وقف دانشگاه ؛ بایدها و نبایدها

رادیو گفت و گو:  آقای نورا، بفرمایید که نمایندگان مجلس با چه هدفی وقف اموال دانشگاه آزا د را تصویب کردند؟
 
نورا: دانشگاه آزاد اسلامی یک موسسه عظیم است که نیاز داشت اموال و متعلقاتش تعیین تکلیف و شفاف سازی شود. از آنجایی که این ذهنیت هم در رابطه با دانشگاه و اموال آن بسیار زیاد بود. این بهترین راهی است که می توانستیم هم اموالش را از آسیب نجات دهیم و هم آن را حفظ کنیم.

به نظر می رسید که باید این سنت حسنه وقف را مد نظر داشته باشند که این هم وقف عام شود یعنی متعلق به عموم مردم. این قانون تنها مربوط به دانشگاه ازاد اسلامی نیست بلکه مربوط به همه موسسات غیر دولتی است که هیات موسس ان حق تصرف مالکانه دارد. ضمنا یکی از فتاوی بسیار مهم مقام معظم رهبری مبتنی بر همین اصل بود که موسسات غیر دولتی که حق تصرف مالکانه را دارند می توانند اموالشان را وقف کنند.

 ما همان فتوا را در اصل قانون کردیم و این که وقف دانشگاه آزاد اسلامی چگونه می شود،تابع این قانون
 می شود. اگر شرایط این قانون برای آن احراز شود ، وقف هم برایش اعمال می شود. اما چیزی که الان درقانون آورده باشیم که دانشگاه آزاد اسلامی را وقف کنیم، این فاقد وجاهت است از نظر این قانون. ولی خودشان طبق این قانون اگر شرایطی را احراز کنند این کار را انجام دهند.
 
البته ممکن است برداشت این شود که برای رفع مشکل دانشگاه آزاد اسلامی نمایندگان دست به این اقدام زدند ولی بحث این است که در هرصورت ما باید تکلیف این موسسه عظیم را مشخص کنیم. آن طوری که دیگران می گفتند این تبدیل شود به موسسه وابسته به دولت یا موسسه عمومی ، این منافات دارد با آن اهداف اولیه ای که این دانشگاه تأسیس شده است.

املاک وقفی و اموال وقفی ناظر دارد از طرف اوقاف. یعنی دیگر تمام حسابرسی ها ،حسابکشی ها، همه زیر ذره بین قرار می گیرد. علی الخصوص وقتی که وقف عام شود. یک بحثی هم انحرافی ایجاد کردند که این امکان وقف ندارد به خاطر این که ممکن است ازاموال دولتی بر آن قائل شود. داشنگاه آزاد اسلامی می تواند اموالی که به نام خودش سند خورده ان را وقف کند. اموال اگر دولتی باشد که وقف نمی کند، آن قسمت آن وقف نمی شود. تا آنجایی که من اطلاع دارم تمام اسناد آن به نام دانشگاه آزاد اسلامی صادر شده است.

 وقف عام هم که برای همه مردم است. هنوز برای من این جا نیفتاده که چرا مخالفین روی این ناراحت هستند و بعضاً هم حرف و حدیث دارند و مسئله شان هم این است که این انجام نگیرد. شاید می خواهند این را به صورت قدرتی ضمیمه ارگان دیگری کنند که این به نظر ما اشتباه است. باید  هویت موسسه حفظ شود. این از دستاوردهای انقلاب است. این درست با اذن امام راحل تأسیس شده است.

 من یادم می آید که در نمازجمعه سال 61 وقتی آقای هاشمی این را مطرح کرد، یک میلیون تومان پول هم هدیه امام راحل به این دانشگاه شد و گفت این پیشنهاد، پیشنهاد خوبی است،ان شاءالله در اقصی نقاط کشور گسترش پیدا کند و من فکر کنم این بهترین روش بود برای اینکه این را سامان دهی کنند.
 
رادیو گفت و گو:آقای حیدری ،دیدگاه شما درباره مصوبه مجلس درباره وقف مراکز آموزش عالی غیردولتی و غیرانتفاعی چیست؟
 
 حیدری: من با همه احترامی که به رأی همکاران عزیزم در مجلس قائل هستم اما به عنوان یک نماینده کوچک در مجلس اگر چنانچه این مصوبه امروز به تأیید شورای نگهبان برسد، طبیعتاً ما بعنوان وکیل مردم مدافع آن هستیم چون قانون است.اما الان به عنوان فردی از مجموعه مجلس که امروز هم یک انتقاداتی داشتند و نقطه نظراتی مطرح کردند بنده معتقدم که وقف دانشگاه آزاد از جهات گوناگونی قابل تأمل است.

