توپ گرد درمستطیل تلویزیون

امسال تمام مسابقات زنده از شبکه 3 پخش می‌شود، بنابراین برای ما مخاطبان ایرانی تمام ماجراهای جام جهانی در همین استودیوی چند متری اتفاق می‌افتد.

داخل استودیو 3 دکور مختلف چیده شده است. دکور برنامه یک جهان یک جام در یک طرف و دکور برنامه‌های «سلامت باشید»‌ و «سمت خدا»‌ در طرف‌های دیگر مستقر شده‌اند. در استودیوی 14 می‌توانی 3 فضای مختلف را ببینی. یک فضای پزشکی‌ که شامل ماکت‌هایی درباره نوار قلب می‌شود. یک طرف فضایی معنوی‌ دارد و با خط نستعلیق عنوان سمت خدا‌ روی یک دکور چند بار تکرار شده است و طرف دیگر هم حال و هوایی ورزشی و مهیج دارد و در آن ماکت‌هایی از کره زمین به چشم می‌خورد. ظاهرا آن 2 برنامه دیگر صبح‌ها پخش می‌شوند و استودیو از ظهر به بعد در اختیار گروه ورزشی قرار می‌گیرد. یک لحظه به سقف استودیو نگاه می‌کنم و جنگلی از نور افکن‌ها را می‌بینم که نورپردازی استودیو به کمک آنها انجام شده است.

عکاس روزنامه به نورافکن‌ها علاقه زیادی نشان می‌دهد، چون فقط وقتی آنها روشن باشند می‌تواند عکس‌هایش را بگیرد. در این استودیو 5 دوربین مستقر شده 3 دوربین پایه‌ای، یک دوربین سقفی و یک دوربین همراه با کرین.

در بین کسانی که به عنوان مجری و کارشناس در استودیو نشسته‌اند، رضا جاودانی از همه قدیمی‌تر است. خوشبختانه بازی فوتبال تازه آغاز شده و تا شروع بحث کارشناسی بین دو‌نیمه زمان زیادی وقت داریم. می‌توانم سر فرصت سوال‌هایم را از او بپرسم. با جاودانی درباره تاریخ بازی‌های جام جهانی که او گزارش کرده صحبت می‌کنم. او در این رابطه می‌گوید: در سال 1998 من به صورت پراکنده مجری برنامه‌های جام‌جهانی بودم. در جام 2002 من و عادل فردوسی‌پور برنامه را اجرا می‌کردیم. در سال 2006 مجری محوری برنامه من بودم، اما آقایان پیمان یوسفی‌ و مزدک میرزایی‌ هم به تناوب به برنامه می‌آمدند. آقای فردوسی‌پور‌ آن زمان از آلمان گزارش می‌فرستاد. جاودانی برخی وقت‌ها وسط حرف‌هایش مکث می‌کند یا لحن صحبتش را بالا و پایین می‌برد. متوجه می‌شوم که یک چشمش به مانیتور روبه‌روست و دارد بازی نیوزیلند ـ اسلواکی‌ را دنبال می‌کند.

می پرسم شما که توانایی خوبی در اجرا دارید چرا خودتان بازی‌ها را گزارش نمی‌کنید؟

او پاسخ می‌دهد: هرکس باید در حوزه تخصصی خودش کار کند. اگر یک مجری خوب باشی بهتر از این است که یک مجری و گزارشگر متوسط باشی. باید روی یک رشته تمرکز داشته باشی. به جاودانی این نکته را یادآور می‌شوم که گزارشگری باعث می‌شود او پر رنگ‌تر دیده شود که او بلافاصله جواب می‌دهد: اصلا بحث دیده شدن نیست. موضوع این است که کارت باید خوب باشد.

کارت که خوب باشد خواه ناخواه دیده می‌شوی. من مشهد هم که بودم فوتبال گزارش می‌کردم. تهران که آمدم ترجیح دادم فقط اجرا کنم و اصلا دنبال گزارش نرفتم.

نکته جالب در اجرای جاودانی این است که خیلی وقت‌ها حرف هایش را با خنده و شوخی همراه می‌کند.

او در بین صحبت‌هایش به نکات بامزه هر بازی و هر بازیکن نیز اشاره می‌کند.

