حسین کعبی: وقتی فیگو را در جام جهانی زدم....
بازهم تابستان ، باز هم اوقات فراغت، باز هم فقط حرف
در نظام آموزشی ما تعریف کاملی در زمینه اوقات فراغت ارائه نشده است. مبنای این تعریف نیز راهکارها و شیوههای اجرایی و برنامهریزی برای اوقات فراغت در کنار مسائل آموزشی است. از این جهت وظیفه مدرسه صرفا آموزش مداوم و بیوقفه از مهر تا خرداد هر سال است، روندی که بدون تغییرات و به شکل ثابت هر سال تحصیلی ادامه پیدا میکند و تاکنون ترکیب آن توسط هیچ نهاد تربیتی و آموزشی به هم نخورده است. هم معلم و هم دانشآموز چنان به این سیر تکراری و یکنواخت عادت کردهاند که شاید هر تغییر دیگری را به آسانی نپذیرند. در صورتی که اگر نگاهی به برنامههای تربیتی و آموزشی مدارس دیگر دنیا داشته باشیم، میبینیم همراه با اهداف و رویکردهای آموزشی و تربیتی، برنامهریزی برای اوقات فراغت دانشآموزان با هماهنگی و همیاری خانوادهها همپای موضوعات آموزشی مطرح و توسط ارکان تعلیم و تربیت نیز پذیرفته و تایید شده است.
مبنای مقایسهای یا تحلیل این برنامهها با روند آموزشی و تربیتی در جامعه ما وجود ندارد، اما آنچه در اینجا مطرح است، اهمیت و نقشی است که اوقات فراغت در پیشرفت تحصیلی دانشآموزان ایفا میکند و حلقه مفقوده بین مراحل مختلف آموزشی و تربیتی را از بین میبرد. چند سالی است که نهادهای تربیتی مختلفی از جمله سازمان ملی جوانان و... اقدام به برنامهریزی اوقات فراغت دانشآموزان میکنند. از خیل جمعیت چند میلیونی دانشآموزان تنها چند درصد توانستهاند از برنامههای اجرایی این نهادها بهره ببرند؟ آنچه در آمارها اعلام میشود، رقم انگشتشماری است که پاسخگوی این جمعیت کثیر نیست. در سال جاری نیز آموزش و پرورش اعلام نموده است تنها برای 30 درصد از دانشآموزان، امکان برنامهریزی برای اوقات فراغت را دارد، مابقی میمانند به عهده دیگر سازمانها و نهادها که با توجه به برنامههای خود بتوانند جذبکننده دانشآموزان به این برنامهها باشند.
چه باید کرد؟
آنچه در اینجا به عنوان راهکار مطرح میشود، هم در حوزه برنامهریزی و هم ابعاد فرهنگی و اجتماعی جامعه درخور توجه است.
مهمترین رکن برنامهریزی برای اوقات فراغت، خانوادهها هستند. تا برای کانون خانوادهها اهمیت و نقش اوقات فراغت شناخته نشود، نمیتوانیم انتظار پشتیبانی و مساعدت کافی از برنامههای نهادهای تربیتی و آموزشی را داشته باشیم. توجه به این شناخت در طول سال تحصیلی با همیاری مدرسه و جلسات آموزش خانواده است.
در برنامه 20 ساله توسعه چه تعریفی از آموزش و پرورش و اوقات فراغت شده است؟ آیا به طور مقطعی و گذرا میتوان هر سال برنامهای موقتی ارائه کرد و انتظار بازخورد مطلوب آن را در حوزه آموزش و تربیت داشت؟ شورای عالی آموزش و پرورش یا نهاد انقلاب فرهنگی که متولی برنامهریزی برای اهداف تربیتی و آموزشی هستند، با شروع هر سال تحصیلی باید تعریفی برای اوقات فراغت دانشآموزان و بهرهوری مطلوب آن به شکل برنامهریزی کوتاهمدت و بلندمدت ارائه کند.
همیاری و مساعدت نهادها و ارگانهای اجتماعی از جمله شوراهای شهر، شهرداریها، شرکتها و مجتمعهای صنعتی با در اختیار داشتن امکانات مطلوب برای برنامهریزی فرهنگی، بهترین راه توسعه غنیسازی اوقات فراغت هستند؛ آموزش و پرورشی که در تنگنای بودجه روزمره خود نمیتواند پاسخگوی مسائل و موضوعات کارمندانش باشد، نمیتواند در برنامهریزی اوقات فراغت، برنامههای خود را به مرحله عمل برساند. راهکار اجرایی بهره گرفتن از این امکانات از طریق شوراهای آموزش و پرورش در هر منطقه امکانپذیر است.
این نکته را به خاطر داشته باشیم همانگونه که با اوقات فراغت دانشآموزان برخورد میکنیم، به نقش و جایگاه مسوولیتپذیری آنان در آینده نیز توجه کنیم. نادیده گرفتن این مساله از جانب خانوادهها و ارکان تربیتی جامعه، آسیبهایی را در بعد تربیتی شکل خواهد داد که هزینه کردن برای رفع این آسیبها بسیار زیادتر و برطرف کردن آثار آن مشکلتر خواهد بود.
بنابراین بذری که امروز در آموزش و پرورش فرزندان این جامعه کشت میشود، در نهایت نهال بارور شده آن برای همین جامعه به ثمر خواهد نشست.
محمدرضا رضایی
گفت و گو
