و اینک مجلس...

از قدیم گفته‌اند حرمت امامزاده را متولی آن نگه می‌دارد و ظاهرا این ضرب‌المثل در خانه ملت هم مصداق دارد.

خانه ملت یا به عبارتی مجلس شورای اسلامی که نهادی برخاسته از متن مردم است، پس از انقلاب به مدیریت بزرگانی چون اکبر هاشمی رفسنجانی، علی‌اکبر ناطق نوری، مهدی کروبی و غلامعلی حدادعادل هدایت شد.

ریاست این افراد بر نهاد قانونگذار و نظارت‌گر بر اجرای قانون نشان داد که به گفته امام(ره)‌، مجلس باید در راس امور باشد.

حضور مدیران پرتوان و به عبارتی هیات رئیسه قوی در مصدر مجالس کشور، یکی از اولویت‌هایی بوده که همیشه ساکنان این خانه بر حفظ آن تاکید داشتند.

مجلس هشتم شورای اسلامی که یک سال و اندی از عمر 4 ساله‌اش سپری شده است، با این شعار پا به عرصه فعالیت گذاشت. البته این بار شعار حفظ اقتدار مجلس، کمی بیشتر از گذشته توسط ریاست آن تاکید شد.

بعد از آن که مدیریت حدادعادل بر ریاست مجلس هفتم و رفتار مصالحه‌آمیز وی با قوه مجریه یا نهادهای دیگر، اعتراض برخی از نمایندگان را برانگیخت، کاندیداتوری علی لاریجانی برای حضور بر مسند ریاست مجلس، گزینه مهمی برای نمایندگان در جهت بازگشت اقتدار از دست‌ رفته‌ای بود که نمایندگان به آن اذعان داشتند.

لاریجانی که با مدیریت‌ بر بخش‌های مختلف کشور، جایگاه خود را مشخص کرده بود، در مجلس هشتم تصمیم گرفت به عنوان رئیس پا به عرصه بگذارد و زمانی اعلام آمادگی خود را برای ریاست بر مجلس اعلام کرد که غلامعلی حدادعادل ریاست مجلس هفتم نیز آمادگی خود را برای احراز این پست مدنظر قرار داده بود؛ اما این اعلام حضور ظاهرا در جلسه‌ای قبل از صحن علنی مجلس و در جلسه فراکسیون اصولگرایان مورد توافق قرار نگرفت و همه اقبال‌ها به سوی لاریجانی چرخید تا این بار او سکاندار هدایت مجلس باشد.

اما در این میان، ترکیب هیات رئیسه مجلس از جمله نواب رئیس و منشی‌ها و کارپردازان تغییری نکرد و به همان روال مجلس هفتم به کار خود ادامه داد و حسن ابوترابی‌فرد، نماینده قزوین و محمدرضا باهنر، نماینده تهران همچنان در پست نواب رئیس باقی ماندند.

مروری بر کارنامه لاریجانی

یک سال و اندی از عمر مجلس هشتم به مدیریت علی لاریجانی می‌گذرد و در این مدت کوتاه، نقش وی در مدیریت این نهاد بیشتر و بیشتر نمایان می‌شود.

علی لاریجانی متولد سال 1336، فرزند یکی از علمای بزرگ و داماد استاد شهید مرتضی مطهری و فارغ‌التحصیل دکترای فلسفه غرب است. وی در پست‌های مدیریتی متفاوتی از جمله ریاست سازمان صداوسیما، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی و دبیر شورای عالی امنیت ملی و حتی سپاه و... خدمت کرد که پس از کناره‌گیری از سمت دبیر شورای عالی امنیت ملی ترجیح داد نمایندگی مردم قم را در مجلس به عهده گیرد و از همان روز تصمیم گرفت به گفته خودش، اقتدار ازدست‌رفته مجلس را که بارها بر آن تاکید شده بود، در میان سایر قوا بازیابی کند؛ اما او در نقش رئیس مجلس هیچ‌گاه جایگاه‌های قبلی خود یعنی حضور در تصمیم‌گیری‌های سیاست خارجی بخصوص مسائل هسته‌ای ایران و گفتگو با 1+5 را که مدت مدیدی از وظایف اصلی‌اش بود، نادیده نگرفته و در نطق‌های خود با اعتراض به تصمیم‌گیری‌های اتخاذ شده برای مسائل هسته‌ای ایران، نقش خود را  که به گفته برخی در اعلام حضور وی در مسائل کلان کشور است  از یاد نبرده است.

کناره‌گیری لاریجانی یا به تعبیری برکناری وی از سمت دبیری شورای عالی امنیت ملی که به گفته برخی ناشی از عدم هماهنگی وی با شخص رئیس‌جمهور بود، ظاهرا نتوانسته از نقش لاریجانی در سمت ریاست مجلس بکاهد. به طوری که هنوز پس از گذشت یک سال و اندی باز هم شاهدیم که لاریجانی در آخرین پیامش اعلام کرده ایران هنوز هم آماده گفتگو با 1+5 است و می‌تواند پرونده هسته‌ای کشور را از این مسیر دنبال کند و حضور پارلمان را در این زمینه پررنگ‌تر کند.

