قبل، هنگام و پس از زلزله چه باید کرد؟

ارسطو می‌گفت: در دل زمین هوایی هست که وقتی می‌خواهد خودش را از حبس بیرون بیاورد با فشار از شکاف‌های زمین به خارج می‌جهد و همانی می‌شود که همه از آن می‌ترسند. ارسطو از زلزله می‌گفت؛ همانی که سانفرانسیسکو را با خاک یکسان کرد و بم و رودبار خودمان را فروریخت. زلزله در ذهن ما یعنی ویرانی و مرگ، اما برای خیلی از کشورها که خودشان را آماده کرده‌اند و ساختمان‌هایشان را اصولی ساخته‌اند، یعنی تکان‌هایی چندثانیه‌ای که به کسی آسیب نمی‌زند. نام زلزله که می‌آید، ناخودآگاه ترس هم با آن می‌آید، ولی شاید سقراط راست می‌گوید که علت ترس از مرگ بی‌اطلاعی از آن چیزی است که پس از آن قرار است بر سرمان بیاید، پس اگر این جمله را به زلزله هم تعمیم دهیم می‌توانیم بگوییم دستپاچه شدن هنگام زلزله به خاطر آن است که نمی‌دانیم وقتی زمین لرزید باید چه کار کنیم. پس اگر این احتمال را بدهیم که بالاخره روزی در شهرمان زلزله خواهد آمد باید یاد بگیریم در زمان واقعه چطور فردی آرام، خونسرد و موثر باشیم؛ این‌که به چنین درجه‌ای از آرامش برسیم. باید پیش از آن‌که زلزله‌ای رخ دهد، خودمان را مهیا کنیم.

کد خبر: ۲۹۰۹۴۴

برای این منظور لازم است به برخی اطلاعات و امکانات مجهز شویم،‌ یعنی نزدیک‌ترین مراکز امداد و نجات مثل کلینیک‌ها، آتش‌نشانی و مراکز پلیس محله‌مان را شناسایی کنیم؛ اما پیش از آن لازم است محل سکونتمان را خوب بشناسیم، یعنی راه‌های خروج خانه، محل کار یا تحصیلمان را خوب بررسی کنیم. نحوه قطع برق، آب و گاز را نیز یاد بگیریم و آن را به اطرافیانمان آموزش بدهیم.

تهیه جعبه کمک‌های اولیه که در آن باند، گاز، ابزار استریل، پماد سوختگی، آنتی‌بیوتیک، قرص مسکن، داروهای ضد اسهال، قطره چشمی، چسب ضد حساسیت، سرسوزن، سرنگ و ... در آن وجود داشته باشد هم از کارهای بسیار مهم و مقدماتی است، ضمن آن‌که باید یک رادیوی باتری‌دار، کپسول آتش‌نشانی، چراغ‌قوه، پتو، کبریت یا بیل و کلنگی کوچک در جایی که فراموش نمی‌کنیم نگه داریم.

اما از آنجا که زلزله پیش از آمدن خبر نمی‌کند و ممکن است زمانی روی دهد که ما در خوابیم، پس هنگام خوابیدن نیز باید نکات ایمنی را رعایت کنیم. به این ترتیب که محل خوابمان را دور از پنجره‌ها، آینه‌ها، کتابخانه، بوفه یا اشیای آویختنی مثل لوستر، گلدان‌های آویزان و اشیای سنگین‌ تزئینی قرار دهیم. بهتر است اشیای سنگین و بزرگ را در ردیف‌های پایین قفسه‌ها قرار دهیم و وسایل را در صورت امکان به دیوار محکم متصل کنیم. لوازم سنگین و بلند خانه مثل یخچال و فریزر از اشیای غیرایمن به حساب می‌آیند، پس آنها را نیز باید در جای خود محکم کنیم. لوله‌های آبگرمکن و سقف‌های شیروانی را هم باید مرتب کنترل کنیم تا احتمال افتادن آنها هنگام زلزله کاهش یابد. نکته مهم دیگر پیش از وقوع زلزله این است که به خاطر شکستگی لوله‌های گاز بر اثر زمین‌لرزه احتمال آتش‌سوزی هنگام زلزله بسیار بالاست، پس لازم است تمامی وسایل گرم‌کن، تجهیزات نفت‌سوز و گازسوز در جایشان محکم شوند و در صورت امکان برای آنها از اتصالات انعطاف‌پذیر استفاده کنیم.