جاودانی در این باره می‌گوید: اجرا نباید خیلی خشک باشد. فوتبال جام جهانی در سطح بالایی برگزار می‌شود. ما باید گریزی هم به فوتبال خودمان بزنیم. نمی‌شود مستقیم مقایسه کرد. ما باید سازماندهی را از آنها یاد بگیریم. باید به در بگویی تا دیوار بشنود. آدم حتی اگر بخواهد کل کل کند و چالشی باشد باید در کمال ادب صحبت کند. ممکن است که یک کارشناس اشتباه کند. این طبیعی است. 32 تا تیم داریم. هر تیم 23 بازیکن دارد. هر کدامشان یک باشگاهی بازی می‌کنند. طبیعی است که با این حجم اطلاعات، کارشناس اشتباه کند. نباید به حالت زننده اشتباه کارشناس را بگیری.

او به ضرورت‌های اجرای یک برنامه مرتبط با جام جهانی اشاره می‌کند و می‌گوید: به هر حال تعداد تیم‌ها زیادتر است. هر کدام از این تیم‌ها قبلا در قاره خودشان بازی کرده‌اند. فوتبال همان فوتبال است. اما تو به عنوان مجری باید جوری سوال کنی که سوالاتت تکراری و خسته‌کننده نباشد. باید راجع به فرهنگ کشورها بیشتر بدانی تا بتوانی بر اساس آن سوالاتت را بهتر مطرح کنی. او با اشاره به این که تب جام جهانی هنوز خیلی داغ نشده، می‌گوید: یک مقدار تقصیر رسانه‌ها بود که خیلی به جام جهانی نپرداختند، چون تیم ما در جام جهانی شرکت نداشت، همه فکر کردند جام جهانی برای ایرانیان خنثی است. اما به نظر من الان جام جهانی در صدر اخبار دنیاست.

به جاودانی می‌گویم هنوز بازی برگزار نشده که بشود به آن صفت هیجان‌انگیز داد. این موضوع کار شما را سخت نمی‌کند؟

این مجری پاسخ می‌دهد: هنوز در دور اول بازی‌ها هستیم. چند روز دیگر که دور اول تمام شود، هیجان بازی‌ها بیشتر می‌شود، چون برخی تیم‌ها احساس می‌کنند که دارند حذف می‌شوند. آنها چیزی برای از دست دادن ندارند. صحبت کردن راجع به بازی که مرده و بی‌هیجان باشد، سخت است.

اما من سعی نمی‌کنم بیخودی به بازی هیجان بدهم، چون مردم از شنیدن واقعیت بیشتر لذت می‌برند تا این که احساس کنند می‌خواهی به آنها هیجان کاذب بدهی.

او درباره کیفیت برنامه یک جهان یک جام توضیح می‌دهد: این برنامه ریتم خیلی خوبی دارد. من خودم گذشت زمان را نمی‌فهمم. ما آیتم‌های مختلفی داریم. هیچ وقت در هیچ برنامه‌ای تیتر مجلات ورزشی اروپایی مرور نشده است. به اندازه‌ای راجع به تیم‌ها صحبت می‌کنیم که نه خسته‌کننده باشد و نه چیزی از قلم بیفتد.

من همیشه خودم دنبال جمع کردن اطلاعات می‌روم. چند ماه پیش فینال لیگ قهرمانان اروپا بین اینتر میلان و بایر‌ن‌مونیخ برگزار شد. من از صبحش کارهایم را تعطیل کردم و پای اینترنت نشستم. ممکن است از 95 درصد آن اطلاعات استفاده نشود، اما باید راجع به آنها بدانی تا اگر احیانا اتفاقی افتاد، دستت خالی نباشد.

یکی از تفاوت‌های برنامه‌های ورزشی جدید با برنامه‌های قدیمی این است که قدیم‌تر‌ها کارشناس و گزارشگر همزمان درباره بازی صحبت می‌کنند. اما در برنامه‌های امروزی مثل یک جهان یک جام، بخش کارشناسی کلا از گزارش جداست.

جاودانی دراین‌باره می‌گوید: در کشورهای دیگر این فرهنگ هست که یک کارشناس وسط صحبت‌های گزارشگر یک سری نکات را توضیح می‌دهد. این توضیحات در حد 30 ثانیه است یا شاید در حد یک جمله، اما این فرهنگ در کشور ما جا نیفتاده است.

کارشناسی که زیاد به برنامه آمده باشد می‌داند چه زمان و چقدر صحبت کند، اما برخی کارشناسان این موضوع را رعایت نمی‌کنند . ما بخش کارشناسی را جدا کردیم . این‌طوری کارشناس می‌تواند بهتر توضیح بدهد.

