پایانی برکابوس نازایی

رابطه بین سن و توانایی باروری

رابطه بین سن زنان و کاهش توانایی باروری به‌‌خوبی ثابت شده است. کاهش توانایی باروری در اوایل دهه چهارم شروع می‌شود و در اواخر دهه چهارم و اوایل دهه پنجم تسریع می‌یابد، به طوری که یک‌سوم زنان در 40 سالگی بارور نیستند. همچنین با افزایش سن احتمال سقط خود به خودی نیز افزایش می‌یابد. در مورد کاهش باروری با افزایش سن در مردان اختلاف‌نظر وجود دارد، ولی می‌توان گفت بعد از 45 سالگی باروری مردان به طور قطع افت می‌کند.

آزمایش‌های اولیه برای تشخیص دلیل ناباروری

در اولین ویزیت زوج نابارور باید حتما شریک جنسی مذکر حضور داشته باشد و شرح حال کاملی از زن و شوهر گرفته شود. همچنین اطلاعاتی در مورد جراحی دستگاه تناسلی، عفونت‌ها و سابقه اوریون از شریک جنسی مذکر گرفته شود.

تجزیه و تحلیل اسپرم یکی از اولین مراحل ارزیابی زوج‌های نابارور است. نمونه اسپرم 4 2 روز پس از آخرین فعالیت جنسی جمع‌آوری می‌شود. پس از جمع‌آوری اسپرم، حجم، تعداد اسپرم موجود، تعداد اسپرم متحرک و درصد اسپرم طبیعی تعیین می‌گردد. ملاک طبیعی بودن اسپرموگرام در تجزیه و تحلیل آن شامل حجم 5 3 میلی‌لیتر اسپرم و تعداد بیشتر از 20 میلیون اسپرم در میلی‌لیتر، تحرک بیشتر از 50 درصد و با استفاده از ملاک‌های بسیار دقیق ساختاری، بیشتر از 6 درصد اسپرم‌ها ساختار طبیعی داشته باشند.

معاینه فیزیکی زن باید کامل باشد. همچنین باید توجه خاصی به قد، وزن، وضعیت بدنی، توزیع موها و وضعیت غده تیروئید و ترشح شیر از پستان‌ها معطوف شود و مهم‌ترین آنها ارزیابی تخمک‌ها و تخمک‌گذاری می‌باشد. برای ارزیابی تخمک‌گذاری و کیفیت تخمک‌ها روش‌های مختلفی وجود دارند که اغلب به ذخیره‌سازی تخمک مربوط می‌شود. این موضوع ثابت شده است که با افزایش سن زنان هم تعداد و هم کیفیت تخمک‌ها روند نزولی پیدا می‌کنند که به این کاهش کیفیت کاهش ذخیره‌سازی تخمک می‌گویند. سنجش میزان هورمون‌هایFSH وLH و استرادیول مخصوصا در روز سوم سیکل قاعدگی در پیش‌بینی شانس بارداری و دوز موردنیاز داروهای تحریک تخمک‌گذاری موثر می‌باشد. بررسی رحم و لوله‌های فالوپ که 40 30 درصد موارد ناباروری به دلیل آسیب یا انسداد لوله‌های فالوپ می‌باشد دارای اهمیت زیادی است که معمولا در اثر بیمارهای التهابی قبلی لگن و عمل جراحی قبلی روی لگن یا لوله‌ها رخ می‌دهد.

هیسترو سالپنگوگرافی‌(HSG)روشی برای ارزیابی شکل داخلی دهانه رحم، حفره رحم و لوله‌های فالوپ محسوب می‌شود. این آزمایش یک آزمایش کاملا مهم است برای این که مشخص شود که آیا رحم شکل طبیعی دارد و آیا لوله‌های فالوپ باز و طبیعی هستند یا خیر.

این آزمایش با تزریق مقدار کمی مایع حاجب به داخل رحم انجام می‌شود که این مایع در رادیوگرافی نمایان می‌شود. زمانی که مایع به داخل رحم تزریق شد رادیوگرافی‌ها انجام می‌گیرند تا جریان مایعی که نشان‌دهنده شکل رحم و لوله‌های فالوپ است قابل مشاهده گردد. این تست باید بین روزهای 6 تا 11 چرخه قاعدگی انجام گیرد یعنی قبل از تخمک‌گذاری. لاپاراسکوپی روش استاندارد طلایی برای تشخیص بیماری لوله‌های فالوپ و مشاهده وضعیت بیرونی رحم و تخمدان می‌باشد. این ارزیابی شامل مشاهده چسبندگی یا عدم چسبندگی آندومتریوز و اختلالات دیگری می‌شود که می‌توانند موجب ناباروری گردند. به‌‌طور کلی می‌توان گفت بررسی ناباروری بدون انجام لاپاراسکوپی کامل نخواهد بود.

