انجام ‌شده بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران و نیز جلسات منعقد شده با بانک‌ها مکررا مورد تاکید قرار گرفته است. مع‌الوصف به منظور تنویر افکار عمومی و کاستن از ابهامات احتمالی در مقطع اجرای بخشنامه فوق، اطلاع‌رسانی مناسب از طریق صدور اطلاعیه انجام شده و طی مصاحبه رسانه‌‌ای نیز بر محورهای فوق تاکید به عمل آمده است. لذا ادعای «عقب‌نشینی بانک مرکزی» و درج آن با تیتر بزرگ در مطلب آن روزنامه مستند به هیچ یک از ضوابط، دستورالعمل‌ها، بخشنامه‌ها، مصاحبه‌ها یا اسناد سیاستی بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران نبوده و متاسفانه بیانگر ضعف در درک موضوع و اطلاع‌رسانی نادرست و ناقص درخصوص آن است.

3ـ تصمیم بر پشت‌نویسی ایران‌چک‌های یک میلیون ریالی از تیرماه سال جاری در نظام بانکی کشور برنامه‌ریزی شده و اجرای آن برای نیمه آبان‌ماه سال جاری درنظر گرفته شد؛ لذا در برنامه‌ریزی و اجرای طرح هیچ‌گونه شتابزدگی به عمل نیامده است. همچنین با وجود توزیع کافی وجه نقد و اقدامات ترویجی مربوط به بانکداری و پرداخت الکترونیکی، با توجه به اجرای مرحله اول طرح هدفمند نمودن یارانه‌ها و به منظور پرهیز از اتلاف‌وقت مشتریان در شعب بانک‌ها و همراهی کامل نظام بانکی با اجرای بهینه طرح، اجرای دستور‌العمل پشت‌نویسی ایران‌چک‌های یک میلیون ریالی از پانزدهم آبان‌ماه به پنجم بهمن‌ماه موکول شد.

4ـ تاکنون 170 میلیون قطعه اسکناس یکصد هزار ریالی وارد بازار شده و این میزان تا پایان سال به دوبرابر افزایش خواهد یافت. بنابراین برخلاف مطلب روزنامه جام‌جم هرگز وقفه‌ای در کار تولید و انتشار اسکناس‌های یکصد هزار ریالی رخ نداده است.

5ـ از روزنامه وزین جام‌جم انتظار می‌رفت با توجه به جایگاه خود در جامعه رسانه‌ای، در اجرای درست سیاست‌های حاکمیتی از طریق اطلاع‌رسانی مناسب به مردم همراهی نموده و حداقل پیش از انتشار مطلب فوق از مجاری مختلف این بانک نسبت به کسب اطلاعات کامل و درک صحیح جوانب موضوع اقدام می‌نمود تا با طرح عناوینی نظیر عقب‌نشینی و اجرای شتابزده، تصمیمی را که از مدت‌ها پیش اتخاذ شده و تمهیدات لازم برای اجرای آن نیز معمول گشته بود خدشه‌دار نسازد.

1ـ بانک مرکزی ادعا کرده است در هیچ مقطعی خروج ایران‌چک‌ یک میلیون ریالی از گردش بانکی را مدنظر نداشته است، اما محتوای آخرین بخشنامه شماره 229951 ‌/‌ 89 این بانک که در تاریخ 18‌/‌10‌/‌1389 صادر شده به تنهایی کافی است تا خلاف این ادعا را ثابت کند. در این بخشنامه به تمامی بانک‌ها دستور داده شده از تاریخ 9‌/‌11‌/‌89 تمام ایران‌چک‌های یک میلیون ریالی دریافتی از مشتریان را پس از احراز هویت و درج شماره ملی، «باطل» کنند. این بخشنامه در ادامه دستورالعمل ابطال ایران‌چک‌های 100 هزار تومانی و شیوه تحویل آن به خزانه همانند اسکناس فرسوده را نیز ذکر کرده است. آیا این دستورات و لغت «ابطال» به معنی خروج ایران‌چک‌ها از گردش پولی نیست؟!

