نگاهی نو به برنامه‌های معارفی

اکبر خاکسار هرندی، مدیرگروه محافل و مناسبت‌های شبکه قرآن و معارف سیما درباره تولید این برنامه ترکیبی می‌گوید: قالب جدیدی از تولید برنامه‌های مناسبتی تعریف کردیم که امیدوارم از آن حالت سنتی خارج شویم و بتوانیم با شکل و شمایل جدیدی جذابیت بیشتری ایجاد کنیم. چشمه‌سار هدایت، اولین برنامه‌ای است که در بحث مناسبت‌ها در قالب و ساختار جدید تولید می‌شود و امیدواریم که نتیجه مثبتی بدهد و چه در اعیاد و چه در ایام سوگواری جنبه‌های بصری کار را بیشتر و پررنگ‌تر در خدمت محتوا ببینیم.

به گروه برنامه‌ساز می‌رسم، آنان مشغول آماده کردن مقدمات سکانس بازارچه هستند تا به محض تاریک شدن هوا، ورود علی باقری مداح اهل بیت(ع) را همراه گروهی جوان که در کنار او هستند، از بازارچه بسمت حیاط حرم حضرت عبدالعظیم حسنی(ع)، ثبت کنند. تقی امینی، نورپرداز و تصویربردار، براساس دکوپاژ کارگردان همراه گروهش نورپردازی را انجام می‌دهد و جای دوربین را مشخص می‌کند.

گروه جوان با شادی و نشاط وارد قاب می‌شوند و 2?نفر از آنان چند بسته شکلات می‌خرند تا به مناسبت جشن میلاد بین مردم پخش کنند و زمانی که از کادر دوربین خارج می‌شوند وحید مرتضوی که به عنوان یکی از مجریان شبکه قرآن سیما قرار است در این ویژه برنامه شکل جدیدی از اجرا را تجربه کند، وارد قاب دوربین شده به سمت مغازه‌ای رفته و شکلات می‌خرد. طبق فیلمنامه‌ای که در دست نویسنده و کارگردان می‌بینم در این فضا قرار است صدای مرتضوی به عنوان نریشن روی تصاویر باشد.

پس از پایان این سکانس سراغ امیر افشار فتوحی، تهیه‌کننده و کارگردان این ویژه برنامه می‌روم تا از کلیت کار مطلع شوم. وی با اشاره به رویکرد جدید شبکه قرآن و معارف سیما در تحول و تنوع تولیدات معارفی و رسیدن به قالب‌ها و ساختارهای جدید برنامه‌سازی در حوزه تخصصی‌اش گفت: ما سعی داریم در این ویژه برنامه از فضای سنتی برنامه‌سازی معارفی که محدود به دکور و مجری و کارشناس می‌شود، خارج شده و علاوه برکاربردی کردن مباحث، بافت دراماتیک هم به آن بدهیم.

افشار می‌افزاید: دراین ویژه برنامه تمام آیتم‌هایی که در برنامه‌های مناسبتی وجود دارد اعم از کارشناسی، شعرخوانی، مداحی، تواشیح و... گنجانده شده یعنی آیتم جدیدی اضافه نکرده‌ایم و فقط سعی داریم زاویه نگاه دوربین به این آیتم‌ها به‌گونه‌ای دیگرباشد. این ایده عملی نبود مگر با همکاری تمام کسانی که اکنون در کنارم هستند از جمله استاد حسین مختاری که به عنوان مشاور کارگردان مرا یاری می‌دهد.

وی در پایان با اشاره به این‌که این برنامه 60 دقیقه‌ای به سفارش گروه محافل و مناسبت‌های شبکه قرآن و معارف سیما تهیه و شب میلاد امام هادی (ع) پخش می‌شود، گفت: امیدوارم به اعتماد مدیران پاسخ خوبی بدهیم تا این‌گونه قالب‌ها بیشتر مورد توجه قرار گیرد.

وحید مرتضوی از کلیت کار راضی است، او می‌گوید: وقتی ما در دین‌مان بالاترین و زیباترین معناها و اصول زندگی را داریم، بنابراین باید مواظب باشیم تا با کج‌سلیقگی آن را مطرح نکنیم. زبان هنر می‌تواند بهترین‌ها را منتقل کند و زیباترین بازخوردها را دریافت نماید. فکر می‌کنید چرا وقتی کسی چون عبدالباسط تلاوتش پخش می‌شود هنوز هم مردم دوستش دارند، چون او هنرمندانه و زیبا می‌خواند.

وی با اشاره به این که تاکنون برنامه‌های معارفی خیلی ساده و سنتی ارائه شده است، گفت: این گروه هم می‌توانست با طراحی یک دکور به همان شیوه‌های رایج عمل کند، اما سعی دارد این معنا را زیباتر نشان دهد و بحث‌هایی هم که توسط کارشناس مطرح می‌شود، کاملا کاربردی است و به گونه‌ای بیان می‌شود که برای مخاطب ملموس باشد. در واقع نظر کارشناس در ارائه مفهوم دخیل نیست بلکه سعی شده مباحث براساس حدیثی از امام هادی(ع)، کاربردی‌تر و هنرمندانه مطرح و در میان مردم جایگاه خود را پیدا کند.

