خزان چمن ورزشگاه آزادی

هنوز از خاطر‌مان نرفته آن شرایط اسفبار چمن ورزشگاه آزادی را که تا اوایل دهه 80 با آن رنگ و روی‌رفته و کیفیت نازل، از فوتبال‌های زیبای باشگاهی و ملی‌ نیز چهره‌ای نازیبا و زشت ساخته بود، چه برسد به بازی‌های بی‌کیفیتی که هنوز هم تعدادشان در سطح ملی و باشگاهی‌ ما کم نیستند.

دقیقا پس از برگزاری مسابقه میان تیم‌های استقلال و آنیانگ کره‌جنوبی در نیمه‌نهایی جام باشگاه‌های آسیا و حوادثی که در آن مسابقه پیش آمد (آب‌گرفتگی شدید در زمین بر اثر بارندگی شدید) بود که مسوولان وقت سازمان تربیت بدنی نسبت به ایجاد یک زمین فوتبال آبرومند اقدام کردند. به همین منظور بازسازی زمین را به شرکت اینترکام که ماهیت هلندی‌ آلمانی دارد، سپرده و از 28 خرداد سال 1381 نسبت به گودبرداری زمین به عمق یک متر اقدام شد تا با استانداردسازی زیرساخت این زمین، سرانجام زمین چمن در 15 خرداد 1382، با بازی تیم‌های امید ایران و ازبکستان به بهره‌برداری برسد.

حالا نزدیک به 7 سال از روز افتتاح چمن یکدست ورزشگاه‌ آزادی می‌گذرد و سوال اینجاست که آیا می‌توان چندرنگی و غیر‌یکدست بودن زمین چمن آزادی طی هفته‌های اخیر را، هشداری برای تخریب دوباره آن قلمداد کرد؟!

پاسخ مدیر مجموعه ورزشی آزادی به این پرسش منفی است، اما ادامه صحبت‌های او در نوع خود قابل‌تامل است. حسن ضیاء‌آذری، با بیان این‌که جای نگرانی نیست درباره تغییر رنگ چمن، چنین توضیح می‌دهد: «آن قسمت‌هایی که طی 2 هفته اخیر رنگشان با دیگر نقاط چمن ورزشگاه تفاوت داشت، قطعات عوض‌شده‌ای بود که به صورت رول‌های کوچک برای جایگزینی و ترمیم نقاط آسیب‌دیده آورده شده بود. البته 2 عامل دیگر هم در پایین‌‌آمدن کیفیت این زمین تاثیرگذار بود؛ یکی سرمایی که طی چند هفته اخیر در تهران شاهد آن بودیم و دیگری نتابیدن مناسب نور خورشید به سطح چمن به دلیل کاوری که روی آن کشیده‌ بودیم تا چمن از سرمازدگی و بارندگی‌های احتمالی مصون نگه داشته شود. این مراقبت‌ها عاملی شد تا نور خوبی به چمن نتابد و عمل فتوسنتز گیاه و عمل کوددهی و سمپاشی زمین هم تحت تاثیر قرار گیرد. به هر حال در این سرما و برودت طبیعی است که چمن چنین استرسی از خود نشان دهد که با گذشت زمان برطرف خواهد شد.»

این در حالی است که چمن کاشته شده در زمین فوتبال ورزشگاه آزادی، از نوع چمن سردسیری یا همان چمن‌های فصل خنک است و قاعدتا باید در سرما و یخبندان واکنش بهتری از خود نشان دهد. ضیاء‌آذری در این مورد نظر دیگری دارد و می‌گوید: «با توجه به این‌که رنگینه‌ چمن‌های سردسیری بیشتر از چمن‌های گرمسیری است، فقط سبزی رنگ آنها در قیاس با گونه دیگر بیشتر است.»

البته نباید دشواری‌های نگهداری از زمین چمن ورزشگاه بزرگی چون ورزشگاه یکصدهزار نفری آزادی را هم نادیده گرفت. حسن ضیاءآذری با ارائه توضیحات تخصصی‌تر، دلایل پرزحمت بودن نگهداری از چمن ورزشگاه آزادی را این‌گونه برمی‌شمارد: «سال 81 به منظور جلوگیری از تکرار آب‌گرفتگی در زمین چمن ورزشگاه آزادی، از استاندارد D18F35 آلمان برای احداث زمین چمن استفاده شد. در این استاندارد دانه‌بندی طرح اختلاطی که از آن بهره‌گیری شده، تا 98 درصد ساختاری ماسه‌ای دارد و سهم خاک در این زمین کمتر از 2 درصد است. در چنین حالتی آب بشدت به لایه‌های پایینی می‌رود و طبیعتا املاحی هم که با آب مخلوط می‌شود مثل کود و سم و... همراه با آب به پایین می‌رود. به همین علت حفظ یک تغذیه مناسب و برودت ‌ایده‌آل در لایه صفر صفر تا منهای 10 سانتیمتر کار فوق‌العاده مشکلی خواهد بود.»