رئیس فعلی مجلس هشتم که با فنون سیاست‌ورزی آشناست، رفتارهای دیپلماتیک را نیز می‌داند و به همین سبب است که در بیان عبارات و رفتارهای خود نیازی نمی‌بیند در مقابل برخی موارد بدون اظهارنظر عبور کند.

وی هنگام حضور بر مسند قدرت از تعامل کافی و کامل با دولت خبر داد و راه غلامعلی حدادعادل، رئیس مجلس هفتم را که به گفته برخی وی را از حامیان دولت در مجلس می‌دانستند، تکرار کرد؛ اما در عمل نشان داد روش‌اش متفاوت‌تر از همتای دوره گذشته‌اش است و نظرات جدی در مقابل دولت دارد.

انتقاد لاریجانی از دولت و اداره کشور به شیوه غیرعلمی یا شعارزدگی در مورد عدالت یا نامه‌نگاری‌های وی با محمود احمدی‌نژاد بر سر بودجه از مواردی است که نشان می‌دهد لاریجانی سخنان جدی در مباحث کشور دارد.

لاریجانی علاوه بر رفتارهای خاص، ادبیات خاصی نیز دارد. استفاده از کلمات غریب و ناآشنا که بعضا با تعجب اطرافیان نیز همراه است، خاص وی شده؛ به کارگیری عباراتی چون«لولوی شورای امنیت» یا «دُر غلتان دادیم آب نبات گرفتیم» یا به‌کارگیری «شارع» به جای خیابان و... از سخنانی است که مربوط به شخص وی است و هنگام بیان آن، می‌توان لبخند دوپهلوی بینندگان و شنوندگان را مشاهده کرد.

رابطه دولت و مجلس

اختلاف نظر لاریجانی با محمود احمدی‌نژاد در خصوص قانون مدیریت خدمات کشوری یا هدفمند کردن یارانه‌ها، اجرای سهام عدالت و در آخر بودجه سالانه کشور منجر به نامه‌نگاری میان دو قوه مقننه و مجریه شد به طوری که رئیس‌جمهور را وادار کرد رئیس مجلس را با اخطار قانون اساسی مواجه کند، اما در عوض لاریجانی نیز با پاسخ به این اخطار آن را فاقد وجاهت قانونی دانست و بروز این امر را اختلاف کارشناسی بیان و اعلام کرد که نظر مجلس در بودجه سال 88 باید لحاظ شود.

چالش میان دولت و مجلس در مورد بودجه سال 88 البته منجر به کوتاه آمدن دو طرف شد، ولی ترکش‌های آن پس از تصویب این قانون تا امروز وجود دارد به طوری که دولت در تازه‌ترین رفتار بودجه‌ای خود از کاهش بودجه 3 نهاد قوه مقننه، شورای نگهبان و مجمع تشخیص مصلحت خبر داد و در عوض نمایندگان را وادار کرده است برای اصلاح آن اقدام به ارائه طرح دوفوریتی برای جبران 8500 میلیارد تومان کسری آن کنند.

این اختلاف جدید بودجه‌ای، دولت را در شرایطی قرار داده است که در صورت پذیرش آن، احتمال ارائه یک متمم و برداشت از حساب ذخیره ارزی برای جبران آن را رد نمی‌کند.

حرف و حدیث‌های مجلس

فارغ از مسائل اقتصادی و بودجه‌ای، موضعگیری هیات رئیسه مجلس بخصوص عملکرد علی لاریجانی و محمدرضا باهنر در انتخابات دهمین دوره ریاست جمهوری، حرف‌ها و حدیث‌های زیادی به همراه داشت.

حضور علی لاریجانی بر مسند ریاست فراکسیون بزرگ اصولگرایان در مجلس و عدم اظهارنظر وی در خصوص حمایت از کاندیدای خاص و ندادن بیانیه این فراکسیون در حمایت از نامزدی محمود احمدی‌نژاد نیز یکی از انتقادات حامیان دولت از رئیس فعلی مجلس است.

اما برخی نیز قدرت بیشتر مجلس و مدیریت بهتر و جامع آن را از جمله پیامدهای مثبت ریاست همزمان علی لاریجانی بر مسند ریاست مجلس و فراکسیون اکثریت می‌دانند.

عدم موضعگیری رئیس فراکسیون اصولگرایان مجلس در انتخابات دهمین دوره منجر به خشم تعدادی از اصولگرایان حامی دولت محمود احمدی‌نژاد که با نام رایحه خوش خدمت وارد مجلس شدند، گردید. تا آنجا که روح‌الله حسینیان، نماینده تهران و از حامیان سرسخت دولت را بر آن داشت که در قبال عدم موضعگیری لاریجانی اعلام کند که طیف متبوعش در فکر طرح پیشنهادی برای تغییر لاریجانی از ریاست فراکسیون اصولگرایان است.

لبریز شدن کاسه صبر حامیان دولت در مجلس، تنها به واسطه عدم موضعگیری وی در انتخابات نبود؛ بلکه انتقادهای لاریجانی در مقام رئیس مجلس به رئیس دولت بخصوص در مسائلی چون بودجه، حذف هدفمند کردن یارانه‌ها نیز مزید بر این علت شد.