مرتضوی می‌گوید: در برنامه چشمه‌سار هدایت سعی می‌شود قالب و ساختار تغییر کند و محتوا به شکلی زیبا ارائه شود.

حجت‌الاسلام صداقت‌زاده، کارشناس برنامه درباره تولید برنامه‌ها می‌گوید: با توجه به گسترده شدن وسایل ارتباط جمعی و حضور عنصرهای اثرگذار در تولید یک برنامه باید قالب‌ها نیز متغیر باشند و این تغییر هم باید روبه مثبت باشد که ما در این برنامه شاهد آن هستیم.

وی با اشاره به این که مباحث دینی همیشه جذاب بوده و خواهد بود و این ما هستیم که با ایجاد قالب‌هایی نو به پویاتر و اثرگذارتر شدن آن کمک کنیم، افزود: ابتدا وقتی در قالب سنتی کار نکنیم و در یک دکور فقط یکسویه حرف نزنیم، می‌رسیم به قالب‌های تعاملی و بحث‌های دوسویه که جذابیت خاص خود را دارد.

نکته دوم این که مباحث مطرح شده در برنامه جنبه کاربردی داشته و بر سایر موارد اطلاع‌رسانی‌اش غلبه کند و نکته سوم این‌که مباحث روبه‌فردا باشد نه روبه گذشته، یعنی باید وزنه بحث در حوزه روبه‌فردا بودن مقداری پررنگ‌تر شود.

صداقت‌زاده می‌‌گوید: به نظرم تهیه‌کنندگان و کارگردانان خلاقیت لازم را دارند و این مدیران هستند که باید مقداری با وسعت نظر بیشتر و با فضای وسیع‌تری که ترسیم می‌کنند به اینها کمک کنند تا خلاقیتشان بیشتر جلوه‌گر شود. باید با تنوع و تغییر قالب‌ها و به روزشدن فرمت‌های ارائه برنامه، با این خلاقیت‌هایی که در دوستان می‌بینیم بتوانیم روزبه‌روز سلیقه‌های مختلفی را جذب مباحث حوزه‌های دینی کنیم.

همان‌گونه که در گفت‌وگو با کارشناس برنامه چشمه‌سار هدایت از دوسویه صحبت کردن واز تعامل در طرح مباحث دینی حرف به میان آمد، این بخش نیز با دو دوربین که یکی روی ریل شاریو و دیگری روی پروجیپ قرار دارد موضوع بحث به صورت تعاملی شروع می‌شود.

بحث به 4 قسمت 5 دقیقه‌ای تقسیم می‌شود و مطابق با سوژه داستانی این ویژه برنامه در زمان‌های مشخص شده مجری به بهانه‌های مختلف صحبت کارشناس را قطع می‌کند تابتوان در لابه‌لای این بحث با پخش آیتم‌های دیگر ریتم وتنوع در برنامه حفظ شود.

مداحی به همراه گروه جوانی که مداح را همراهی می‌کنند از جمله بخش‌های دیگر این برنامه است که یکی از اجراهایشان در همان مصلی ضبط می‌شود. مداح به سمت دوربین حرکت می‌کند و جوانان یکی یکی به او می‌پیوندند. این میزانسن بارها تمرین می‌شود تا به نتیجه برسد.

البته علی باقری(مداح) ضمن تقدیر از تلاش‌های گروه معتقد است، ایجاد قالبی جدید برای جذب مخاطب شاید خوب باشد، اما باید درنظر گرفت که این برداشت‌های متعدد، حس مداح را برای خواندن کم می‌کند و آن انرژی ای که می‌تواند مخاطب را جذب کند از دست می‌رود. در ضمن شاید مخاطب دوست نداشته باشد که مداحی را به شیوه نمایشی ببیند، اگر چه ممکن است این شیوه جذابیت‌های خاص خود را هم داشته باشد. در رسانه با سلیقه‌های متعددی روبه‌رو هستیم و بالطبع راضی کردن همه سخت است. ما در این کار سعی کردیم صادقانه و طبیعی حاضر شویم.

نگرانی گروه در شیوه نمایشی کردن مداحی و تواشیح کاملا محسوس است، اما همه متفق‌القول و مصمم این تجربه را پشت سر می‌گذارند تا قالبی جدید و جذاب خلق کنند.

عواملی که در این پروژه همکاری داشتند، عبارتند از: مدیر برنامه: اکبرخاکسار هرندی، نویسنده، تهیه‌کننده و کارگردان: امیر افشارفتوحی، مشاور کارگردان: حسین مختاری، مجری: وحید مرتضوی، برنامه‌ریز و دستیار اول کارگردان: فیروز حیدرزاده، مدیر تولید: محمدحسن مس‌چیان، کارشناس برنامه: حجت‌الاسلام والمسلمین محمدرضا صداقت‌زاده، مداح: علی باقری، شاعر: صابر خراسانی، تصویربردار: تقی امینی، صدابردار: حسین موسوی، گریم: شهرام آدشیرین، عکاس: علیرضا شعبان‌پور، دستیاران تصویر: امیر فرزان، ایمان تقی بخشی، هاشم درزی و بهمن حیدری، دستیار صدا: محمود ترابی و دستیار گریم: نعیم برومند.