نبض زندگی طرحهای صنعتی در دستان قدرتمند دولت

1- نیاز بازار به محصول در داخل و خارج کشور
2- زودبازده بودن طرح
3- ارزش افزوده و صرفه جویی ارزی قابل قبول
4- ایجاد اشتغال نیروی انسانی ماهر و غیرماهر
5- عملی بودن طرح (دسترسی به منابع انسانی ، مواد و امکانات تولیدی)
6-اجرای طرح توام با ایجاد و ارتقای دانش فنی
7-نوآوری و تکراری نبودن طرح.
در طرحهای سازمان نیز اولویت های پذیرش عبارتند از: فناوری اطلاعات ، بیوتکنولوژی مواد جدید و الکترونیک و میکروالکترونیک.
از ابتدای فعالیت مرکز کارآفرینی بیش از 398عنوان پروژه به این مرکز ارائه شده که از این میان ، بیش از 116پروژه از تسهیلات مالی برخوردار شده اند و بقیه پروژه ها از معیارهای پذیرش و آیین نامه های طرح کارآفرینی خارج بوده اند.
175پروژه به مبلغ 148میلیون و 937هزار ریال به تصویب رسیده و از این میان 116پروژه به مبلغ 90میلیون و 802هزار ریال منجر به عقد قرارداد شده است.
مبلغ جذب شده از سوی کارآفرینان معادل 72میلیون و 982هزار ریال است و تاکنون 52مورد موفق به اجرای پروژه پیشنهادی خود شده و 15مورد از آنها پس از موفقیت در اجرا و فروش محصول ، تسهیلات دریافت شده را بازپرداخت کرده است.
براساس آمار سازمان 8پروژه به دلیل مشکلات پیش بینی نشده قادر به اجرا و تکمیل پروژه نبوده و در حال بازپرداخت وام خود هستند. علی اصغر عریانی ، رئیس اداره توسعه نوآوری و کارآفرینی سازمان گسترش در گفتگوهایی با تاکید بر این که برای این نوع طرحها در صورت تصویب محدودیت بودجه وجود ندارد، گفت : با تبلیغات وسیع و برگزاری سمینارهای مختلف تلاش می کنیم طرحهای کارآفرینی را شناسایی کنیم و به آنها تسهیلات بدهیم.
وی دلیل استقبال نکردن کارآفرینان را ریسک بالا و مدت زمان کوتاه برای بازپرداخت وام دانست و گفت: مدت زمان بازپرداخت وام به دلیل پروسه تولیدی مناسب نیست و از طرفی به لحاظ حقوقی ملزم به دریافت وثیقه هستیم.
عریانی وعده داد که سازمان گسترش درباره این مشکلات بزودی تصمیم گیری خواهد کرد.
عریانی عملکرد کارآفرینی را مثبت ارزیابی کرد و گفت : از 130پروژه ای که قرارداد بسته ایم 90پروژه تمام شده و 30شرکت ایجاد شده است.
سقف اعتبار معمولا تا 30میلیون تومان پیش بینی شده و طی 3سال باید پرداخت شود و سود تسهیلات 4درصد است که در همان مرحله بازپرداخت از وام کسر می شود و مثلا از 30میلیون وام 26میلیون به کارآفرین پرداخت می شود.
مهاجرین ، مجری طرح دراین خصوص چنین توضیح می دهد: پس از ارائه طرح و تصویب آن در سازمان گسترش و نوسازی ، سراغ وزارت آموزش و پرورش رفتیم؛ چرا که آنها یکی از متقاضیان این دستگاه تراش بودند و می توانستند در کارگاه های خود از آن استفاده کنند.
ملاقات خوبی با حاجی ، وزیر آموزش و پرورش داشتیم و بعد از مذاکرات زیاد اعلام آمادگی کردند در صورتی که این دستگاه در اندازه 50 * 75سانتی متری تولید شود، از ما می خرند.
به هرحال همه چیز خوب پیش رفت و ما طی 2سال حدود 34میلیون تومان برای این پروژه هزینه کردیم و سازمان هم 30میلیون اعتبار مصوب کرد؛ اما هنگام پرداخت وام 26میلیون تومان دریافت کردیم ؛ چرا که سود و کارمزد را ابتدا کم کرده بودند.
در نتیجه بعد از این که پروژه به تولید رسید، سراغ وزارت آموزش و پرورش رفتیم ؛ اما آنها پاسخ دادند اندازه ها را در یک متری می خواهند و این در حالی است که هزینه ها برای خط تولید 50 75سانتی متری برنامه ریزی و سرمایه گذاری شده بود.
بالاخره در آموزش و پرورش بعد از ماهها دوندگی ، مدیر تدارکات گفت : بودجه نداریم و نمی توانیم این دستگاه ها را خریداری کنیم. حالا ما مانده بودیم با یک سرمایه گذاری 60میلیون تومانی و قسط سازمان گسترش که هر 2ماه یک بار باید 6میلیون تومان به آنها پرداخت می شد.
دراین شرایط تصمیم گرفتیم برای دستگاه های تولید شده بازار جدیدی پیدا کنیم و به همین منظور سراغ بازار رفتیم ؛ اما متاسفانه مشاهده کردیم که در بازار دستگاه ماشین تراش خراجی با شرایط از دم قسط و 150هزار تومان به فروش می رسد و طبیعی بود که کسی حاضر نمی شد دستگاه تراش ما را به صورت نقد خریداری کند.

