روایت دیکنز از انگلستان قرن نوزدهم

مجموعه با هزینه‌ای 9 میلیون دلاری در حوالی شهر لندن فیلمبرداری شد و بجز اپیزود اول که یک‌ساعت طول کشید (تا شخصیت‌ها و ماجراها را به صورت کامل به بینندگان خود معرفی کند)‌ 14 اپیزود بعدی آن حدود نیم‌ساعت بودند. چادویک 9 اپیزود خانه‌ای در باد را کارگردانی کرد و وظیفه ساخت 6 اپیزود دیگر آن به سوزانا وایت سپرده شد. فیلمنامه مجموعه را اندرو دیویس نوشت.

خانه‌ای در باد نهمین نوول ادبی چارلز دیکنز است که اولین بار در فاصله ماه مارس سال 1852 تا سپتامبر 1853 در یک ماهنامه‌ ادبی به چاپ رسید. منتقدان ادبی از قصه این نوول به عنوان یکی از بهترین کارهای ادبی نویسنده‌اش اسم می‌برند و به همین دلیل، ‌رسانه تلویزیون کشورهای مختلف جهان در طول 50 سال گذشته تلاش زیادی برای تولید مجموعه‌هایی براساس آن داشته‌اند.

صنعت تلویزیون در طول این مدت برای تولید مجموعه‌ای براساس قصه نوول دیکنز با یک مشکل بزرگ و عمده روبه‌رو بوده ‌است. هنرمندان تلویزیونی هم مثل منتقدان ادبی این نکته را قبول دارند که خانه‌ای در باد یکی از پیچیده‌ترین و کامل‌ترین آثار ادبی این نویسنده است و همین نکته، ساخت یک مجموعه جذاب و سرگرم‌کننده تلویزیونی را (که عموم بینندگانش خواهان پخش مجموعه‌هایی عامه فهم با داستان‌ها و روایت‌هایی ساده هستند)‌ سخت می‌کند. باوجود آن که قصه خانه‌ای در باد تعداد کمی شخصیت اصلی و محوری دارد، ولی دارای قصه‌ها و خطوط فرعی است که اگر چه در ارتباط با خط محوری قصه قرار می‌گیرند، ولی تنوع ویژه‌ای به ماجراها و حوادث آن می‌دهند.

قصه مجموعه از دیدگاه شخصیت قهرمان آن،‌ استر سامرسن (با بازی آنا ماکسول مارتین)‌ تعریف و روایت می‌شود. نوع روایت این شخصیت تفاوت‌هایی آشکار با نوع روایت‌های معمول مجموعه‌های تلویزیونی دارد. این شخصیت در کنار چند شخصیت به یادماندنی دیگر، قصه دیکنز را به شکلی جذاب تعریف می‌کنند و تماشاچی را درگیر ماجراها و مسائل اجتماعی و فرهنگی خود می‌کنند. یکی از لوکیشن‌های اصلی مجموعه، صحن دادگاه انگلستان قرن نوزدهم است. بخشی از ماجراهای قصه از تجربیات شخصی خود دیکنز گرفته شده بود و در نوول‌های دیگر خود نیز اشاراتی به سیستم قضایی کشورش در دوران خود داشته است. به گفته منتقدان ادبی، نوشته‌‌های این نویسنده یکی از عوامل مهم در رفرم‌های متعددی بود که در آن سال‌ها در سیستم قضایی انگلستان ایجاد شد. بسیاری از شخصیت‌های قصه مجموعه برگرفته از آدم‌های واقعی دوران دیکنز هستند. استر سامرسن تنها شخصیت خانم حاضر در نوول‌های دیکنز است و قصه و مجموعه خانه‌ای در باد از این جهت هم اهمیت زیادی پیدا می‌کند. بخش مهمی از نقدهای منتقدان تلویزیونی روی ساختار روایتی یگانه و جذاب قصه تمرکز کرده است. قصه 2 راوی دارد و در کنار استر، یک راوی شخص سوم هم حضور دارد که هویت او کاملا مشخص نمی‌شود.

دنیای هنر و سرگرمی اولین بار در دوران سینمای صامت به سراغ خانه‌ای در باد رفت. این نوول در سال‌های 1920 و 1922 به صورت 2 فیلم سینمایی درآمد. در نسخه دوم سیبل تورندیک در نقش لیدی وولاک ایفای نقش کرد. در سال 1927 فیلم کوتاهی در رابطه با این نوول در انگلستان ساخته شد. شبکه تلویزیونی بی.بی.سی تا به حال سه نسخه متفاوت از این قصه را به صورت مجموعه تلویزیونی تهیه کرده است. اولین نسخه یک مجموعه 7 اپیزودی نیم‌ساعته بود که در سال 1959 روی آنتن رفت. دایانا فیرفاکس در این مجموعه نقش استر را بازی کرد و کنستانس کاکس نویسنده آن بود. دومین نسخه تلویزیونی این شبکه با بازی دایانا ریگ و دانهولم الیوت در سال 1985 پخش شد. این مجموعه هم یک کار 8 اپیزودی بود. مجموعه حاضر هم سومین نسخه تلویزیونی شبکه بی.بی.سی از این نوول دیکنز است. هر 3 نسخه در سطح وسیعی هم به صورت دی‌وی‌دی در آمریکا و انگلستان پخش شده‌اند.

