وقتی سرطان، تیروئید را فرا می‌گیرد

یکی از این غدد، غده تیروئید یا غده پروانه‌ای است که بلافاصله زیر حنجره در 2 طرف و جلوی نای واقع شده است. این غده در افراد بالغ به طور طبیعی 15 تا 20 گرم وزن دارد و از حجره‌های (فولیکول)‌ متعدد تشکیل شده است. مهم‌ترین وظیفه این غده ترشح هورمون تیروکسین یا 4T و تری یدوتیرونین یا 3T است که این دو هورمون روی سوخت و ساز بدن تاثیر دارد. تیروئید هورمون دیگری به نام کلسی‌تونین ترشح می‌کند که در متابولیسم کلسیم نقش دارد.

ترشح این هورمون‌ها توسط هورمون محرک تیروئید یاTSH که از بخش قدامی غده هیپوفیز ترشح می‌شود، کنترل می‌شود.

از بیماری‌های شایع این عضو حیاتی،‌ پرکاری و کم‌کاری است که درصد بالایی از مردم جهان به آن مبتلا هستند. بیماری دیگر سرطان تیروئید است که به علت ازدیاد غیرقابل کنترل سلول‌های تیروئید ایجاد می‌شود. سرطان‌های تیروئید شایع نیستند و حدود یک درصد موارد سرطان‌های تشخیص داده شده را شامل می‌شوند و شیوع آن در زنان بیشتر از مردان گزارش شده است. از علل به وجود آمدن سرطان تیروئید، می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

1 - افرادی که در کودکی تحت پرتودرمانی (درمان بااشعه)‌ در ناحیه گردن قرار گرفته‌اند، در معرض خطر بیشتری قرار دارند.

2 - اگر فردی از خانواده یا نزدیکان به این بیماری دچار شده باشد، شانس ابتلا به این بیماری در اعضای دیگر خانواده بالا می‌رود.

سرطان تیروئید تنوع زیادی دارد. شایع‌ترین سرطان تیروئید، سرطان پاپیلری)papillary( است که بیشتر در افراد جوان و کودکانی دیده می‌شود که در معرض اشعه قرار گرفته‌اند.

این نوع از سرطان تیروئید در زنان و افراد جوان بیشتر دیده شده و نسبت شیوع آن در زنان نسبت به مردان 2 به 1 است. توده معمولا بدون درد است و دست‌اندازی (متاستاز)‌ آن معمولا به گره لنفاوی صورت می‌گیرد یا انجام مکش توسط سوزن)FNAB( که مهم‌ترین و ساده‌ترین راه برای تشخیص سلول‌های سرطانی در تیروئید است، می‌توان به تشخیص رسید. پیشرفت بیماری می‌‌تواند اعضای دیگری چون ریه، استخوان، کبد و مغز را مورد تهاجم قرار دهد. وقتی بیماری به این مرحله برسد، باید با انجام عمل جراحی توده به طور کامل برداشته شود. با برداشت کامل تومور 3 هدف مهم مورد نظر است؛ این روش امکان بررسی و کشف بافت‌های تیروئید باقیمانده و متاستاتیک را می‌دهد و بعد از عمل جراحی با انجام آزمایش‌های لازم می‌توان به عود تومور یا باقی‌ماندن بیماری پی برد و این کمک زیادی به پزشک برای ادامه درمان خواهد کرد.

همچنین این روش از پیشرفت سرطان به جاهای دیگر لوب مخصوصا لوب طرف مقابل جلوگیری می‌کند، چرا که 85 درصد سرطان‌ها معمولا چند کانونی هستند؛ بخصوص در این نوع تومور امکان این که چند کانون تیروئید گرفتار باشد وجود دارد.

از محاسن دیگر برداشت کامل تیروئید این است که خطر برگشت بیماری را کاهش می‌دهد و در نتیجه عمر بیمار افزایش پیدا می‌کند.

همچنین با این روش از تغییر تومورها به تومورهای آناپلاستیک که مهاجم‌ترین نوع این سرطان هستند جلوگیری می‌شود.

اگر برداشت کامل تیروئید صورت نگرفته باشد، اگر بعد از عمل مشخص شود تومور بدخیم بوده و نواحی دیگر را مورد تهاجم قرار داده‌ (مثلا به عروق یا غدد لنفاوی گسترش پیدا کرده باشد)‌، بیمار باید دوباره عمل شود که ریسک خطر در عمل دوم بالاست.

سرطان فولیکولر‌(Follicular)نوع دیگری از سرطان تیروئید است که معمولا 10 درصد موارد را تشکیل می‌دهد و در مناطقی که با فقر ید مواجه هستند، بیشتر دیده شده است. شیوع این نوع تومور در زنان 3 برابر مردان است. اوج بروز این بیماری در سنین 50 سالگی است و معمولا به صورت گره‌های تیروئیدی منفرد و گاهی با افزایش سریع اندازه تومور اتفاق می‌افتد. دست‌اندازی به گره‌های لنفاوی ناحیه‌ای معمولا کمتر است و تقریبا 5 درصد موارد ممکن است دست‌اندازی به نقاط دوردست بدهد. در کمتر از یک درصد موارد، ممکن است با علائم و نشانه‌های پرکاری تیروئید همراه باشد؛ یعنی ترشحات هورمونی آن زیاد باشد.