اول اینکه ما در یک جامعه اسلامی و با یک دولت اسلامی روبرو هستیم و بخش های گوناگون کشور زیر نظر این دولت است. این طور نیست که اگر ما وقف کردیم از چتر مدیریتی دولت خارج شده باشد و یا دولت غریبه باشد. بنابراین من معتقدم که اگر عزیزان ما در دانشگاه آزاد از نظر شرعی و قانونی مانعی فرا رویشان نبود، اگر واقعاً مالک هستند،اگر مجموعه ای، فردی،گروهی مالک یک ملکی است. مالک یک موسسه ای است، طبیعتاً این اختیار شرعی را خداوند به او داده که این کار را انجام دهد.

هیچ دلیلی وجود ندارد که ما به هر چیزی متوسل شویم تا اینکه این اجازه را به ما دهند تا این موسسه ای را مالک هستیم  وقف کنیم. اینکه افرادی معتقدند که برخی از فقها و مراجع ما از جمله مقام معظم رهبری یک فتوایی دارند تحت عنوان کسانی که تصرف مالکانه دارند می توانند اموال خودشان را وقف کنند. اگر ما همین را هم مد نظر قرار دهیم بنابراین ایرادی وجود ندارد.  احساس ما این است که یک اراده ای پشت این قضیه وقف است که اینها وقتی هم که بخواهند صیغه وقف را جاری کنند به نحوی این را وقف کنند که شایبه وقف خاص پدید آید.

 وقف خاص به این معناست که افراد می توانند بگویند ما مالکیم، تصرف مالکانه داریم، ما می خواهیم این شکلی این موسسه را وقف کنیم.
 
 نورا: در قانونی که امروز تصویب شد وقف عام بود.
 
 حیدری:عرض کردم خدمتتان، بر وقف عام تأکید شده، منتها این بحثی که الان مطرح کردم، در موقعی که
می خواهند اقدام کنند، تفسیرهای گوناگونی در این زمینه هست. یعنی می توانند دیدگاه های خودشان را به نوعی برداشت کنند. بگویند مثلاً ما نظرمان از وقف عام این بخش از آن است. چون خود وقف عام هم باز تفسیرهایی دارد.

بر این اساس اگر آمدند قیودی را گذاشتند، اداره اوقاف هم باید آن قیود را عمل کند. مضافاً اینکه آیا ما در شرایط کنونی نباید چتر نظارتی دولت را بپذیریم؟ این شائبه الان وجود دارد که ممکن است خدای ناخواسته این اراده دنبال این است که یک اختیارات خاصی را در مجموعه نظام برای خود طراحی کند. از این منظر عرض کردم، من به رأی همکارانم احترام قائلم اما الان باید منتظر باشیم ببینیم بالاخره نظر شورای نگهبان چه خواهد بود و در مجموع این وجود دارد که اگر این تبدیل به یک قانون شود آن نگرانی و دغدغه وجود دارد که با تمسک به یک سری از تفسیرها و برداشتها، مسیر و جهت را تغییر دهند. از این منظر بنده با این مصوبه مخالفت کردم.
 
رادیو گفت و گو: آقای جعفری ، دیدگاه شما  در مورد مصوبه مجلس درباره وقف مراکز آموزش عالی غیردولتی و غیرانتفاعی  چیست؟

جعفری: دو طرح  در مجلس مطرح است. یکی بحث وقف اموال دانشگاه آزاد است که فوریت این قبلاً تصویب شده و الان در کمیسیون ها در حال بررسی است باید بیاید در صحن. یکی استفساریه ای بوده که روزیکشنبه  در مجلس مورد بحث قرار گرفت و به موجب آن آقایان سوال کردند که آیا شورای عالی انقلاب فرهنگی حق ورود به قانونگزاری در بحث دانشگاه آزاد را دارد که علی رغم مخالفتهایی که شد این استفساریه هم رأی آورد.
 
حیدری: البته این طرح مربوط به  سال 87 بود. طبق ماده 145 آئین نامه داخلی مجلس،درخواست کردند که بیاید به خاطر اینکه کمیسیون ارائه نکرده بود در صحن مطرح شود. اگر خاطرتان باشد، با اذن مجلس هم رئیس مجلس رأی گرفت که با اذن مجلس بیاید در صحن مطرح شود.
 