وقتی زلزله آمد

حالا وقتی همه موارد ایمنی را رعایت و تمام وسایل مورد نیاز را‌ آماده کردیم زمانی است که باید دانسته‌هایمان را به کار ببریم. بدترین واکنش هنگام وقوع زلزله ترس و دستپاچگی است،‌ چون توان تصمیم‌گیری را از فرد می‌گیرد. پس اگر زلزله رخ داد تمرکز کنید و چند کار مهم انجام دهید و از انجام چند کار بپرهیزید. وقتی زلزله شروع می‌شود و ما در ساختمان هستیم غیرعقلانی‌ترین کار، تلاش برای فرار از ساختمان است،‌ چون امکان دارد در حین فرار میان دیوارهایی که فرو می‌ریزند، گیر بیفتیم. پس اگر داخل منزل بودیم بهترین کار این است که در صورت امکان زیر میز یا زیر تختخواب یا در میان چارچوب و مناطق امن ساختمان که قبلا شناسایی کرده‌ایم پناه بگیریم. نباید فراموش کنیم که به هیچ‌وجه به سوی در خروجی هجوم نیاوریم، چون اوضاع بدتر می‌شود، در ضمن هرگز نباید از آسانسور برای پایین آمدن استفاده کنیم. بهترین حالت وقتی است که هنگام زمین‌لرزه ما بیرون از منزل باشیم، ولی حتی با وجود این هم لازم است نکات ایمنی را در خیابان نیز رعایت کنیم. پس اگر داخل کوچه یا خیابانی باریک هستیم باید بکوشیم جان‌پناهی مطمئن برای خود پیدا کنیم، مثلا زیر خودروها برویم. اگر خودرویی اطرافمان نبود حتما باید از پنجره‌های بزرگ و تیر چراغ برق فاصله بگیریم.

ممکن است ما هنگام رانندگی لرزش زمین را احساس کنیم، پس لازم است در آن زمان دور از پل‌های هوایی و ساختمان‌های بلند توقف کنیم و تا پایان زمین‌لرزه داخل ماشین بمانیم.

وقتی زلزله تمام شد

چند ثانیه بیشتر طول نمی‌کشد، حتی اگر شدیدترین زلزله تاریخ رخ داده باشد، اما وقتی زلزله تمام می‌شود، ویرانی بارزترین مساله‌ا‌ی است که به چشم می‌آید؛ البته پس از بروز زلزله برای ساختمان‌ها 2 اتفاق می‌افتد. یکی ساختمان‌هایی که در برابر زلزله مقاومت کرده‌اند و دیگری ساختمان‌هایی که بر سر ساکنان آن آوار شده‌اند. کارشناسان توصیه می‌کنند اگر ما ساکن ساختمانی هستیم که خراب نشده است، پس از زلزله باید حتما آن را ترک کنیم، چون این احتمال وجود دارد که پس از یک زلزله کوچک با فاصله چند دقیقه زلزله بزرگ‌تری اتفاق بیفتد. به بوی گاز باید حتما دقت داشته باشیم، چون پس از زلزله احتمال آتش‌سوزی بالا می‌رود. لازم است آب، برق و گاز خانه را قطع کنیم. هنگام خروج از خانه نیز باید به صورت تک‌تک خارج شد تا در صورت هرگونه احتمال ریزش در مسیر خروج کسی صدمه نبیند.

استقامت کن، می‌توانی

زیر آوار ماندن تصورش هم غیرممکن است، اما وقتی اتفاق افتاد چاره‌ای جز تحمل تا رسیدن نیروی کمکی وجود ندارد، پس استقامت و حفظ روحیه شرط لازم بقا در زیر آوار است. در این میان می‌توان تمرکز کرد و به جای ناامید شدن از خداوند کمک گرفت. خواندن دعایی زیبا و سخن گفتن با خداوند هم تاثیر فوق‌العاده‌ای در بالا رفتن استقامت افراد دارد. زیر آوار خاطرات خوب را هم در ذهن مرور باید کرد؛ چون توان تحمل را بدون شک بالا می‌برد... .

برنامه‌ریزی برای ملاقات

حالا اگر خدا خواست و همه اعضای خانواده زنده ماندند، ولی به دلایلی دور از هم افتادند مسلما دچار دلشوره می‌شوند. پس لازم است پیش از زلزله همه اعضای خانواده در مورد کارهایی که باید انجام دهند با هم صحبت کنند و مکان و چگونگی گرد آمدن اعضای خانواده را برنامه‌ریزی کنند. همچنین لازم است در صورت جدا افتادن افراد یک خانواده فردی را در نزدیکی محل خود به عنوان رابط انتخاب کنیم. خیلی از کارها را باید پیش از زلزله انجام داد و با فامیل، همسایگان و دوستان به گونه‌ای برنامه‌ریزی کرد که کارها تقسیم شوند، زیرا پس از زلزله، دسترسی کار بسیار مشکلی است، پس وظیفه هر فرد باید از قبل مشخص باشد.