بی.بی.سی در کنار تولید نسخه تلویزیونی این اثر چارلز دیکنز، چند بار هم آن را به صورت نمایشنامه رادیویی تهیه و پخش کرده است. آرتور هاپکرافت نویسنده فیلمنامه نسخه دهه هشتادی این مجموعه ـ که با استقبال تماشاگران تلویزیونی روبه‌رو شد ـ هیچ همکاری با سازندگان نسخه بعدی آن نداشت و ترجیح داد فعالیت مستقل خود را در تولید مجموعه‌های دیگر دنبال کند.

در کنار صنعت سینما و تلویزیون انگلستان، نوول خانه‌ای در باد در روسیه و آلمان هم به صورت مجموعه‌های تلویزیونی درآمده است.

منتقدان تلویزیونی می‌گویند نسخه سال 2005 وسیع‌تر و گسترده‌تر از نسخه سال 1985 است. اندرو دیویس در فیلمنامه نسخه جدید، بخش تاریک قصه دیکنز را برجسته‌تر کرده است و به همین دلیل شکل و شمایل تازه‌ای به قصه داده و حال و هوای آن را تا حد زیادی تغییر داده است. منتقد ورایتی این مساله را یکی از جنبه‌های مثبت و جذاب قصه ارزیابی کرده است. به اعتقاد این منتقد، نوع نگاه کارگردان یک مجموعه با فیلم اهمیت بسیار زیادی در نوع ساخت یک کار هنری دارد و در اینجا، چادویک توانسته با استعداد و هنر خلاقه خود یک اثر تماشایی و در عین حال متفاوت خلق کند. چادویک که تماشاگران سینما او را به خاطر درام دوره‌ای تاریخی «دختر دیگر بولینی» (اولین کار سینمایی وی که سال 2008 اکران عمومی شد)‌ با بازی اریک بانا می‌شناسند، فعالیت هنری خود را از سال 1992 با یک فیلم کوتاه تلویزیونی شروع کرد و در تمام این سال‌ها کارگردان رسانه تلویزیون بوده است. وی تا به حال 9 مجموعه تلویزیونی ساخته و خانه‌ای در باد دهمین همکاری او با این رسانه است.

او پس از موفقیت این مجموعه راهی دنیای سینما شد و پس از «دختر دیگر بولینی» درام اجتماعی و شرح‌حال‌گونه تاریخی «اولین دانش‌آموز» را ساخت که محصول امسال صنعت سینمای انگلستان است. او که علاقه‌مند به کارهای تاریخی است، در این فیلم هم به سراغ بخشی از تاریخ کشور آفریقایی کنیا رفته و قصه پیرمرد سیاهپوست 84 ساله‌ای را تعریف می‌کند که قبل از این یک رزمنده راه استقلال و آزادی بوده است و تلاش می‌کند تا با حضور در مدرسه و کلاس درس، تبدیل به آدمی باسواد بشود. او بعد از کارگردانی این دو فیلم سینمایی دوباره به خانه قدیمی‌اش در تلویزیون برگشته و قرار است مجموعه درام تازه‌ای به نام «دزدیده شده» را کارگردانی کند. این مجموعه در مراحل پیش‌تولید قرار دارد و هنوز اطلاعی از قصه آن در دسترس نیست.

چادویک از دوستداران ادبیات کهن انگلستان و چارلز دیکنز است و در ارتباط با کارگردانی خانه‌ای در باد می‌گوید: «از مدت‌ها قبل در فکر ساخت مجموعه‌ای تلویزیونی از یکی از قصه‌های دیکنز بودم، ولی نمی‌خواستیم این قصه از بین کارهای بسیار معروف او همچون «الیور تویست» یا «سرود کریسمس» باشد. مجموعه‌ای را که در دهه 80 براساس قصه خانه‌ای در باد ساخته شده بود را دیدم. برای من که قصه دیکنز را چند بار خوانده بودم این حس وجود داشت که می‌توان آن قصه را به شکلی بهتر و مقبول‌تر روی صفحه کوچک تلویزیون به تصویر کشید. نمی‌خواهم بگویم روایت من از این قصه روایت بهتری (یا بهترین روایت)‌ است، اما نسخه قبلی بخش مهمی از حال و هوای قصه دیکنز را نادیده گرفته بود و من می‌خواستم در روایت خود، این بخش‌ها را مورد توجه قرار دهم. استقبال منتقدان و تماشاگران از کار من، باعث شد تا به این فکر بیفتم که در آینده باز هم به سراغ قصه‌های چارلز دیکنز بروم و آنها را به صورت مجموعه‌های تلویزیونی بسازم.» با وجود تاکید و علاقه چادویک برای عملی کردن این خواسته، او تا به امروز که 7 سال از نمایش خانه‌ای در باد می‌گذرد، هنوز تلاشی برای ساخت یک مجموعه تازه براساس قصه‌ای از این نویسنده قدیمی انجام نداده است. حتی تولید نسخه سینمایی تازه‌ای از نوول سرود کریسمس دیکنز با بازی جیم کری در سال 2009 هم، نتوانست او را به صرافت ساخت چنین مجموعه‌ای بیندازد.