 جعفری:بله خارج از نوبت مطرح شد.
 
رادیو گفت و گو: آقای جعفری،دلایل مخالفتتان را مطرح بفرمایید.
 
 جعفری: مخالفت ما این است که ما احساس می کنیم که این بحث، بحث تخصصی نیست. دانشگاه آزاد چند سال است دارد فعالیت می کند، کسی منکر دانشگاه آزاد نیست. خدماتی هم داشتند، خدمات شایسته ای هم داشتند. منتها چرا یک ماه پیش، دو ماه پیش، یکسال پیش بحث وقف مطرح نشد. اگر بحث وقف صرفاً تخصصی و کارشناسی است و اگر اراده ای هم که آن میهمان عزیزمان هم اشاره کردند پشت قضیه نیست، چرا قبلاً مطرح نشد. ما احساس می کنیم این بحثی که الان مطرح می شود، صرفاً یک بحثی است بر سر مدیریت این دانشگاه. چگونگی اداره کردن این دانشگاه و گرنه کارهای تخصصی و بحث های کارشناسی نیست.

احساس می شود همانطور که دوستان مخالف و موافق ما در صحن مطرح کردند، اینها در بحث موضوع مطرح شده اسم دانشگاه آزاد را مطرح نکرده بودند. یکی از دوستان اشاره کرد که چرا با صراحت با مردم صحبت
نمی کنید که این موضوع، موضوع دانشگاه آزاد است. تحت عنوان موسسات علمی کلی آورده بودند.

 بحث، بحث دانشگاه آزاد بود. ما احساس می کنیم،اراده ای پشت این قضیه است برای اینکه این روندی که دانشگاه آزاد دارد اینگونه محفوظ بماند. حالا ما کاری به بحث مدیر و چه کسی مدیر هم هست نداریم. اما همین روش اداره ای که هست. بر این اساس گاهی بحث وقف مطرح می شود، گاهی بحث اینکه شورای عالی انقلاب فرهنگی حق ورود برای قانونگزاری ندارد.

اگر در یک فضای مثبت و مطلوب بدون در نظر گرفتن این حواشی و بدون در نظر گرفتن بحث مدیریتی و حاکمیتی در دانشگاه مطرح شود، همانطور که اشاره کردند، بر اساس نظر فقها قابل بحث است. اینکه می فرمایند وقف، مگر ما الان سازمان اوقاف نداریم، چرا اوقاف در جریان این قضایا نیست؟ چرا اینها وقفنامه را به سازمان اوقاف ارائه نکردند.

 تا آنجایی که ما خبر داریم گفتند چنین چیزی به سازمان اوقاف نرسیده. وقف متولی  دارد در کشور ما و اگر اینگونه است که به هر صورت اینها مراحل مالی شان را طی کنند. سازمان اوقاف در جریان قرار گیرد و سازمان زیرمجموعه وزارت ارشاد است، در مجموع زیرمجموعه دولت هستند و یک حاکمیت یک پارچه ای در بحث آموزش عالی ما داشته باشیم که این مشکلات هم پیدا نشود.
 
رادیو گفت و گو:آقای نورا، ایا شما صحبتی دارد در رابطه با نقطه نظرات آقای جعفری؟
 
نورا : اولاً ما تابع قانون هستیم اگر شورای نگهبان تأیید کند همه ما تابع آن هستیم. اگر هم تأیید نکند باز تابع آن هستیم. یعنی حتی از نظر موافق و مخالف ما به اصطلاح منجر به این می شود که این جنبه قانونی پیدا کند. البته این که ما بیاییم همین نگاهی که الان دوستان مان عنوان کردند که کسانی که طرح موضوع کردند نیت هایی دارند، عکس آن هم قابل طرح است که من معتقدم به اینها نپردازیم که آیا وقف بهتر است یا این تبدیل شود به موسسه دولتی یا شبه دولتی.

آقایان می گویند که اصل  اجرای سیاست اصل 44 قانون اساسی است. برداشت من از صحبت های دوستان ما  این است که بیشتر در بحث اداره این وقف مخالف اند نه با خود وقف. در صورتیکه  در وقف نظارت ها قوی تر است. چون خیلی از ایرادها این بود که در دانشگاه نظارت وجود ندارد. ضمن اینکه  شورای عالی انقلاب فرهنگی اتفاقاً نقش کلیدی را دارد.