2ـ بانک مرکزی مدعی است اطلاع‌رسانی لازم درباره این‌که ایران‌چک‌های 100 هزار تومانی از چرخه پولی خارج نمی‌شود را انجام داده است. اما باید از بانک مرکزی پرسید آیا انبوه خبرهای رسانه‌ای حاوی اظهارات مقامات ارشد بانک مرکزی مانند دبیرکل، رئیس کل و سایرین درباره خروج ایران‌چک‌ها از چرخه پولی اشتباه رسانه‌هاست؟! خروج ایران‌چک‌ها از چرخه پولی در جای‌جای اظهارات این مقامات ذکر شده است که برای مثال می‌توان به رفرنس‌هایی چون خبر خبرگزاری فارس 5 شهریور 89 حاوی اظهارات مدیرکل سازمان تولید اسکناس و مسکوک بانک مرکزی، خبر ایرنا 5 بهمن 89 حاوی اظهارات دبیرکل بانک مرکزی، خبر خبرگزاری مهر 3 بهمن 89 حاوی اظهارات رئیس کل بانک مرکزی و... به عنوان مشت نمونه خروار اشاره کرد.

3ـ به نظر می‌رسد بانک مرکزی چندان در بیان نیاتی که در اجرای سیاست‌های پولی دارد و نتیجه اجرای این سیاست‌ها، موفق نیست. این موضوع در ماجرای خروج ایران‌چک‌ها (50 یا 100 هزار تومانی) نیز صدق می‌کند. بانک مرکزی از یک سو با جدیت تاکید می‌کند ایران‌چک‌ها برای مبارزه با پولشویی حتما باید از چرخه خارج شود و تاریخ‌های مختلفی را برای این منظور مشخص و تصریح می‌کند که ورود ایران‌چک‌ها به گردش پولی براساس دستورالعمل اولیه آن از ابتدا نیز «موقتی» بوده است. اما از سوی دیگر بلافاصله چند ساعت پس از آغاز خروج رسمی ایران‌چک‌ها از گردش در ششم بهمن‌ماه به یک باره از اعتبار داشتن کامل آن سخن گفته و طوری وانمود می‌کند که اصولا از اول نیز بنا بر خروج آنها از چرخه پولی نبوده است! خوشحال می‌شویم علت این تناقضات و چرخش در موضع را بدانیم. آیا در خلال اجرای این تصمیم اتفاقی افتاده یا مشکلاتی بر اثر اجرای این تصمیم پیش آمده که بانک مرکزی به یک باره از موضع خود برگشته و صحبت‌های صریح قبلی خود را تکذیب می‌کند؟

4ـ‌ به نظر می‌رسد باید بانک مرکزی را به تجدیدنظر در سیاست و روش‌های ناقص، ناکارآمد و غیرشفاف فعلی خود در اطلاع‌رسانی و حرکت به سمت اطلاع‌رسانی شفاف و حرفه‌ای دعوت کرد. اگر روش‌های اطلاع‌رسانی موجود بانک مرکزی حرفه‌ای بود، خبرنگار جام‌جم مدت‌ها در انتظار یک اظهارنظر شفاف از مسوول مربوطه به بهانه همیشگی «جلسه» نمی‌ماند و دست خالی بازنمی‌گشت. برای اطلاع خوانندگان تصریح می‌شود که اطلاعات گزارش یاد شده قبل از چاپ در اختیار روابط عمومی و اداره کل فناوری اطلاعات و ارتباطات بانک مرکزی قرار گرفت، اما با وجود اصرار فراوان باز هم مسوول مربوطه حاضر به یک اظهارنظر کوتاه که حداکثر 5 دقیقه یا کمتر طول می‌کشید، نشد. اگر بانک مرکزی مدعی است که از مدت‌ها قبل تمهیدات لازم و مقدماتی برای خروج ایران‌چک‌ها را به عنوان یک «سیاست مهم» اندیشیده است، باید گفت در فراهم کردن مهم‌ترین مقدمه که همان پیش‌بینی سازوکارهای لازم برای اطلاع‌رسانی سریع، شفاف و به موقع به رسانه‌ها در یک چنین طرح گسترده‌ای که با کار و زندگی تک‌تک مردم سر و کار دارد، نمره قابل قبولی نگرفته است.

5ـ با توجه به آنچه مطرح شد، به بانک مرکزی توصیه می‌شود با بازنگری در عملکرد خود در حوزه اطلاع‌رسانی، به پاسخگویی به موقع پرداخته و از همراهی رسانه‌ها در جهت اهداف و برنامه‌ها بهره بگیرد.