بزرگترین اشتباه، ورود به صنعت کشور بود

یکی از پروژه هایی که سازمان گسترش و نوسازی در طرح کارآفرینی مشارکت داشته است ، پروژه تولید دستگاه تراش پرتابل است.
این پروژه با 350میلیون تومان اعتبار مورد سرمایه گذاری قرار گرفته که 30میلیون تومان آن از سوی سازمان تامین شده است.
این طرح که هدف از اجرای آن ، تولید ماشین های ابزار کوچک با کاربری های عمومی و قیمت مناسب است ، از توجیه اقتصادی قابل توجهی برخوردار بوده است؛ اما بعد از یک سال عملا با شکست مواجه می شود و سازمان گسترش و نوسازی نیز هنوز موفق به بازگشت تسهیلات پرداختی خود نشده است.
وی ادامه می دهد: با این که من بیش از 20سال در سازمان مدیریت و برنامه ریزی کار کرده بودم ، بیرون آمدم و بزرگترین اشتباه من ورود به صنعت بود که نتیجه آن هم ورشکستگی شد.
حالا ما مانده ایم با 60میلیون سرمایه ای که در کارگاه خاک می خورد و چکهای برگشتی و حالا حاضریم تمام این سرمایه را 20میلیون تومان بفروشیم ؛ اما مشتری وجود ندارد.
محمدرضا مقدم ، پژوهشگر و مبتکر طرح فلوتاسیون ستونی که توانسته از سازمان گسترش و نوسازی 12میلیون تومان وام دریافت کند،درباره طرحهای کارآفرینی معتقد است: زمان بازپرداخت با 8درصد کارمزد و 4درصد سود که در ابتدا از مبلغ وام کسر می شود، برای کارآفرین مشکلاتی را ایجاد می کند؛ چرا که زمان بازدهی اقتصادی برای طرحهای جدید و معرفی آنها کمی طولانی است و پرداخت اقساط وام در یک سال واقعا مشکل آفرین است.
وی مشکل مهم را بازاریابی تولیدات عنوان می کند و می گوید: نباید این وظیفه به کارآفرین محول شود. مشکلات کارآفرین در سطح کلان است و سازمان گسترش و نوسازی در این زمینه کوتاهی نمی کند و باید از مشارکت آنها قدردانی کنم.
وی پیشنهاد می دهد: برای کمک به کارآفرین وامها با بازپرداخت طولانی تر و سود کمتر انجام شود و بودجه های تشریفاتی برای سمینارهای علمی صرف امور پژوهشگران شود؛ چرا که دولت باید به کسانی که ابتکار به خرج می دهند و ریسک بالا را تقبل می کنند، کمک کند.
وی در عین حال می گوید: مشکلات ما به سازمان مرتبط نیست ؛ بلکه به متولیان امور پژوهشی باز می گردد. تشکیل شرکتهای سهامی خاص با مشارکت سازمان گسترش و نوسازی از آنجا که در برنامه سوم توسعه اقتصادی ، اجتماعی و فرهنگی کشور، کاهش نقش تصدی گری دولت و فعال کردن بخش خصوصی پیش بینی شده بود، دولت سعی کرد با اصلاح سیاست ها و مقررات ، فضا را برای ورود بیشتر سرمایه گذاران و کارآفرینان بخش خصوصی آماده کند و مقرر شد سازمان گسترش و نوسازی صنایع ایران نیز به منظور بسترسازی برای رشد بخش خصوصی و حمایت از آنها برنامه هایی را اجرا کند.
از جمله این برنامه ها مشارکت سازمان در پروژه های بزرگ صنعتی با بخش خصوصی بود.
مشارکت این سازمان با بخش خصوصی به صورت سهامی خاص است که در آن نسبت مشارکت سازمان دست کم به میزانی که یک عضو هیات مدیره از سوی سازمان تعیین کرده ، بوده و حداکثر 40درصد خواهد بود؛ البته در طرحهای High-techسهم مشارکت سازمان می تواند تا 49درصد افزایش یابد.
بر این اساس 70درصد سرمایه گذاری مورد نیاز پروژه به صورت اخذ تسهیلات ریالی و ارزی از بانکها صورت خواهد گرفت و تعهد وثیقه و بازپرداخت این وامها به نسبت سهام هر یک خواهد بود.
مابقی سرمایه مورد نیاز نیز به نسبت سهام به صورت نقدی از سوی طرفین تامین خواهد شد؛ البته در بعضی از پروژه ها چند شرکت داخلی و خارجی با هم به صورت مشترک با سازمان گسترش و نوسازی مشارکت می کنند.

