حسین کعبی: وقتی فیگو را در جام جهانی زدم....
نفت سرد و جنگ گرم
رسانه های غربی و دولت امریکا درباره تروریسم ، سلاحهای کشتار جمعی و نقض حقوق بشر در عراق سخن پراکنی بسیار داشته اند، اما در خصوص نفت عراق سخنی نگفته اند.
از شواهد موجود چنین برمی آید که اشغال عراق از سوی امریکا برای مدت مدیدی خواهد بود و سیطره طولانی مدت بر عراق ، امریکا را به محور نظم جدید در صنعت نفت دنیا بدل خواهد کرد. روابط اعضای دولت بوش با صنایع نفت و گاز بسیار گسترده است.
رئیس جمهور و معاون رئیس جمهور امریکا کابینه ای را شکل داده اند که اعضای آن برخاسته از صنعت نفت و آشنا با فرهنگ نفت هستند.
سیاست دولت بوش در بخش نفت و انرژی براساس مصرف بیشتر نفت و ترجیحا نفت ارزان است. برنامه ریزی برای میزان مصرف نفت در ایالات متحده تا یک سوم افزایش بیشتر در 2دهه آینده تدوین شده است.
کاخ سفید در تلاش است چاههای نفت بیشتری در کشور حفر و منطقه حیات وحش آرکتیک نشنال را نیز به حوزه نفتی بدل کند. در می 2001، سازمان توسعه ملی انرژی امریکا در گزارشی خاطرنشان کرد که تولید نفت امریکا در 20 سال آینده با 12 درصد کاهش روبه رو می شود.
در نتیجه اتکای امریکا بر نفت وارداتی که از یک سوم از سال 1985 به بیش از نصف در حال حاضر رسیده است ، سال 2020 به دو سوم صعود خواهد داشت.
از دهه 1970، ایالات متحده تلاش زیادی کرد تا از منابع گوناگون و مشخصا بیرون از کشورهای اوپک و خاورمیانه نفت خود را تامین کند.
دولت بوش در صدد توسعه تولید و استخراج نفت در مناطقی مانند دریای خزر، نیجریه ، چاد، آنگولا و سواحل آتلانتیک ، مکزیک و ونزوئلا برآمده است.
غرب آفریقا در برنامه 10 سال آینده امریکا به تنهایی یک چهارم واردات نفت را پوشش می دهد؛ اما واقعیت این است که خاورمیانه و بویژه خلیج فارس به عنوان اولین و مهمترین منبع نفت برای ایالات متحده و دیگر وارد کنندگان باقی مانده است.
خاورمیانه در حال حاضر حدود 30 درصد تولید نفت جهانی و بیش از 40 درصد صادرات نفت را در اختیار دارد. با احتساب 65 درصد منابع شناخته شده ، خاورمیانه تنها مکانی است که برای تامین تقاضای روزافزون نفت دنیا برای دولت بوش حائز اهمیت است.
در گزارش این موسسه آورده شده است که تولید کنندگان نفت خلیج فارس سال 2020 به تنهایی قادرند صادرات 54 - 67 درصد صادرات نفت دنیا در اختیار داشته باشد.
کشور عراق می تواند نفت با کیفیت مرغوب و با کمترین هزینه را تولید کند. با 112 میلیارد بشکه ذخایر نفتی ، عراق در حال حاضر دومین مقام را در دنیا احراز کرده است.
یک شرکت امریکایی برآورد کرده که با نوسازی و تجهیز منابع نفتی می توان میزان ذخایر نفت عراق را به 220میلیارد بشکه ارتقا داد.
به دلایل بی ثباتی سیاسی ، جنگ و تحریمات بر ضد عراق در گذشته که مانع اکتشاف و استخراج ذخایر جدید داخل عراق شده است ، 100 میلیارد بشکه دیگر در صحرای غرب عراق دست نخورده باقی مانده است ؛ بنابراین با بهره برداری های تازه ، ممکن است عراق با عربستان سعودی رقابت جدی داشته باشد.