او در عین حال علاقه‌ای ندارد تا با صحبت در مورد هزینه‌های نگهداری چمن ورزشگاه آزادی، آن را رسانه‌ای کند: «مردم ما دنبال این هستند که خدمتی را از متولیان امر ببینند. زمین چمن ورزشگاه آزادی با حداقل هزینه‌ها نگهداری می‌شود ولی در مورد آن خط قرمزی تعریف کرده‌ایم که از این طریق هیچ خدمت و هزینه‌ای برای نگهداری از آن دریغ نشود. واقعا تلاش کردیم شرایطی را فراهم کنیم که به هیچ عنوان کیفیت سلامت زمین تحت تاثیر قرار نگیرد.»

عمر مفیدی که رو به اتمام است

در این میان یک پرسش اساسی وجود دارد. این‌که عمر مفید چمن کاشته شده در ورزشگاه آزادی چقدر است؟! چه بسا استرس ایجاد شده در چمن ورزشگاه آزادی به دلیل پایان این عمر مفید باشد.

کارشناسان چمن در فدراسیون جهانی فوتبال، فیفا و همین‌طور اتحادیه فوتبال اروپا (یوفا) معتقدند عمر مفید یک زمین چمن طبیعی تنها به اندازه 600 ساعت بازی فوتبال است.

یعنی با احتساب هر 90 دقیقه برای یک بازی فوتبال، عمر مفید یک چمن طبیعی پس از نزدیک به 400 بازی به اتمام خواهد رسید. این تعداد بازی در ورزشگاه آزادی که همه‌ساله میزبان بازی‌های پرسپولیس، استقلال، تیم ملی و حتی تیم امید است،‌ با میانگین سالی 50 الی 60 مسابقه، طی حدود 7 سال، به انجام می‌رسد. البته مدیر مجموعه ورزشی آزادی در پاسخ به این سوال، به جای استفاده از پارامترهایی چون تعداد بازی یا تعداد ساعت، از مقیاس سال استفاده می‌کند: «کارشناسان معتقدند عمر مفید چمن، محدوده‌ای دارد که حدود 7 سال است. الان حدود 6 سال و 5 ماه از مسوولیت من در ورزشگاه آزادی می‌گذرد و البته چند ماه پیش از حضور بنده در این مسوولیت بود که این چمن کاشته شد.»

با توجه به صحبت‌های ضیاءآذری، تقریبا عمر مفید چمن ورزشگاه آزادی به اتمام رسیده است و استرس ایجاد شده در آن می‌تواند بیشتر متاثر از همین موضوع باشد تا آب و هوای سرد یا عدم تابش مناسب نور خورشید!

این فرضیه، البته مورد قبول مدیر مجموعه ورزشی آزادی نیست و او با بیان دلایل خود، به نوعی از حال و روز چمن ورزشگاه دفاع می‌کند: «قطعات بسیار زیادی از چمن موجود در زمین فوتبال ورزشگاه آزادی، در این سال‌ها تعویض شده و جای خود را به چمن‌های نو داده است. به عبارتی این چمنی که الان شما می‌بینید چمنی نیست که حدود 5/6 یا 7 سال پیش کشت شده، بلکه حدود 60 درصد آن تا الان تعویض شده است. به همین خاطر ما امیدواریم طی چند سال آینده هم بتوانیم این شرایط خوب را حفظ کنیم، هرچند کار فوق‌العاده دشوار و پرزحمتی است.»

البته برخلاف نظر حسن ضیاءآذری، مهندس سیدرضا موسوی معتقد است چون چمن‌های تعویض‌شده به صورت پراکنده جایگزین شده، کل زمین دیگر آن کیفیت و یکدستی لازم را ندارد.