روش‌های کمک باروری

یکی از روش‌هایی که امروزه کاربرد گسترده‌ای در ناباروری با علت مردانه، دهانه رحمی، ایمونولوژیک یا با علت نامشخص دارد روشIUI می‌باشد.

:IUI یعنی تلقیح اسپرم شسته شده، آماده شده و تغلیظ شده به داخل رحم. احتمال وقوع حاملگی برای هر زوج تحت درمان بین 26 8 درصد می‌باشد.

در این روش ابتدا باید تخمدان‌های زن با کمک دارو تحریک گردد تا تعداد کافی تخمک فراهم شود. سونوگرافی در روز دوم یا سوم سیکل عادت ماهیانه انجام می‌شود، سپس تجویز دارو براساس تشخیص پزشک صورت می‌گیرد و در مرحله بعد تعیین زمان مراجعه بعدی سونوگرافی برای کنترل میزان پاسخ‌دهی تخمدان به دارو انجام می‌شود. آمپول HCG تجویز می‌شود در صورت‌ آمادگی تخمدان 40‌ 36 ساعت بعد از تزریق HCG ،IUI انجام می‌شود. دو هفته بعد از عمل IUI سطح هورمون خونیB-HCG اندازه‌گیری می‌شود و در صورت مثبت بودن آزمایش 2 هفته پس از پاسخ آزمایشگاه جهت بررسی سیر باروری سونوگرافی انجام می‌شود.

:IVF یکی از پیشرفت‌های شگفت‌انگیز در علم ناباروری است که تحت عنوان باروری در محیط آزمایشگاه شناخته می‌شود. IVF یعنی کشت تخمک زن و اسپرم مرد در آزمایشگاه و سپس انتقال آمبریو تشکیل شده از طریق دهانه رحم به داخل حفره رحم است. این روش درمانی برای افرادی با: 1 - مشکلات لوله رحمی 2‌ - آندومتریوز 3 - علل مردانه 4 - نازایی با‌‌علل ناشناخته 5 - نازایی با علل ایمونولوژیک انجام می‌شود.

در این روش ابتدا سونوگرافی واژینال در روز دوم یا سوم عادت ماهانه انجام می گیرد وسپس در صورت مناسب بودن رحم و تخمدان تجویز داروهای لازم و انجام آزمایشات لازم طبق دستور پزشک صورت می گیرد.

میکرو اینجکشن(ICIS): در این روش به‌وسیله یک سوزن بسیار ظریف یک اسپرم با توانایی مناسب باروری تحت کنترل میکروسکوپ مخصوص به داخل سیتوپلاسم تخمک تزریق می‌شود که باعث آسان‌تر شدن باروری تخمک می‌گردد. این روش زمانی به کار برده می‌شود که شوهر اسپرم بسیار کمی دارد و دارای حداقل تحرک می‌باشد و همچنین سیکل درمانیIVF ناموفق بوده و در مردانی که به دلیل بسته بودن مجرای منی‌بر، اسپرم خارج نمی‌شود (انسداد به دلیل عفونت، عمل جراحی یا عدم وجود مجرا به طور مادرزادی)‌.

در این روش ابتدا تخمدان‌ها با دارو تحریک می‌گردد تا تعداد تخمک بیشتری فراهم گردد و عمل کشیدن تخمک معمولا 12 تا 15 روز پس از شروع مصرف داروها انجام می‌گیرد. حدود 6‌‌‌ساعت پس از کشیدن تخمک‌ها و آماده نمودن تخمک با برداشتن سلول‌های اطراف دیواره تخمک امبریولوژیست با انتخاب یک اسپرم با توانایی باروری آن را به کمک میکروسکوپ به داخل تخمک تزریق می‌کند و سپس تخمک به داخل محیط کشت تازه و مناسب منتقل و سپس در داخل انکوباتور قرار داده می‌شود و زوج نابارور روز بعد به بیمارستان مراجعه و آزمایشگاه نتیجه باروری تخمک را به آنها اطلاع می‌دهد. چنانچه لقاح صورت گرفته باشد از آنها خواسته می‌شود که روز بعد جهت انتقال جنین‌ها به داخل رحم زن به بیمارستان مراجعه نمایند. 2 هفته بعد باید سطحB-HCG اندازه‌گیری تا مشخص شود که باروری اولیه صورت گرفته یا نه و نهایتا انجام سونوگرافی برای چگونگی وضعیت باروری انجام می‌گیرد.

امروزه روش‌های مختلف درمان ناباروری توانسته بسیاری را صاحب فرزند کند یا امیدوار به آینده در انتظار نگه دارد و دیگر کابوس نازایی پایان یافته است.

 جراح و متخصص زنان، زایمان و نازایی
دکتر روشنک احمدپور