ناخنک، پیشروی بافت چشم روی قرنیه

به اعتقاد برخی پژوهشگران، اختلال در عملکرد سلول‌های بنیادین ناحیه قرنیه که مسوول شفاف ماندن و پویا بودن قرنیه هستند نیز یکی از علل بروز عارضه ناخنک محسوب می‌شود. این اختلال برخی اوقات به مرور زمان و بر اثر عوامل محیطی یا کهولت سن افزایش می‌یابد.

ناخنک بجز قرمزی، التهاب و ناراحتی که در چشم ایجاد می‌کند به دلیل ظاهر ناخوشایندی که در سطح چشم دارد، عاملی برای مراجعه افراد به چشم‌پزشک محسوب می‌شود.

این عارضه اگر خیلی بزرگ شود و تقریبا از روی قرنیه عبور کرده و به مردمک نزدیک شود، می‌تواند در دید اختلال به وجود آورد یا آستیگماتیسم قابل توجه و نامنظمی در قرنیه ایجاد کند.

اصولا زیر ناحیه‌ای که دچار ناخنک شده است، لایه‌ای با کدورت بالا تشکیل می‌شود که خیلی اوقات نیاز به پیوند لایه‌ای قرنیه دارد.

اگرچه ناخنک‌های کوچک را توصیه می‌کنیم که بیماران دستکاری نکنند و به آن بی‌توجه باشند، ولی اگر بزرگ باشد باید جراحی و برداشته شود.

کسانی که در معرض گرمای بیشتری هستند، مثلا نانوایان و افرادی که در کوره‌های آجرپزی، فولاد یا ریخته‌گری کار می‌کنند همچنین مشاغلی که در تماس مستقیم نورخورشیدند از جمله کشاورزان یا رانندگان بیشتر درگیر این عارضه می‌شوند.

درمان دارویی تقریبا برای ناخنک وجود ندارد و تنها جراحی پیشنهاد می‌شود. باید دقت داشت که عود مجدد ناخنک مهم‌ترین دغدغه این عارضه است. معمولا عودها شدیدتر از خود ناخنک اولیه است، اما با پیشرفت‌ روش‌های جدید جراحی در کشور این بازگشت مجدد بیماری به حدود 5 درصد کاهش یافته است. سال‌های نه‌چندان دور با برداشتن ناخنک به وسیله روش‌های قدیمی، حدود 50 درصد موارد این بیماری دوباره عود می‌کرد. امروزه ملتحمه را از نقطه دیگر چشم برمی‌داریم و در ناحیه جراحی شده ناخنک پیوند می‌کنیم، دقیقا روی فاصله قرنیه و سفیدی چشم که این بافت به عنوان سدی عمل می‌کند که از بازگشت مجدد عارضه جلوگیری کرده و در کنار آن داروهای جلوگیری کننده تکثیر سلول‌های ناخنک، کمک فراوانی به جراح می‌کند.

خیلی اوقات بیماران ناخنک را ساده فرض می‌کنند، اما یکی از دشوارترین جراحی‌های چشم محسوب می‌شود که جراح باید با صبر و حوصله و دقت فراوان درمان آن را انجام دهد. بهره‌گیری از پیوند آمنیون از جنین نیز جایگزین مناسبی در درمان به جای پیوند ملتحمه به شمار می‌آید. اگر ناخنک شدید باشد، عمل جراحی تقریبا مثل یک پیوند قرنیه خواهد بود و کدورت ناحیه قرنیه را به صورت لایه‌ای در یک عمل جراحی بزرگ برمی‌داریم. در اینجاست که پزشک جراح با استفاده از دستگاه لایه‌بردار یا به اصطلاح میکروکراتوم ناحیه مورد نظر را برمی‌دارد. با اندازه‌گیری ضخامت، کدورت روی چشم براساس میلی‌متر تعیین می‌شود تا دستگاه چه میزان از لایه قرنیه را باید جداسازی کند. در این شرایط زمان عمل طولانی‌تر شده و بهبود آن نیز زمانبر خواهد بود. چسبندگی پلک بعد از جراحی برداشت ناخنک یکی از عارضه‌های احتمالی است. مدت زمان التیام زخم از 2 تا چند ماه خواهد بود که پس از آن باید بیماران از آفتاب دوری کرده و از عینک آفتابی استفاده کنند. اشعه خورشید موجب تحریک لایه‌زایی و ایجاد ناخنک مجدد می‌شود، اما در اغلب موارد موفقیت درمان بسیار بالاست.

دکتر سیدمحمد میرآفتاب

فوق‌تخصص قرنیه