چون در این قانون موسسات غیر انتفاعی به پیشنهاد هیئت موسس و تأیید شورای انقلاب فرهنگی باید برسد. حتی اساسنامه اش را باید شورای عالی انقلاب فرهنگی تأیید کند.حق نظارت با آموزش و عالی کشور و وزرات بهداشت و درمان به قوت خودش باقی است.

این نوع ساختار سیستمی  اش را می خواهد تغییر دهد وگرنه از نظر قوانین آموزش عالی این طور نیست که دولت در آن نظارت نداشته باشد. یا دولت نتواند اعمال نظر کند. ما معتقد به این اصل نیستیم که دولت نتواند اعمال نظر کند. خود من معتقدم که باید تمام شاخص های آموزش عالی کشور در این موسسه مورد نظارت قرار گیرد و اعمال شود.

 ما واقعاً از دوستان این انتظار را داریم که کسی که یک کار بزرگی می کند این را هم نباید محروم  کنیم که تو حق نداری. انگیزه ها از بین می رود.
 
حیدری: همانطور که آقای نورا هم اشاره کردند ما الان داریم قوانین یا قانونی داریم تصویب می کنیم برای اینکه این موسسه بزرگ وقف شود. برای اینکه به هر حال از اینکه در دامن دولتی شدن بیفتد جلوگیری کنیم. قاعدتاً یک وجه کار این است. چون نگرانی هایی که دوستان دانشگاه آزاد مکرر بیان می کنند این است که ما می خواهیم این را در همین جهت غیر دولتی حفظ کنیم.

 پاسخ بنده به دوستان این است ،به آقای نورا و همه موافقان عزیز،الان ما قوانین محکمی را تنظیم کردیم چه در لایحه برنامه پنجم، چه برنامه چهارم، چه خود قانون محکم سیاستهای اصل 44. یعنی رویکرد غیردولتی کردن و توجه به بخش خصوصی به عنوان یک مأموریت جدی برای دولت تعریف شده. بنابراین این نگرانی که عزیزان دارند که اگر این را وقف نکنند، ممکن است به دولتی یا شبه دولتی تبدیل شود، اصلاً خود مجلس مدعی است.
دولت چنین زمینه ای برایش متصور نیست که بخواهد چنین کاری انجام دهد. الان ما قوانین محکمی داریم که دولت را موظف می کند به این مسئله. من می خواهم عرض کنم، همان طور که اشاره هم کردم برای  یک بحث مستقیم، چهره به چهره هم وقت وسیع تری می خواهیم تا تمام دلایلی را که عزیزان ما در دانشگاه آزاد مطرح
می کنند مبنی بر بحث وقف این موسسه همه اینها پاسخ دارد.

این حرکتهایی که این روزها دارد صورت می گیرد، بیشتر بر ابهامات می افزاید. چون عرض کردم که ما به هر حال باید یک برنامه هماهنگی برای توسعه آموزش عالی چه در بخش دولتی چه در بخش غیردولتی انجام دهیم. اگر این حرکت به همین صورت ملوک الطوایفی انجام شود و انسجامی  در روند جاری کشور در همه بخشها، چه بخش آموزشی، تحقیقاتی و غیر آن نداشته باشیم، قطعاً کشور آسیب خواهد خورد و ما در مسیر رشد و بالندگی علمی قطعاً دچار مشکل خواهیم شد و این تب و رویکرد ممکن است به سایر موسسات غیردولتی هم تسری پیدا کند و بعد جمع کردن این موضوع واقعاً کار دشواری خواهد بود.
 
 جعفری: اصل 44 که آقای نورا اشاره کردند قطعاً نظارت دولت را منتفی نمی کند. یعنی در واقع واگذاری به بخش خصوصی، قطعاً با نظارت دولت است. نکته ای که ما الان مطرح می کنیم این است که این رویه ای که ما پیش گرفتیم رویه مطلوبی نیست.

رهبر معظم انقلاب برای شورای عالی انقلاب فرهنگی و برای مجلس مرز تعیین کردند. یعنی قبلاً  به خاطر این که این مشکلات پیش نیاید، اعلام کردند که جاهایی که شورای عالی انقلاب فرهنگی ورود پیدا می کند دیگران ورود پیدا نکنند. الان ورود پیدا کرده، قانون وضع کردند این  چه روشی است که ما بیاییم قانون را معطل بگذرایم بعد بیاییم با استفاده از مجلس و این مسائل نسبت به تغییر قانون اقدام کنیم. این روش ، چندان روش مناسبی به نظر ما نیست و می شد بهتر از این برخورد کرد.