برایم جالب است که می‌بینم یک برنامه ورزشی نیز به اندازه یک فیلم سینمایی عوامل پشت صحنه دارد. معصومه زعیمی‌نیکو، کارگردانی هنری این برنامه را به عهده گرفته است. او بر کارهای چندین نفر با سمت‌های مختلف از جمله صدابردار، تصویربردار، مدیرصحنه و نورپرداز نظارت می‌کند.

به زعیمی می‌گویم بیشتر خانم‌ها علاقه‌ای به فوتبال ندارند. او می‌خندد و می‌گوید: من هم جزو همان بیشتری‌ها هستم، اما در این برنامه به محتوا و صحبت‌های کارشناسان کاری ندارم. فقط کار دوربین‌ها و تصویربرداران را هدایت می‌کنم.

زعیمی تاکنون کارگردانی برنامه‌هایی چون «کوله پشتی»، «صبح آمد» و «خانه فیروزه‌ای» را به عهده داشته است.

در کنار او که نشسته‌ام، شبیه این جملات را زیاد می‌شنوم. از دو برو به سه. حالا چهار. برگرد به یک. او تصاویر دوربین‌ها و دیگر منابع برنامه را از داخل 12 تا مانیتوری که در جلویش قرار گرفته‌اند بررسی می‌کند. از داخل میکروفن اتاق فرمان با تصویربرداران دوربین‌های مختلف صحبت می‌کند و از آنها می‌خواهد قاب‌های متنوعی ببندند. زعیمی روی قاب‌بندی و زاویه نماها خیلی حساسیت دارد. هنگامی که یک قاب درست بسته شد تصویر را از یک دوربین به دوربین دیگر پیوند می‌دهد (سوییچ می‌کند).

این کارگردان به کار با دوربین کرین خیلی علاقه دارد و هر پلاتو را با این دوربین شروع می‌کند. پس از پایان یک نیمه، عوامل پشت صحنه یک جهان یک جام به جنب و جوش می‌افتند. منشی صحنه شمارش معکوسش را شروع می‌کند و می‌گوید که چند ثانیه تا پایان بازی مانده و چند ثانیه آگهی پخش می‌شود. کارگردان از تصویربردارش می‌خواهد که دوربین کرین را روی نمای آسمان پرستاره استودیو متمرکز کند. این دوربین با تغییر ارتفاع از پایین به بالا، سه مجری حاضر در استودیو را نشان می‌دهد. سپس یک نمای دیگر را انتخاب می‌کند و دوربین می‌رود روی فردی که دارد صحبت می‌کند.

زعیمی که پشت میکسر تلویزیونی نشسته می‌گوید: کارگردان این طور برنامه‌ها، هم باید از مونتاژ سر دربیاورد و هم تصویربرداری، چون ما مونتاژ درجا انجام می‌دهیم.

یکی از تصاویری که در 12 تا مانیتور نقش بسته، چند ثانیه بعد در تلویزیون شبکه 3 سیما ظاهر می‌شود.

زعیمی درباره فشار زیاد کار در ایام جام جهانی توضیح می‌دهد و می‌گوید: از ساعت 2 ظهر کارمان شروع می‌شود. شب ساعت 2 و نیم بامداد سازمان صدا و سیما را ترک می‌کنیم. وسط صحبت‌هایمان حمیدرضا صدر وارد استودیو می‌شود. یک نفر از صدر‌ می‌خواهد که خودش را برای گریم آماده کند. صدر می‌خندد و می‌گوید: گریم برای جوان‌هاست صدر را به اتاق گریم می‌برند تا نماهایش به خاطر بازتاب‌های نور خراب نشود.

تهیه‌کنندگی برنامه یک جهان یک جام‌ به حسین ذکایی، مجری با سابقه و دبیر شورای هماهنگی ورزش صدا و سیما سپرده شده است. امسال شبکه 3 تنها شبکه‌ای است که مسابقات را به صورت زنده پخش می‌کند. او در گفتگو با خبرنگار «جام‌جم» می‌گوید: ویژه برنامه‌های ما برای ایام برگزاری مسابقات جام جهانی از ساعت 15/15 آغاز می‌شود و تا نیمه‌های شب ادامه دارد. این ویژه برنامه شامل بسته‌های گزارشی، کارشناسی قبل ، بین و پایان بازی، مصاحبه‌های مردمی و... می‌شود. او به یکی از بخش‌های برنامه با عنوان بررسی مطبوعات خارجی اشاره می‌کند و می‌گوید:‌ این کار برای اولین بار است که انجام می‌شود.

او می‌افزاید:‌ یک‌سری بازی‌ها هم در تاریخچه صدا و سیما موجود نبودند که از آرشیو خارجی خریداری شدند.