متعاقب جنگ ایران و عراق ، جنگ خلیج فارس و تحریم ها که کمبود تجهیزات و قطعات یدکی استخراج را در پی داشت ، عمدتا طرحهای بهره برداری از حوزه های جدید نفتی با اختلال مواجه شده اند.
اکنون که تحریم ها به اتمام رسیده و بازسازی در حوزه نفت آغاز شده است طبیعتا تولید نفت افزایش خواهد داشت و به گفته تحلیلگران ، عراق می تواند در 10 سال آینده تا سقف 12 میلیون بشکه در روز نفت تولید کند.
تاثیرگذاری بر بازار جهانی نفت دارای بازیگر جدید شده است. عربستان سعودی دیگر به تنهایی تولیدکننده غالب نیست و ایالات متحده یک سهم بزرگتر با نفت عراق به دست خواهد آورد.
با ورود نفت عراق به بازار جهانی ، کاهش قیمت نفت قابل توجه ارزیابی می شود. جاری شدن نفت عراق در بازار نیز نفوذ و کارکرد دیگر تولید کنندگان مانند روسیه ، مکزیک و ونزوئلا را با رکود مواجه خواهد کرد. هزینه های بازسازی در عراق یکی از عوامل موثر در افزایش تولید نفت عراق در آینده است.
به گفته یکی از مقامات عراقی ، هزینه بازسازی کشور عراق بالغ بر 500 میلیارد دلار خواهد شد. از سوی دیگر اداره خزانه داری امریکا اعلام کرده است که درآمد نفتی عراق امسال به 5/13 میلیارد دلار خواهد رسید.
براساس این گزارش ، بین سالهای 2004 - 2007 با توجه به قیمت بازار نفت و دیگر عوامل ، عراق 44 تا 89 میلیارد دلار درآمد از فروش نفت خواهد داشت.
خواه عراق به اوپک بازگردد و یا از عضویت منصرف شود، در کوتاه مدت می تواند رفتار و سیاست اوپک را تغییر دهد. به گفته تحلیلگران ، در حال حاضر عراق برای اوپک مشکل ایجاد کرده است.
با گسترش صنعت نفت عراق ، این مشکل نه تنها بسرعت رفع نخواهد شد بلکه آن را وخیم تر خواهد کرد. تولید نفت عراق غیرقابل پیش بینی است و نامشخص بودن میزان تولید برای اوپک معضل شده است و این سازمان با وضعیت موجود و تا زمانی که تولید رو به افزایش است نمی تواند امیدوار باشد که قیمت مطلوب 22 - 28 دلار برای هر بشکه را حفظ کند.
چنانچه عراق با تمام ظرفیت تولید وارد بازار بشود، اوپک باید هزینه آن را بپردازد. قابل تصور است که ورود 10 میلیون بشکه نفت عراق روزانه به بازار، درآمد نفتی کشورهای تولید کننده خلیج فارس را کاهش می دهد و حتی می تواند آن را تا مرز نصف پایین آورد که در دیگر جوانب اقتصاد مانند رشد اقتصادی ، موازنه تجاری و اشتغال تاثیر عمیق بر جای خواهد گذاشت.
وزرای نفت اوپک در نشست هفته گذشته اوپک در الجزیره بازار جهانی را شوکه کردند چون تصمیم گرفتند تولید خود را تا یک میلیون بشکه در روز کاهش دهند.
احتمالا این تصمیم از کاهش تقاضای فصلی بازار، افزایش ذخایر در برخی کشورهای صنعتی و البته ورود عراق به بازار جهانی نفت ناشی بوده است.
امکان دستیابی عراق به صادرات 6/2 میلیون بشکه در روز تا اواخر سال میلادی می تواند اوپک را خشنود کند، اما چنانچه تولید نفت عراق به 3 میلیون برسد ضروری است اوپک برای جلوگیری از سقوط قیمت به زیر 20 دلار دست به کار بشود.
علی اصغر بابایی
گفت و گو
