روزهای بی‌فروغ بوتسوانا

همه چیز در نیم ساعت تمام شد. ‌خاما نطقی کوتاه ایراد کرد و مراسم پس از ادای سوگند با رقص و پایکوبی به پایان رسید.

خاما با توجه به فراگیر شدن اولین رکود اقتصادی بوتسوانا پس از استقلال این کشور از بریتانیا در سال 1966 نمی‌خواست مراسم تحلیفش خیلی پر زرق و برق باشد. به هر حال خاما که مردی 56ساله و عزب است و تا همین اواخر فرمانده نیروی زمینی ارتش بود اصولا چندان اهل معاشرت نیست.

او پس از آن که در انتخابات ریاست‌جمهوری سال گذشته بر فتوس موگائه، سلف خود پیروز شد در اولین گام از تصمیمش برای وضع تعرفه‌ای 30 درصدی بر الکل و محدود کردن ساعات کار مراکز فروش مشروبات الکلی خبر داد.

همین موضعگیری‌ها کافی بود تا رسانه‌ها از خاما به عنوان فردی معتقد به نظم اجتماعی و البته اندکی خودکامه یاد کنند که اهمیت چندانی برای آزادی‌های مدنی قائل نیست.

در روند رقابت‌های انتخاباتی 16 اکتبر سال گذشته میلادی بسیاری از رسانه‌های بوتسوانا ‌از یان که فرزند اولین رئیس‌جمهور بوتسوانای مستقل یعنی سرتسو خاما است به شدت انتقاد کرده و او را به تلاش برای تسلط بر منابع کشور، ایجاد نوعی حاکمیت دیکتاتورگونه و دست داشتن در طرح تقویت نهاد اطلاعاتی ‌ امنیتی بوتسوانا و قتل‌های مشکوکی که خیلی‌ها معتقدند توسط نیروهای امنیتی انجام شده‌اند، متهم کردند.

اعتراضات به قدری بالا گرفت که خیلی‌ها انتظار داشتند حزب حاکم دموکراتیک بوتسوانا که توسط خامای پدر در حدود 43 سال قبل پایه‌گذاری شده، عرصه را به رقبا واگذار کند و اکثریت پارلمانی خود را از دست بدهد. با این حال درست بر خلاف تمامی این گمانه‌زنی‌ها سهم حزب از کرسی‌های پارلمانی به 54درصد افزایش یافت و قدرت را حفظ کرد.

با توجه به منازعات داخلی حزب حاکم و در شرایطی که کشور اولین دوره رکود خود را پشت‌سر می‌گذارد واقعا عجیب بود که حزب و تقریبا همه مردم بوتسوانا بر ریاست‌جمهوری خاما و شعار معروف «دموکراسی، عزت، توسعه و نظم» او مهر تایید زدند و حاضر شدند سکان هدایت کشور را به او بسپارند.

خاما بهترین راه را برای تحقق رویاهایش برگزیده است. در فهرست‌ فساد دولتی موسسه آلمانی شفافیت بین‌المللی از بوتسوانا به عنوان سالم‌ترین کشور قاره سیاه یاده شده است. با این حال فاصله سیاستگذاری و اجرا در این کشور بسیار زیاد است. بخش اعظم مستخدمان و مدیران دولتی نالایق و تنبل هستند. خاما که تحصیلکرده دانشکده نظامی ارتش سلطنتی بریتانیا در سندهورست است عزم خود را برای بیدار کردن هموطنانش از رکود و خمودگی جزم کرده و قصد دارد از ثروت ناشی از استحصال و فروش الماس برای ساختن کشوری منظم‌تر و مدرن‌تر استفاده کند.

وقتی برای اولین بار در سال 1967 یعنی یک‌سال پس از استقلال بوتسوانا در این کشور الماس کشف شد وضعیت اقتصادی مردم بد بود و بوتسوانا در زمره فقیرترین کشورهای آفریقایی بود. اکنون به لطف تولید 22 درصدی الماس جهان، مردم بوتسوانا در بین کشورهای برخوردار از درآمد متوسط دسته‌بندی می‌شوند و تولید ناخالص داخلی سرانه این کشور حدود 14 هزار دلار در سال است. درآمد ناشی از فروش الماس تولیدی دبسوانا، جوئنت‌ونچری بین دولت بوتسوانا و دی‌بیرز، بزرگ‌ترین تولیدکننده الماس خام جهان، تامین‌کننده یک‌سوم تولید ناخالص‌‌ داخلی این کشور، نیمی از بودجه عمومی و سه‌چهارم درآمدهای ارزی این کشور است یا لااقل می‌توان گفت تا پیش از آغاز بحران اقتصادی جهان وضع به این منوال بود.

در موارد پیشین کاهش تقاضا برای الماس دی‌بیرز با خودداری از عرضه الماس درصدد ساماندهی بازار بر آمده وقیمت‌ها را بالا نگه می‌داشت اما با شکایات برخی خریداران این اقدام غیرقانونی اعلام شد. اکنون این شرکت ساده‌ترین راه یعنی توقف استحصال را انتخاب و در عمل الماس را در زیرزمین انبار می‌کند. گمان می‌رود تولید الماس امسال در قیاس با سال گذشته رکودی 40درصدی را تجربه کند که این مساله کاهش شدید درآمدهای بوتسوانا را که سال گذشته در حدود 7 / 1 میلیارد دلار بوده به همراه خواهد آورد. تا پیش از این بوتسوانا بالاترین رشد اقتصادی دنیا را داشت و اقتصاد این کشور حدفاصل سال‌های 1975 تا 2000 میلادی با نرخ رشدی 10 درصدی در حال پیشرفت بود اما با فرارسیدن دهه جدید میانگین رشد سالانه این کشور به حدود 5درصد سقوط کرد. بانک جهانی از احتمال سقوط نرخ رشد اقتصادی بوتسوانا به صفر خبر داده است. فعالیت بخش‌های غیرمعدنی اقتصاد بوتسوانا تقریبا به طور کامل متوقف شده است. بوتسوانا از دیرباز به عنوان یکی از باثبات‌ترین کشورهای آفریقایی و یکی از معدود کشورهای قاره سیاه با حاکمیت دموکراتیک با کارکردی قابل قبول مطرح بوده است. در فهرست اخیر شاخص مدیریت مناسب آفریقا که ماه گذشته توسط بنیاد مو ابراهیم، میلیاردر سودانی انتشار یافت بوتسوانا در صدر فهرست قرار داشت. با این حال به نظر می‌رسد خاما به این موقعیت‌ها رضایت نخواهد داد و قصد دارد ارزش‌های مورد نظر خود یعنی دموکراسی، عزت، توسعه و نظم را به زور هم که شده نهادینه کند.

مترجم‌: فردین تکلو
منبع‌: اکونومیست