زندگی در بین تاریخ

یکی از دوستان ستارخان و دایی پدربزرگ من مشهدی محمدصادق‌خان چرندابی (چرنداب یکی از محله‌های قدیمی تبریز) است. او از بزرگان تبریز و محله چرنداب بود. می‌گویند وقتی ستارخان در کاری به مشکل برمی‌خورد برای حل آن پیش او می‌آمد. این شخص در تاریخ مشروطه در تبریز بسیار مثمر ثمر بوده است. از سوی دیگر پدربزرگ من هم حدودا 10 ساله بوده که ستارخان را دیده است. همه اینها در کنار هم به نوعی این احساس را در ما تقویت می‌کرد که از بازمانده‌های مشروطه هستیم. پدر من رشته تحصیلی‌اش تاریخ بود و همین هم در گرایش ما به سمت تاریخ و جمع‌آوری اسناد بی‌تاثیر نبود.

من حدود 20 سال است که مشغول جمع‌آوری عکس‌ها، اسناد، کارت‌پستال‌ها، اعلامیه‌ها و به قول استاد ایرج افشار اوراق قدیمی، چه خطی و چه چاپی که بیشتر مربوط به قرن اخیر ـ پس از مشروطه ـ است، هستم. البته اوراقی از پیش از دوران مشروطه نیز در اختیار دارم مانند: صورتحساب، تقویم، قباله ازدواج و... تاکنون 5 نمایشگاه گذاشته‌ام که همگی در موزه عکاسخانه شهر برپا شده و درباره جنبش مشروطه بوده است که الحمدلله مردم هم استقبال خوبی کرده‌اند.

من به شکل تخصصی این اسناد را جمع‌آوری کرده‌ام و آماده نمایش هستند و بارها در مصاحبه‌های مختلف اعلام کرده‌ام که حاضرم آنها را به نمایش بگذارم، ولی تاکنون کسی خواستار این کار نشده است.

سازمان فرهنگی ـ هنری شهرداری، نگارخانه‌ها، خانه هنرمندان و... اگرچه از طرف صداوسیما نیز از اسناد من فیلمبرداری کرده‌اند و حتی پخش هم شده است، اما به هر حال آن طوری که باید کار من و دوستانم عمومی نشده است.

من بارها نمایشگاه‌های مختلف برای هنرهای مختلفی چون نقاشی، کاریکاتور و... دیده‌ام، اما آنچه من جمع‌آوری کرده‌ام هویت ما را شکل می‌دهد. نامه‌های ملک‌الشعرای بهار، مرحوم دهخدا، نامه‌های ستارخان با مهر مخصوص خودش که تعداد آنها بسیار اندک است و... متاسفانه عرصه نمایش چنین اسناد مهم فرهنگی و هویتی ما فراهم نیست.

مشکل اینجاست که هیچ قانونی وجود ندارد. متاسفانه ما نمی‌دانیم که متولی این کار کیست.

اینجا موزه عکس است. در موزه عکس می‌توان عکس‌های جمع‌آوری شده را به نمایش گذاشت. اما مثلا ما موزه‌ای نداریم تا در آن اسناد مربوط به مشاهیر را نشان دهیم یا مثلا موزه تقویم نداریم. به همین دلیل این اسناد بدون این که در اختیار دیگران قرار بگیرد تنها پیش ما باقی می‌ماند و چنین پایگاه‌هایی هنوز نه به وجود آمده است و نه مسوول خاصی دارد.

بسیار کم. هنگامی که استاد ایرج افشار به منزل ما آمدند و وقت گرانبهایشان را برای دیدن این مدارک گذاشتند، از من پرسیدند که چند سال مشغول جمع‌آوری این مدارک بوده‌ام؟ من پاسخ دادم حدود 15 تا 20سال و ایشان در تایید کارم به من بارها آفرین گفتند. وقتی از استاد ایرج افشار نمره کار خود را خواستم به من نمره 20 دادند. حال با نمره بیستی که استاد ایرج افشار به من می‌دهند، دیگران باید بیایند و ارزش این کار را زنده کنند.

آنها را بر اساس تجربه شخصی یا تجربیاتی که گاهی هنگام بازدید از موزه‌ها به دست آورده‌ام، نگهداری می‌کنم. برای این کار آلبوم‌های مخصوصی دارم که این مدارک را لابه‌لای آنها نگهداری می‌کنم تا سند از 2 طرف محفوظ بماند. الان آلبوم‌های مختلفی با نام آلبوم تهران قاجاریه، دستخط مشاهیر و... دارم.

مشخصا همین طور است. وقتی بزرگ‌ترین مجموعه را از من خریداری کرده‌اند پس جایگاه من کجاست؟ اما اینقدر اوضاع فرهنگی در این عرصه درهم است که جایگاه من و امثال من در فرهنگ و هنر ایران ناشناخته باقی مانده است.

متاسفانه هزینه کردن برای این کار بسیار زیاد است. راه درآمد ما علاقه‌مندان به کارهای فرهنگی عموما از طریق کتاب است که خود درآمد بالایی نیست. من شاید نیمی یا 30 درصد از درآمدم را صرف این کار می‌کنم. از طرف دیگر برای مجموعه‌های خریداری شده حتی حداقل سرمایه‌ای را که صرف این کار کرده‌ایم به ما نمی‌دهند. شاید گاهی یک‌دهم آن را می‌پردازند. اما در هر صورت من هم به خاطر ایران‌دوستی و حفظ هویت تاریخی کشورم ترجیح می‌دهم همه اسنادم را در اختیار مراکز معتبر داخلی قرار دهم تا باقی بماند.

برای من فقط سود معنوی دارد. هنگامی که مثلا من تاریخ مشروطه را از روی کتاب‌های مختلف می‌خوانم می‌بینم که اصل این اعلامیه امروز در دستم است و همین عامل من را به 100 سال پیش می‌برد. اصالت سند بسیار مهم است. همه تاریخ‌نگاران و علاقه‌مندان به این حوزه دوست دارندکه اصل سند در دستشان باشد و این اتفاق برای من بارها رخ داده است که اصل سند در دستم بوده است.

من مخصوصا برای طبقه دانشجو احترام زیادی قائلم و هر گونه اطلاعاتی که از من بخواهند یا از طریق اسناد شخصی یا از طریق معرفی او به دیگر اشخاص کمکشان می‌کنم. هر کس که از وجود مجموعه من آگاه می‌شود از شهرستان‌ یا حتی خارج از کشور با اشتیاق به دیدن این آثار می‌آید و لذت می‌برد. ولی ما دوست داریم این لذت را هر ماه در اختیار یک گروه یا محله بگذاریم. ولی عدم توجه به این مساله بسیار جای تعجب دارد و البته همیشه می‌گویم که ما در تعجب‌گاه تاریخ هستیم.