تقبل هزینه های مطالعات

طرح پس از دریافت پیشنهاد مشارکت از سوی بخش خصوصی ، چنانچه مطالعات فنی و اقتصادی نهایی طرح انجام شده باشد و مورد تصویب سازمان قرار گیرد، کار تشکیل شرکت مشترک برای اجرای پروژه شروع می شود.
در غیر این صورت تفاهم نامه ای در این خصوص از سوی طرفین به امضا می رسد و کار مطالعات نهایی طرح با هزینه سازمان به مشاور واگذار می گردد و پس از انجام مشارکت هزینه آن نسبت به سهام تقسیم می شود.
چنانچه هزینه مطالعات توجیه فنی و اقتصادی طرح بیش از 500میلیون ریال باشد، پرداخت هزینه ها از ابتدا به صورت مشترک و به نسبت سهام خواهد بود.
پس از راه اندازی واحد و تثبیت بازار فروش کالا و در نهایت اطمینان از آینده شرکت 3سال پس از بهره برداری ، سازمان سهام خود را به شرکای بخش خصوصی به قیمت کارشناسی واگذار خواهد کرد.
چنانچه شرکای بخش خصوصی مایل به خرید سهام سازمان نباشند ، سهام در بورس عرضه خواهد شد.

گسترش سرمایه گذاری در
طرحهای مشترک با بخش خصوصی

سرمایه گذاری ثابت پروژه های مورد نظر این مشارکت نباید از حدود 100میلیارد ریال کمتر باشد.
در خصوص طرحهای High - tech این رقم با نظر معاونت سرمایه گذاری های صنعتی قابل تعدیل است.
به هر حال طرحهایی که از نظر سازمان اولویت دارند، عبارتند از:
1-صنایع حمل و نقل (زمینی ، هوایی ، دریایی و ریلی)
2-ماشین آلات و تجهیزات (ماشین آلات ، تجهیزات کارخانه ای و تجهیزات نفت ، گاز و پتروشیمی)
3-ماشین آلات راه سازی ، معدنی و سنگین
4-ماشین آلات کشاورزی و مکانیزاسیون
5-صنایع پایین دستی نفت ، گاز و پتروشیمی)
6-فناوری های الکترونیکی
7-بیوتکنولوژی (صنعتی ، پزشکی ، کشاورزی و محیط زیست)
8-مواد جدید (فلزی ، سرامیکی ، پلیمری و کامپوزیتی)
9-برق و الکترونیک
چنانچه مجموع سرمایه گذاری طرحهای اولویت دار به میزان اهداف سرمایه گذاری سازمان نباشد، اجرای سایر طرحها بلامانع است.
این سازمان از یک سال پیش برای ایجاد واحدهای صنعتی به این روش اقدام کرده و تاکنون بیش از 92تفاهم نامه با بخش خصوصی برای ایجاد واحد صنعتی مبادله کرده است.
برآورد میزان سرمایه گذاری این واحدهای صنعتی بالغ بر 18میلیارد و 500میلیون ریال بوده و سازمان پیش بینی کرده چنانچه حمایت های لازم صورت گیرد، میزان سرمایه گذاری مشترک با بخش خصوصی تا 5سال آینده به یکصد هزار میلیارد ریال برسد.
به گزارش خبرنگار ما ، بیشتر علاقه مندی بخش خصوصی در بخشهای نفت و انرژی قرار دارد که تعدادی از پروژه های مصوب نیز به پروژه های نفتی اختصاص یافته است.
تاکنون تنها 3 شرکت در مرحله احداث ساختمان و تهیه زمین هستند و بقیه هنوز در مراحل اولیه تاسیس شرکت قرار دارند؛ اما سازمان گسترش و نوسازی صنایع از اعلام اسامی شرکتهایی که با آنها سرمایه گذاری کرده ، خودداری کرد و مسوول بخش سرمایه گذاری مشترک صنعتی در این زمینه اظهار داشت: براساس قراردادی که با شرکتها بسته ایم ، نباید نام آنها فاش شود تا زمانی که کالای آنها به تولید برسد.
شاید به این علت که بازار تحت الشعاع قرار نگیرد. به هرحال هنوز این طرح سازمان در مراحل اولیه است و عملکرد آن مشخص نیست ؛ اما امید است در رشد و تحرک اقتصادی کشور مثمر ثمر واقع شود.

روح انگیز محمدی