چادویک می‌گوید اندرو دیویس به درخواست او کار نگارش فیلمنامه مجموعه را قبول کرد. وی می‌گوید: «دیویس را می‌شناختم و با کارهایش آشنا بودم. او فیلمنامه‌نویسی زبردست است که توانایی یک اقتباس خوب را از یک نوشته ادبی خوب دارد و متعجب هستم که رسانه تلویزیون هنوز استفاده خوبی از او در این رابطه نکرده است. دیویس دقیقا همان اقتباس را از نوشته دیکنز ارائه داد که من می‌خواستم. بخش مهمی از موفقیت مجموعه به واسطه کار خوب، دقیق و حساب شده او در مقام یک فیلمنامه‌نویس اقتباسی است.» اندرو دیویس در شرایطی این‌گونه از سوی جادویک ارزیابی می‌شود که به خاطر اقتباس‌های خوب سینمایی و تلویزیونی خود از نوول‌های مطرح کلاسیک دنیای ادبیات شهرت دارد. او با نگارش فیلمنامه‌های مجموعه‌ها و فیلم‌هایی مثل «میدل مارچ»، «غرور و تعصب»، «وینتی فیر» و «دکتر ژیواگو» ـ که همگی براساس قصه تعدادی از نوول‌های معروف ادبی ساخته شده‌اند ـ شهرت خوبی برای خود دست و پا کرده است. شبکه 4 تلویزیون ایران قبل از این مجموعه درام «همسران و دختران» را پخش کرده که براساس فیلمنامه‌ای از دیویس ساخته شده است. این فیلمنامه‌نویس تلویزیونی همکاری خود با این رسانه را از سال 1967 شروع کرد و تا به حال با بیش از 70 اثر تلویزیونی همکاری کرده است. آخرین کار تلویزیونی او «همراه من باش» یک فیلم سینمایی تلویزیونی درام است که توسط مارک جابست کارگردانی شده است. منتقدان تلویزیونی از این فیلم به عنوان یک درام غیرمتعارف و متفاوت اسم بردند که مشابه آن کمتر در یکی از شبکه‌های تلویزیونی کشور انگلستان ساخته می‌شود. دیویس مدتی قبل فیلمنامه نسخه جدید سینمایی «سه تفنگدار» را برای پل دبلیو اس اندرسن نوشت. این فیلمنامه اقتباسی تازه از قصه کلاسیک آلکساندردوما است.

دیویس درباره همکاری با مجموعه خانه‌ای در بادچنین می‌گوید: «وقتی پیشنهاد همکاری با این مجموعه به من داده شد، آن را قبول کردم. علتش هم این بود که من سابقه کاری زیادی در برگردان تلویزیونی قصه‌های ادبی کلاسیک دارم و به اصطلاح در این کار بسیار ماهر هستم. شما بعد از مدتی وقتی این جور نوول‌ها را تبدیل به یک نوشته سینمایی می‌کنید، نوع کار و این که چه کارهایی باید انجام دهید را یاد می‌گیرید. نوع ادبیات چارلز دیکنز متفاوت از بقیه همکارانش در دنیای ادبیات است و بخصوص قصه خانه‌ای در باد در بین کارهایش حال و هوای متفاوتی دارد. چادویک هم چیز ویژه‌ای از این قصه می‌خواست و این کار را مشکل‌تر می‌کرد، اما برای من که به دنبال چالش در کار فیلمنامه‌نویسی هستم، تمام این مسائل بهانه‌‌ای را ایجاد می‌کرد که توانایی‌هایم را محک بزنم و ببینم آیا می‌توانم از این آزمون، موفق و سربلند بیرون بیایم یا خیر. این جور چالش‌ها کمک می‌کند تا کار یک نویسنده بهتر و پر بارتر شود. از آنجا که خودم هم به کارها و نوشته‌های ادبی کلاسیک و تاریخی علاقه‌مند هستم، کار و چالش روی خانه‌ای در باد برایم جذاب و فریبنده بود.»