وقتی خوره بلای جانمان می‌شود!

انواع جذام و راه‌های سرایت این بیماری کدامند؟

جذام در 2 نوع، جذام پاسی باسیلری (خشک)‌ و مالتی باسیلری (مرطوب)‌ طبقه‌بندی می‌شود و راه سرایت آن به طور مستقیم از فرد جذامی درمان نشده و مبتلا به نوع مالتی باسیلری به فرد سالم و مستعد ابتلا می‌باشد. بعضی‌ها فکر می‌کنند با یک بار تماس با این بیماران دچار بیماری می‌شوند در حالی که یک این باور غلط است چرا که این بیماری حتی از طریق استخر، غذا،‌ روبوسی، لباس جذامی،‌ هوا و... منتقل نمی‌شود.

علائم بیماری در مرحله اولیه و پیشرفته چیست؟

علائم بیماری در مرحله اولیه بستگی به نوع جذام دارد. علائم بالینی جذام پاسی باسیلری به صورت لک یا لکه‌های روشن‌تر از رنگ طبیعی پوست است که این لک‌ها اختلال حس پیدا کرده‌اند یعنی اگر با سوزن به پوست طبیعی جذامی بزنیم، بیمار حس می‌کند ولی اگر با سوزن به لک مشکوک بزنیم بیمار حس نمی‌کند و متوجه نمی‌شود.

علائم بالینی جذام مالتی باسیلری به صورت دانه‌ها و لک‌های کوچک، متعدد، فراوان و پراکنده در تمام بدن مانند صورت، تنه و اندام‌ها دیده می‌شود و معمولا این لک‌ها به رنگ قرمز تظاهر می‌کنند و حس آنها هم طبیعی است ولی چنانچه آزمایش شود، باسیل جذام به مقدار فراوان در آن دیده می‌شود در حالی که در جذام پاسی باسیلری هیچ باسیلی را روی لک‌های روشن و بی‌حس نمی‌توان یافت.

علائم بالینی در مراحل پیشرفته بیماری به صورت از بین رفتن حس اندام‌ها (دست و پا)، تغییر شکل چهره به علت فلج اعصاب صورت و زخم‌های متعدد و مقاوم به درمان در کف پاها تظاهر می‌کند.

تاخیر در تشخیص جذام چه عواقبی را در پی دارد؟

تاخیر در تشخیص بیماری جذام باعث پیشرفت بیماری می‌شود. گرفتاری اعصاب محیطی در مراحل اولیه قابل درمان است ولی در مراحل پیشرفته اعصاب محیطی تخریب می‌شود و باعث بی‌حسی دائمی دست و پا و تغییر چهره تا آخر عمر می‌شود و از طرفی به علت عدم تشخیص و درمان می‌تواند میکروب را به افراد حساس و مستعد که با او تماس دائمی دارند، منتقل کند.

راه‌های تشخیص بیماری چیست؟

راه‌های تشخیص بیماری جذام ابتدا با معاینه بالینی توسط پزشک و در صورت مشکوک شدن، با‌ آزمایش از پوست مشکوک به جذام و نمونه‌برداری از بینی و لاله‌ گوش صورت می‌گیرد. پزشکان پس از معاینه بیمار، چنانچه علائمی را مشاهده کنند مانند بی‌حسی لک‌های روشن و یا بی‌حسی نوک انگشتان دست یا پا، دانه‌های فراوان متعدد قرمز رنگ بر روی پوست و غیره با انجام آزمایشات به تشخیص قطعی می‌رسند.

عوامل مساعدکننده برای ابتلا به این بیماری چیست؟

عامل اصلی برای ابتلا به بیماری جذام استعداد فردی است که محققان معتقدند ارث نقش اساسی در ابتلا دارد ولی هنوز راه دقیق انتقال ژن از والدین به فرزند شناخته نشده از عوامل دیگر می‌توان به فقر اقتصادی اشاره کرد زیرا فقر اقتصادی باعث فقر تغذیه، فقر مسکن، فقر آموزش و بهداشت و ... می‌شود به همین دلیل بیماری در مناطق توسعه نیافته و فقیر مانند حاشیه شهرها و روستاها شایع‌تر است.

اکثر افراد مستعد به ابتلا در کودکی مبتلا می‌شوند و هر چه سن بالاتر می‌رود، امکان ابتلا کاهش پیدا می‌کند. شغل و موقعیت اجتماعی در ابتلا به جذام موثر است چرا که هر چه قدرت اقتصادی بالاتر باشد بالطبع رعایت بهداشت بیشتر و تغذیه مناسب‌تر می‌شود و احتمال ابتلا به جذام کاهش می‌یابد.

