بازیگری هند در میدان‌های متفاوت

نکته مهم در پرونده هند تلاش‌های این کشور برای حضور فعال در معادلات جهانی با برقراری روابط با کشورهای تاثیرگذار و به اصطلاح قدرت‌های جهانی است که به صورت زنجیره‌ای صورت می‌گیرد.

میزبانی از باراک اوباما رئیس جمهور آمریکا، سارکوزی رئیس جمهور فرانسه، کامرون نخست وزیر انگلیس، ون جیابائو نخست وزیر چین، مدودف رئیس جمهور روسیه در کنار سفر سینگ نخست‌وزیر هند به آلمان و... نشان می‌دهد که هند به دنبال جمع‌آوری مجموعه‌هایی از سیاست‌های جهانی است که در چارچوب آن بتواند اهداف خویش را محقق سازد. تحرکات هند نشان می‌دهد که این کشور به دنبال اهدافی ویژه است که در چند بعد اجرا می‌شود.

مهم‌ترین مساله برای هند تقویت توان اقتصادی است.تامین نیازهای یک میلیارد نفر انسان با ایجاد زمینه‌های مناسب صادرات و واردات و در نهایت تبدیل شدن به اقتصادی جهانی برای رسیدن به موقعیت مهم منطقه‌ای و بین‌المللی از اهداف اقتصادی هند است.هند با استفاده از تمام ظرفیت‌های داخلی و جهانی و اجرای دیپلماسی چند جانبه در شرایطی که جهان با بحران اقتصادی مواجه است تلاش دارد موقعیت جهانی خود در حوزه اقتصادی را تثبیت کند.نیاز غرب به هند برای کاهش بحران اقتصادی و مقابله با توان اقتصادی چین از جمله برگ برنده‌های هند در معادلات اقتصادی جهان خواهد بود. در این میان هند با توسعه روابط با روسیه، کشورهای آسیای مرکزی و قفقاز و حتی کشورهای عربی حوزه خلیج فارس تلاش دارد منابع انرژی برای توسعه اقتصادی خویش را به صورت پایدار تامین کند.

هند توانسته خود را به عنوان یکی از 20 قدرت برتر اقتصادی جهان معرفی کند بگونه‌ای که بسیاری اقتصاد آینده جهان را متعلق به هند می‌دانند و از هم اکنون به دنبال سرمایه‌گذاری در این کشور هستند.

از دیگر اهداف هند از تعامل با کشورهای بزرگ استفاده از آنها برای تامین امنیت خویش می‌باشد. هندی‌ها با تکیه بر تجربه تاریخی کشورشان بر این عقیده‌اند که کشورهای بزرگ بویژه غربی‌ها با سیاست بحران‌سازی به دنبال تامین منافع خویش در هند می‌باشند. از سوی دیگر هند با نام حفظ تمامیت ارضی به سرکوب معارضان بویژه در کشمیر مبادرت می‌ورزد. هندی‌ها برآنند با برقراری روابط با کشورهای بزرگ از طرفی مانع از دخالت آنها در امور داخلی این کشور شوند و از طرف دیگر سکوت و رضایت کشورها در برابر سرکوب مخالفان بویژه در کشمیر را کسب کنند. نتیجه این امر را در مواضع سرد و بی‌تفاوت کشورهای غربی در قبال تحولات کشمیر و مناطق جدایی‌طلب با محوریت مائوئیست‌ها می‌توان مشاهده کرد.

هند به دنبال تقویت توان نظامی خویش می‌باشد.این رویکرد برای یافتن موقعیت منطقه‌ای بویژه در برابر چین و پاکستان می‌باشد. اسناد و گزارش‌ها نشان می‌دهد که بخش عمده‌ای از قراردادهای هند در زمینه تسلیحاتی است به‌گونه‌ای که گزارش‌ها از هزینه 50 میلیارد دلاری هند برای خرید تسلیحات حکایت دارد. هند که زمانی وابسته به تسلیحات روسی بود اکنون قراردادهای کلانی با آمریکا، انگلیس، فرانسه، آلمان، چین و رژیم صهیونیستی منعقد ساخته است.

هند تلاش دارد در عرصه زمینی، هوایی و دریایی به قدرتی جهانی مبدل شود.با توجه به این‌که غرب در بحران اقتصادی قرار دارد و برای تامین منابع نیز محوریت فروش تسلیحات را دارد در نهایت پذیرنده خرید‌های تسلیحاتی هند است که نتیجه آن را در قراردادهای اخیر این کشورها با دهلی نو می‌توان مشاهده کرد. به هر تقدیر هند با خرید‌های کلان تسلیحاتی و نیز انعقاد قرار دادهای سنگین هسته‌ای تلاش دارد یک جایگاه منطقه‌ای برای خویش کسب کند تا در کنار اقتصاد، برتری این کشور در برابر سایر کشورهای منطقه را حفظ کند.