وسط صحبت‌هایمان هوشنگ نصیرزاده، کارشناس داوری از استودیو به اتاق فرمان می‌آید و به ذکایی یک پیشنهاد می‌دهد. او می‌گوید: می‌توانی یک کار جالب بکنی. مزدک و عادل را کنار هم بگذار تا یک بازی را با هم گزارش کنند. هر کدامشان که چند ثانیه مکث کرد، آن یکی گزارش را ادامه بدهد.این پیشنهاد مورد قبول تهیه‌کننده قرار نمی‌گیرد و برای رد کردنش دلایلی می‌آورد.

از ذکایی‌ می‌پرسم شما چرا مثل برنامه «فوتبال برتر» بینندگان را به داخل استودیو نمی‌آورید. او پاسخ می‌دهد: این کار خیلی مرسوم نیست. ما می‌خواهیم کارشناس‌ها در شرایط آرام بازی را نگاه کنند. ضمن این که بردن و آوردن یک جمعیت 90 نفره به داخل استودیو کار سختی است.

به گفته این تهیه‌کننده 30 نفر برای تهیه برنامه یک جهان یک جام به صورت شبانه روزی مشغول کار هستند. 9 نفر از آنها گزارشگرانی هستند که بازی‌ها را از یک ساختمان دیگر گزارش می‌کنند. علاوه بر فردوسی پور، میرزایی،‌ یوسفی، خیابانی و علیفر چند گزارشگر دیگر نیز گزارش این بازی‌ها را انجام می‌دهند. افرادی که شهرتشان به اندازه این 5 نفر نیست و یک نفرشان با نام احمدی‌ اولین بار است که یک بازی تلویزیونی را گزارش می‌کند.

از او درباره میزان محبوبیت گزارشگران می‌پرسم. او پاسخ می‌دهد: در چند سال گذشته مزدک میرزایی و عادل فردوسی‌پور به لحاظ جذب مخاطب توفیق بیشتری داشته‌اند. البته ما مولفه‌های دیگری را هم در نظر می‌گیریم. مولفه‌هایی چون میزان تحصیلات، تسلط به منابع خارجی و تاثیرپذیری از تهیه‌کننده. اما مسلم است تعداد بازی‌هایی که به گزارشگران می‌دهیم مساوی نیست. در حین صحبت‌هایمان یکی از شنوندگان تماس می‌گیرد و از گزارشگر بازی در حال پخش انتقاد می‌کند و می‌پرسد چرا این فرد را برای گزارش انتخاب کرده‌اید. ذکایی می‌خندد و می‌گوید:‌ هنوز که دو سه دقیقه از شروع بازی نگذشته. چند دقیقه صبر کنند. شاید او خوب گزارش کرد. یکی از داوران هم تماس می‌گیرد و از ذکایی می‌خواهد چند داور لیگ برتر در استودیو حضور داشته باشند. ذکایی پاسخ می‌دهد برای صحنه‌های حساس با داوران تماس تلفنی برقرار می‌کنیم.

پیش از این که به استودیو بیایم خیلی‌ها می‌گویند وقتی رفتی درباره دکور هم صحبت کن. با تهیه‌کننده برنامه درباره دکور می‌پرسم و انتقاد‌های دیگران را مطرح می‌کنم. این که چرا فضای دکور برنامه کوچک است و در آن از رنگ آبی زیاد استفاده شده است. او پاسخ می‌دهد: فضایی که در اختیار ما قرار گرفته همین قدر است. کار دکور را به یکی از طراحان صحنه سینما یعنی آقای مهرگان واگذار کردیم. نظر او این بود که از رنگ‌های گرم استفاده نکنیم. اکثر رنگ‌های جام جهانی آفریقای جنوبی گرم است. ما می‌خواستیم رنگ دکورمان با رنگ‌های زرد و قرمز و نارنجی ورزشگاه‌ها کنتراست داشته باشد. البته این جور چیزها سلیقه‌ای است و تا مردم به آن عادت کنند زمان می‌برد.

مسابقه پیامکی هم یکی از بخش‌های پرطرفدار برنامه یک جهان یک جام است. دریافت و قرعه‌کشی پیامک‌ها در اتاق فرمان انجام می‌شود. ذکایی‌ یک آمار هم از پیامک‌های رسیده در چند روز اول مسابقات می‌دهد. براساس آمار او بازی آلمان و استرالیا با 2 میلیون و 600 هزار پیامک، پرطرفدارترین بازی بوده و بازی نیوزیلند و اسلواکی با 700 هزار پیامک، کمترین بازخورد را داشته است.