او که مسوولیت سرپرستی فضای سبز مجموعه ورزشی آزادی را عهده‌دار است و ناظر چمن ورزشگاه یکصدهزار نفری، در عین حال تایید می‌کند همه‌ساله در شروع تابستان و زمستان با گرم و سرد شدن ناگهانی هوا، این تغییر ظاهری و تنش در چمن ایجاد می‌شود که بعد از مدت کوتاهی با انجام برخی فعالیت‌های شیمیایی، این مشکل قابل حل خواهد بود.

با وجود این، از صحبت‌های این مقام مسوول هم، نیاز کاشت دوباره چمن ورزشگاه آزادی به دلیل پایان عمر مفید آن، احساس می‌شود: «عمر مفید برای این چمنی که ما در ورزشگاه یکصدهزار نفری داریم 5 یا نهایتا 7 سال است که ما این مدت را پشت سر گذاشته‌ایم و هرچه بیشتر بخواهیم از این زمین بهره‌برداری کنیم، باید هزینه بیشتری بپردازیم.»

موسوی در مصداق صحبت‌های خود به ماشینی اشاره می‌کند که تا 5 سال گارانتی دارد و بعد از آن طبیعتا به خرج می‌افتد: «زمین چمن هم به همین ترتیب است، چون پیر می‌شود و یک سری لایه‌های زیرین آن از بین می‌برد. به هر حال چمنی که هم‌اکنون میزبان رقابت‌های لیگ برتر و بازی‌های تیم ملی است، کیفیت آن چمن سال 82 را ندارد و باید فکری برای آن کرد. این مساله آنقدر درجه اهمیت بالایی دارد که حتی کشورهایی که میزبان مسابقات آسیایی و جام جهانی هستند، چمن‌هایی که 2 سال از کاشت آن می‌گذرد را برداشت می‌کنند و دوباره اقدام به چمن‌کاری می‌کنند. ما هم اگر می‌خواهیم چمن خوبی داشته باشیم، باید زمین ورزشگاه آزادی را تعطیل کنیم تا بتوانیم چمن جدید بکاریم و برای یک دوره 5 ساله دیگر از آن بهره‌برداری کنیم. بنده به عنوان کسی که در این زمینه فعالیت می‌کنم از تصمیم کاشت دوباره چمن ورزشگاه آزادی استقبال می‌کنم اما تصمیم‌گیرنده من نیستم و این مسوولان سازمان تربیت بدنی هستند که باید در این زمینه تصمیم‌گیری کنند.»

بحث کاشت دوباره چمن، بحث رایجی است که در بسیاری دیگر از کشورها نیز شاهد آن هستیم تا بدین‌وسیله هزینه‌های نگهداری زمین هم کاهش پیدا کند. اما ظاهرا محدودیت امکانات در کشور ما، اتخاذ چنین تصمیمی را در ‌هاله‌ای از ابهام قرار داده است.

در این میان باید به بحث کمبود بودجه و همین‌طور کمبود ورزشگاه استاندارد در تهران، برای جایگزینی ورزشگاه آزادی اشاره کرد. ناظر چمن ورزشگاه یکصدهزار نفری آزادی با تایید این موضوع در مورد هزینه‌های لازم برای کاشت دوباره چمن می‌گوید: «برای پیشبرد چنین پروژه‌ای براحتی نمی‌توان عدد و رقم تعیین کرد، اما اگر قرار باشد فقط لایه‌های رویی چمن را برداریم، چیزی حدود پانصد میلیون تومان هزینه در بر می‌گیرد که این مبلغ برای کار اساسی‌تر تا یک میلیارد نیز قابل افزایش است.»

در هر صورت مدیر مجموعه ورزشی آزادی و ناظر چمن ورزشگاه، هر دو خوشحال از تعطیلی بی‌موقع لیگ به دلیل حضور تیم ملی در تورنمنت قطر، وعده داده‌اند در همین فرصت مناسب چمن را به شرایط ایده‌آلی برسانند تا بازی روز 19 دی پرسپولیس و ذوب‌آهن و بازی‌های هفته‌های بعد در زمینی با کیفیت مناسب برگزار شود، اما آیا تدبیری هم برای جلوگیری از پیر و فرسوده شدن چمن وجود دارد؟

در این زمینه باید دید توجه مسوولان فعلی سازمان تربیت بدنی به چمن تنها ورزشگاه آبرومند و بین‌المللی ایران که میراثی است به جا مانده از رئیس 2 دوره پیش این سازمان (محسن مهرعلیزاده) تا چه اندازه خواهد بود.

رضا پورعالی