هند نیازی به همکاری با آژانس بین‌المللی انرژی اتمی به عنوان مرجع تامین‌کننده نیازهای هسته‌ای کشورها ندارد و دست‌یابی این کشور به سلاح هسته‌ای نیز خارج از چارچوب‌های آژانس بوده است.

فعالیت‌های هسته‌ای هند بر دو بخش استوار است.ساخت نیروگاه‌های جدید برای تامین نیازها در بخش انرژی و دیگری استفاده از فناوری هسته‌ای سایر کشورها برای تقویت توان هسته‌ای نظامی خود. هند امید دارد با این رویکرد ضمن برتری یافتن در برابر توان هسته‌ای چین و پاکستان از این مولفه برای تقویت جایگاه جهانی خویش استفاده کند. نکته قابل توجه آن‌که هند در کنار تامین انرژی از طریق هسته‌ای با امضای قراردادهای کلان با کشورهای دارای منابع نفت و گاز، به دنبال ایجاد جریانی دائم از انرژی برای تامین نیازهای صنعتی و مصارف مردمی می‌باشد. همگرایی با ایران، کشورهای آسیای میانه و قفقاز، روسیه و کشورهای عربی حوزه خلیج فارس و قاره آفریقا در این چارچوب است. لازم به ذکر است که مردم هند همگرایی هسته‌ای کشورشان با آمریکا و اروپا را مغایر با منافع ملی خویش می‌بینند و بر قطع این روابط تاکید دارند که نمود آن را در اعتراض‌های مردمی به قرارداد هسته‌ای آمریکا و هند می‌توان مشاهده کرد.

هند با رویکرد به کشورهای غربی، روسیه و حتی چین تلاش دارد تا اردوگاه خویش در برابر پاکستان را تقویت کند. با توجه به چالش‌های ایجاد شده میان پاکستان و غرب، این کشورها نیز از طرح هند استقبال کرده و به حمایت از آن می‌پردازند چنان‌که مقامات ارشد اروپایی و آمریکا صراحتا پاکستان را متهم به بحران‌سازی در منطقه و هند نموده و خواستار پاسخگویی آن شده‌اند. هند برای جلب رضایت غرب در برابر پاکستان به حمایت از جنگ افغانستان پرداخته در حالی که در مواضع خویش پاکستان را عامل شکست غرب در مبارزه با تروریسم حاکم بر افغانستان معرفی می‌کند. همچنین هند سیاست‌های تند خویش در برابر چین را حفظ کرده است، اما به دلیل نیاز به این کشور و ناتوانی در برابر قدرت آن تلاش دارد با حفظ روابط و به صورت دیپلماتیک به مهار چین بپردازد و هر چندبار تحت حمایت غرب شیطنت‌هایی را علیه پکن صورت می‌دهد. به عبارت دیگر سیاست هند در برابر چین سیاست کج‌دار و مریز است که اساس آن را مهار آرام چین تشکیل می‌دهد.

هند به دنبال بازیگری فعال در جهان است چنان‌که همواره دگرگونی در ساختار سازمان ملل را خواستار شده است. هند بر اصل پایان نظام تک قطبی تاکید دارد که بخشی از آن را هند تشکیل می‌دهد. این کشور با این خواسته به دنبال بازیگری در عرصه جهانی است.آنها پس از عضویت غیردائم در شورای امنیت به دنبال جلب حمایت کشورها برای پذیرش این کشور به عنوان عضو دائم شورای امنیت هستند. بخشی از تعاملات فراگیر آنها در جهان با این هدف اجرا می‌شود. کشورهای هند، روسیه، چین و برزیل با عنوان اصلاح نظام اقتصادی و مالی جهانی گروه «بریک» را تشکیل داده‌اند در حالی که هند در گروه 20 نیز همین اهداف را پیگیری می‌کند. بسیاری از ناظران سیاسی تاکید دارند که گرایش هند به همگرایی با غرب و حتی رژیم صهیونیستی برای جلب نظر کشورهایی مانند آمریکا برای پذیرش بازیگری هند در معادلات جهانی است.

در جمع بندی کلی از سیاست‌های جهانی هند می‌توان گفت که این کشور با مجموعه‌ای از روابط به دنبال تحقق اهداف داخلی و جهانی است. مجموعه‌ای که از همسایگان آغاز تا کشورهای اروپایی و آمریکا را در بر می‌گیرد. با تمام این تفاسیر هند برای تحقق اهداف جهانی خویش با چالش‌هایی مواجه است که برخی ناآرامی‌های داخلی، مخالفت‌های مردمی با سیاست همگرایی به آمریکا و اروپا و صهیونیست‌ها، تلاش کشورها برای در حاشیه قرار دادن هند، وابستگی این کشور به منابع انرژی خارجی، وجود رقبای مقتدر در عرصه منطقه‌ای و جهانی در برابر هند و.... از جمله چالش‌های هند در رسیدن به اهداف جهانی است و مقامات این کشور با مجموعه‌ای از تعاملات به دنبال کاهش این چالش‌ها هستند.