اگر دست‌اندازی به نقاط دوردست وجود داشته باشد، می‌توان با روشFNAB به تشخیص رسید، در غیر این صورت با این روش نمی‌توان تومور فولیکولر خوش‌خیم را از بدخیم تشخیص داد.

تومورهای بزرگ‌تر از 4 سانتی‌متر، بخصوص در مردان، به احتمال زیاد جزو تومورهای بدخیم هستند و با جراحی و برداشتن بخشی از غده تیروئید، درمان می‌شوند. 80 درصد احتمال دارد که تومور خوش‌خیم باشد و تنها 20 درصد احتمال بدخیمی وجود دارد. در بیماران مسن، در صورتی که تومور فولیکولر بزرگ‌تر از 4 سانتی‌متر باشد، برداشت کامل تیروئید را توصیه می‌کنند، چراکه خطر بروز سرطان در این بیماران بسیار بالاست (در حدود 50 درصد.)

مرگ و میر در این نوع سرطان معمولا 15 درصد طی 10 سال و 30 درصد طی 20 سال تخمین زده می‌شود.

سرطان مدولار ‌)Medullar( تنها 5 درصد موارد را شامل می‌شود و سلول‌های این تومور معمولا در کناره فوقانی لوب تیروئید واقع شده‌اند. این تومور هورمون کلسی‌تونین ترشح می‌کند و عامل کاهش‌دهنده میزان کلسیم سرم خون محسوب می‌شود. این نوع سرطان در 80 درصد موارد به صورت تک‌گیر و در 20 درصد موارد به صورت ارثی بروز می‌کند. بیماران اغلب از احساس توده‌ای در گردن شکایت دارند که با معاینه معمولا قابل لمس است.

توده معمولا دارای درد مزمن است و اشکال در بلع و تنفس و تکلم از دیگر نشانه‌های این تومور است. دست‌اندازی دوردست این تومور معمولا به کبد، استخوان و ریه‌ها صورت می‌گیرد.

نسبت شیوع این بیماری در زنان، 5/1 برابر بیشتر از مردان است و در سنین میانسالی بین 50 تا 60 سال دیده می‌شود. طول عمر این بیماران در مدت 10 سال، معمولا 80 درصد است و در صورتی که غدد لنفاوی نیز مورد تهاجم واقع شده باشند، به 45 درصد کاهش پیدا می‌کند.

بدترین نوع سرطان تیروئید، سرطان آناپلاستیک‌(Anaplastic) است که کمتر از یک درصد موارد را شامل می‌شود و زنان بیشتر از مردان به این نوع سرطان مبتلا می‌شوند و معمولا در دهه هفتم تا هشتم زندگی بروز می‌کند. از نشانه‌های این بیماری وجود توده در ناحیه گردن است که از طولانی‌مدت وجود داشته و رشد سریعی هم داشته است. همچنین، درد و اشکال در بلع و تنفس و تکلم دیده می‌شود که به دلیل رشد سریع تومور و دست‌اندازی به اطراف تیروئید به وجود می‌آید.

تومور معمولا بزرگ است و به بافت‌های اطراف چسبیده و گاهی هم ممکن است زخمی شده باشد. در صورتی‌که بیمار دچار اشکال شدید در تنفس شده باشد، باید به صورت اورژانس مورد جراحی قرار گیرد. بافت وسط دو لوب برداشته می‌شود و در نتیجه تنفس راحت‌تر می‌شود. معمولا تشخیص از طریقFNAB صورت می‌گیرد و مشخصه این تومور وجود سلول‌های غول‌آساست.

دارودرمانی بعد از عمل جراحی و حساسیت‌ عمل

معمولا بعد از عمل جراحی هورمون تیروکسین توسط پزشک تجویز می‌شود تاTSH را کنترل کند و کاهش دهد. این کار باعث می‌شود از تاثیرTSH و عود تومور جلوگیری کند.

مصرف ید رادیواکتیو در این بیماران باعث از بین رفتن سلول‌های سرطانی باقیمانده می‌شود. حساسیت این جراحی به این دلیل است که ممکن است هنگام جراحی پاراتیروئید برداشته شود که در این صورت، شخص دچار کمبود کلسیم می‌شود یا ممکن است عصب دچار صدمه شود که در این صورت بیمار دچار اشکال در تکلم و تنفس می‌شود. به همین دلیل، به بیماران توصیه می‌شود که توسط یک جراح باتجربه جراحی شوند.

دکتر عبدالمحمد یوسف‌پور
متخصص جراحی عمومی