موضعگیری لاریجانی که به گفته خودش، براساس اصول کارشناسی و کار کارشناسی عنوان شد، تحریک اعضای دیگر فراکسیون اصولگرایان را دربرداشت و منجر شد آنان بازی رئیس مجلس را دوپهلو و سبب طاق شدن طاقتشان بدانند و تاکید کنند که رفتارهای رئیس مجلس مربوط به شخصیت وی است و نباید آن را به حساب عملکرد مجلس گذاشت.

البته در این میان برخی اصولگرایان نزدیک به دولت صلاح دیدند با نقل‌قول‌هایی از وی در قبل از انتخابات، نظرسنجی‌ها و احتمالا تاییدیه‌ای از لاریجانی برای حمایت وی از یک نامزد خاص بگیرند که تلاش آنان برای چنین اقدامی ناکام ماند و بیان مواضع لاریجانی بشدت توسط نزدیکانش تکذیب شد.

شرایط پس از انتخابات

پس از انتخابات ریاست جمهوری و تحولاتی که پس از آن به وجود آمد، مواضع مجلس و نظرات هیات رئیسه در قبال انتقادات کاندیداها و مردم نسبت به نتایج انتخابات و همچنین حوادث پس از آن بخصوص در مورد حمله به کوی دانشگاه و برخی مناطق مسکونی وارد فاز جدیدی شد.

سخنان لاریجانی و اعلام موضع وی در قبال شورای نگهبان و تشکیل کمیته حقیقت‌یاب تحولات اخیر و تشکیل آن از تعدادی نمایندگان (که بعضا با انتقاد اقلیت و اکثریت روبه‌رو شد)‌ از اقداماتی بود که در عین حال که موضع جدید مجلس را در دخالت در امور داخلی کشور نشان می‌داد، باعث شد نقد اساسی به وی بخصوص در مورد اظهاراتش درباره رعایت انصاف و لزوم عدم حمایت برخی اعضای شورای نگهبان از برخی کاندیداها را به دنبال داشته باشد.

تشکیل این کمیته و قرائت گزارش آن در صحن مجلس که البته به صورت غیرعلنی صورت گرفت، منجر به تنش در میان نمایندگان شد؛ به طوری که هیات رئیسه را مجبور کرد ارائه بقیه گزارش را به پایان همان جلسه موکول کند تا کمی از فضای ناآرام مجلس کاسته شود. واکنش به این گزارش که توسط حسن ابوترابی‌فرد، نایب رئیس مجلس قرائت شد و در آن از وجود افرادی با لباس شخصی در ناآرامی‌های کوی دانشگاه تهران خبر می‌داد و وزارت کشور را مسوول برخی بی‌برنامگی‌ها می‌دانست، پای انتقادات سفت و سخت را در مجلس و حتی برخی رسانه‌ها به مدیریت علی لاریجانی گشود و حتی اندیشه برکناری وی از سمت ریاست فراکسیون اصولگرایان مجلس را نیز رقم زد.

اظهارات رئیس مجلس در برنامه خبری گفتگوی ویژه شبکه دوم که به گفته برخی در راستای حمایت از میرحسین موسوی و تلویحا در جهت متهم کردن برخی اعضای شورای نگهبان توسط وی بود، فرصتی به دست رسانه‌های حامی اصلاح‌طلبان داد که با استفاده از سخنان رئیس مجلس، تیغه انتقاداتشان را متوجه برگزارکنندگان انتخابات کنند؛ اما این اظهارات از ناحیه حامیان دولت بخصوص کسانی چون حمید رسایی، نماینده تهران و دیگر اصولگرایان با واکنش تندی مواجه شد.

در این انتقادات، «مواضع غیراصولگرایانه لاریجانی» که به جای دفاع از مواضع نظام، انقلاب و نیروهای بسیج یا وزارت کشور و نیروی انتظامی باعث تحریک احساسات هواداران نامزدها شده است، مورد تاکید قرار گرفته و این سخنان خلاف انتظار همه دلسوزانی که ولایت‌پذیری وی را مورد تاکید قرار می‌دادند، عنوان شده است و از وی حتی‌الامکان خواسته شده در اتخاذ مواضعش، کمی با تامل و فکر به آینده عمل کند تا آثار و تبعات منفی برای دوستان و دشمنان، وسیله سوءاستفاده فراهم نکند.

لاریجانی‌ اما در قبال این انتقادات با دیده بی‌اعتنایی نگریست و در عین حال در قبال موضعگیری‌های خارجی علیه ایران واکنش نشان داد و دخالت بیگانگان در امور داخلی ایران را تقبیح کرد.

اکنون که یک سال و اندی از عمر مجلس هشتم گذشته و لاریجانی برای بار دوم در سمت ریاست مجلس انتخاب شده است، این پیش‌بینی وجود دارد که وی با ادامه شیوه خود، منتقدان بیشتر و البته دوستان جدیدتری را برای خود برگزیند.

فاطمه امیری