آیا جذام درمان قطعی دارد؟

امروزه بیماری جذام که عامل آن میکروبی به نام مایکرو باکتریوم‌لپرا است با 3 داروی داسپون، ریفامپی سین و کلوفازیمین به طور کامل و صددرصد از بین می‌رود به شرط این که قبل از تخریب اعصاب محیطی درمان انجام شده باشد. اگر بعد از فلج اندام‌ها و تغییر چهره درمان شروع شود میکروب‌ها کشته می‌شوند، ولی اعصاب تخریب شده مجددا ترمیم نمی‌شوند و برای درمان آنها از جراحی‌های پیشرفته و ترمیمی و فیزیوتراپی باید استفاده شود که در اکثر موارد به بهبودی کامل نمی‌انجامد و هزینه‌های بالایی را بر دوش بیمار می‌گذارد که اکثر این بیماران قادر به پرداخت و تامین این هزینه‌ها نیستند.

میزان مسری بودن بیماری چه قدر است؟

حدود 95 درصد مردم دنیا در برابر میکروب جذام مقاومت کامل دارند. لذا اگر میکروب جذام به طور مداوم هم وارد بدن آنها شود هیچگاه جذام نمی‌گیرند. فقط 5 درصد مردم دنیا مستعد ابتلا به بیماری جذام هستند و آن هم در صورتی به این بیماری مبتلا می‌شوند که به طور مستمر برای ماه‌ها و یا سال‌ها میکروب به بدن آنها منتقل شود. در واقع نزدیکان و خانواده بیمار جذامی بیشتر در معرض خطر هستند زیرا تماس مداوم در زمان طولانی با میکروب جذام فقط در افراد نزدیک به جذامی درمان نشده، امکان‌پذیر است و با یک یا چند بار تماس افراد مستعد با بیماران جذامی درمان نشده مبتلا نمی‌شوند.

مخزن میکروب جذام فقط انسان است، این میکروب در بدن موجودات دیگر یا خاک، آب و گیاهان نمی‌تواند زنده بماند.

میزان دوره نهفتگی بیماری جذام 5 2 سال است یعنی از روز ورود میکروب به بدن فرد مستعد، حداقل 2 سال و حداکثر 5 سال طول می‌کشد تا علائم بالینی جذام ظاهر شود.

آمار انتشار جغرافیایی بیماری جذام در ایران و جهان چگونه است؟

خوشبختانه بیماری جذام درحال ریشه‌کن شدن است. در ایران آخرین آمار مبتلایان تا سال گذشته کمتر از 200 نفر بوده و مبتلایان با درمان بهبود یافته و به زندگی عادی ادامه می‌دهند چرا که با شروع درمان راه سرایت آنها قطع می‌شود. آمار جهانی جذام حدود یک میلیون نفر است که دوسوم آن، در کشورهای هندوستان، برزیل، برمه، سودان و چند کشور فقیر دیگر آفریقا زندگی می‌کنند. در گذشته که تعداد مبتلایان در ایران قابل توجه بود در استان‌های شمالی، شمال غربی و غرب کشور بیشتر دیده می‌شد ولی خوشبختانه در حال حاضر در ایران در حال ریشه‌کن شدن است.

امروزه با کشف داروهای جدید و قطع سرایت بیماری به محض مصرف دارو، نیاز به جداسازی مبتلایان از افراد سالم جامعه نیست، اما باید به این نکته توجه شود که مصرف دارو باید تا یک سال ادامه پیدا کند.

در حال حاضر این بیماران مانند افراد عادی در اجتماع کار می‌کنند و زندگی طبیعی دارند و جزامخانه‌های قبلی یا تعطیل شده‌اند یا در حال تبدیل به بیمارستان‌های عمومی هستند.

آیا راه پیشگیری از ابتلا به جذام وجود دارد؟

تاکنون واکسنی که باعث پیشگیری از ابتلا در افراد مستعد شود ساخته نشده، بهترین راه پیشگیری رعایت بهداشت فردی است. چرا که میکروب جذام بسیار شکننده است و با آب و صابون معمولی بلافاصله کشته می‌شود. در صورت تماس با یک فرد جذامی آن هم به مدت طولانی و ظاهر شدن علائم پوستی باید بلافاصله به پزشک مراجعه کرد چون در مراحل اولیه با درمان دارویی، بیماری به طور کامل و صددرصد معالجه می‌شود، بدون این‌که تاثیری در اعصاب محیطی داشته باشد.

خوشبختانه تمامی مراکز بهداشتی درمانی کشور با بیماری جذام آشنا هستند و داروهای ضد جذام با وجود گرانی قیمت،‌ به طور رایگان در اختیار بیماران قرار می‌گیرد.

از راه‌های پیشگیری دیگری که می‌توان به آن اشاره کرد تغذیه مناسب است، با تغذیه مناسب مقاومت بدن در برابر تمامی بیماری‌ها و البته در برابر بیماری جذام بالا می‌رود.

توصیه آخر؟

میکروب جذام با تخریب اعصاب محیطی دست و پا و عصب سه‌قلوی صورت باعث تغییر شکل اندام‌ها و صورت می‌شود و تنها بافتی که قابلیت ترمیم ندارد بافت عصبی است و صدمه به اعصاب تا آخر عمر فرد را معلول و ناتوان می کند لذا مراجعه بموقع به پزشک و تشخیص زودرس توسط پزشک و درمان بموقع باعث بهبودی کامل بدون تغییرات پایدار در اعصاب بدن و عدم معلولیت می‌شود.

ام‌البنین خانوردی