محله‌های ‌شهری محیط ‌های ‌زیست ‌کوچک

فکر کردم چرا روابط هم‌محله‌ای‌ها، جزو محکمترین روابط در طول عمر انسانها محسوب می‌شوند؟ و چرا با وجود شکل‌گیری روابط بعدی در محیط کار و تحصیل، که شاید طول زمانی بیشتری دارند، هنوز هم روابط هم‌محله‌ای جزو پایدارترین روابط محسوب می‌شوند؟ هرچند رشد فناوری و بزرگ شدن روزافزون کلانشهرها، پیوند بین افراد و گروه‌ها را بشدت در معرض نابودی قرار داده است.

منظور از محله‌های موجود در شهرها، واحد‌های اجتماعی واقعی است که تا اندازه‌ای ناخودآگاه به وجود آمده‌اند و در مدت کم و بیش طولانی شکل ثابت و پایداری به خود گرفته و هر کدام دارای محدوده و شکل معینی شده‌اند. این گونه محدوده‌ها به نام محله‌های شهری خوانده می‌شوند.

این محله‌ها در حقیقت شکل مجتمعی از گروه‌های محلی است که دارای یک نوع همبستگی و خصوصیات مشترک اجتماعی در داخل شهر هستند، به طوریکه ویژگی هر محله بر حسب مورد و مختصات اجتماعی، آن را از سایر محله‌های شهری متمایز می‌کند.

در بیشتر شهر‌های بزرگ از دوره‌‌های گذشته بخش‌هایی مشخص به وجود آمده است که دارای نام معین و خصوصیات اجتماعی خاص هستند. این نوع محله‌بندی گاه منطبق بر تقسیم‌بندی جغرافیایی شهر است و بر‌حسب این عامل هر محله نام معینی به خود می‌گیرد.

محله در معنای واقعی آن عبارت است از همزیستی یک گروه محلی که بر اساس مجاورت و همسایگی استوار بوده است‌ و ساکنان آن به همین دلیل دارای منافع مشترکی شده‌اند.

این نزدیکی مکانی و همسایگی موجب می‌شود تا حد زیادی ساکنان یک محله همدیگر را بشناسند. این منافع عبارتند از:

منافع مشترک مادی: مانند سوار شدن در خطوط اتوبوس معین، خرید از مغازه‌ها و بازارهای محله‌ای

منافع مشترک معنوی: استفاده از تاسیسات آموزشی و مذهبی و تفریحی مشترک

این اشتراک منافع ممکن است بتدریج صورت ابتدایی یک سازمان اجتماعی به خود بگیرد. به وجود آمدن انجمن‌های مختلف در هر محله اهمیت اساسی دارد.

به این ترتیب به مرحله‌ای می‌رسیم که یک نوع آگاهی نسبت به زندگی مشترک افرادی که دارای سرنوشت مشترکی هستند حاصل می‌شود که با هم اجبارا تقاضاهای مشترکی دارند یا در سوانح محلی قبل از دیگران به کمک یکدیگر می‌شتابند و احساس تعلق خاطر مشترکی نسبت به محله خود دارند.

هر محله یک محیط زیست خودمانی خاصی را که دارای مختصات اجتماعی و معنوی مستحکمی برای افراد و خانواده‌هاست به وجود می‌آورد زیرا هر محله یک اجتماع کوچک طبیعی است که برای برقرار شدن روابط اجتماعی محیط بسیار مساعدی به وجود آورده است.

خصوصیات هر محله بر‌حسب سطح زندگی اقتصادی و اجتماعی و فرهنگی کم و‌بیش صورت ویژه و شکل دقیقی به خود می‌گیرد.

علیرضا لبش