مسمومیت‌های غذایی در فصل تابستان

در واقع مسمومیت غذایی عبارت است از واژه‌ای که به طور رایج برای توصیف اختلالات ناشی از غذایی که در 48 ساعت گذشته خورده شده است به کار می‌رود.

مسمومیت غذایی می‌تواند در چندین نفر از اعضای یک خانواده، مشتریان یک رستوران، بیمارانی که در یک مرکز مخصوص نگهداری و پرستاری از آنان زندگی می‌کنند، یا کودکان یک مهدکودک رخ دهد.

در اغلب موارد، غذا توسط باکتری‌ها یا ویروس‌ها آلوده شده است. علائم ممکن است در عرض 30 دقیقه در صورت مسمومیت شیمیایی، 12 ــ‌ 1 ساعت در صورت وجود سم باکتری در غذا، 48 ــ 12 ساعت در صورت عفونت با سالمونلا یا ویروس موجود در غذا، پدید آیند. توجه داشته باشید که علائمی شبیه به علائم مسمومیت غذایی می‌توانند در اثر استرس عاطفی، عدم تحمل غذایی، داروها، هپاتیت، آپاندیسیت یا دیگر اختلالات به وجود آیند.

بیماری اسهال نیز بر اثر عوامل عفونی مانند ویروس‌ها، باکتری‌ها، پروتوزوئرها (آمیب یا ژیاردیا) یا عوامل غیرعفونی مانند مسمومیت با فلزات سنگین (تهیه غذا در ظروف مسی)، قارچ‌های خوراکی سمی و برخی از داروها (مثل آنتی‌بیوتیک‌ها) دارای عوارض اسهال بوده و ایجاد مسمومیت می‌کنند.

باکتری‌ها موجب چندین نوع اسهال می‌شوند. اسهال‌های تهاجمی مانند میکروب شیگلا که روده بزرگ را درگیر کرده و با کف، بلغم و تب همراه هستند، برخی از میکروب‌ها سم آنتروتوکسین تولید می‌کنند که از طریق خوردن سالاد الویه، بستنی‌ها و شیرینی‌های خامه‌ای طی چند ساعت فرد را دچار مسمومیت کرده که با اسهال، استفراغ و دل درد همراه است. گاهی نیز این میکروب‌ها در بدن تکثیر یافته و با تولید سم در بدن باعث اسهال می‌شوند.

سیستم فرسوده لوله‌های آب در برخی از مناطق موجب آلودگی می‌شود، همچنین، فروش یخ‌های آلوده در کنار جاده‌ها موجب مسمومیت و اسهال ‌شده که باید از مصرف آنها خودداری کرد.

مراقب غذا‌ها باشید

خشک و خنک نگهداشتن غذا (مثلا باید از مخلوط کردن چند نوع غذا که خاصیت فسادپذیری آنها زیاد است مثل گوجه و خیارشور با غذاهای دیگر پرهیز شود) در فصل گرم باعث کاهش رشد میکروب در آنها و مسمومیت‌های غذایی کمتر اتفاق می‌افتد.

تغذیه کودکان در فصول مختلف سال تفاوت چندانی ندارد، اما آنچه در این میان از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است، استفاده از غذاهای متنوع به منظور سیرشدن و رساندن ویتامین‌ها و املاح مفید به بدن است.

کارشناسان در مورد تغییرات مواد غذایی در تابستان معتقدند که گرمای هوا موجب رشد میکروب در مواد غذایی شده بویژه اگر این مواد غذایی مرطوب باشند رشد میکروب در آنها بیشتر می‌شود.

کودکان زیر 7 سال روزانه باید یک‌ونیم لیوان شیر و کودکان 12 تا 14 سال باید روزانه 2 تا 3 لیوان شیر مصرف کنند، در غیر این صورت باید از جایگزین‌های شیر (لبنیات) استفاده کنند.

روزانه حداقل 3 نوع میوه باید مصرف شود بویژه در فصولی که مرکبات وجود دارد استفاده از آنها بسیار ضروری است علاوه بر آن استفاده از سالادها و سبزیجات تمیز مانند کاهو نیز در این فصل توصیه می‌شود.

بهترین میوه در این فصل هندوانه است که استفاده از این میوه ارزان، خوش طعم، حاوی قند و انرژی فراوان در این فصل از اهمیت ویژه‌ای برخوردارست؛ همچنین مصرف میوه‌هایی از قبیل گیلاس، زردآلو، هلو در آخرین اولویت از اهمیت خاصی برخوردارند.

همچنین زمانی که افراد تمایل به تهیه مواد غذایی خارج از منزل دارند، در ابتدا باید از تمیز و بهداشتی بودن آن محل اطمینان کسب کرده و بعد از غذاهای ساده‌تر به دلیل این که کمتر فاسد می‌شوند استفاده کنند.

مصرف آب آلوده در مسمومیت با انگل ژیاردیا و بروز اسهال تاثیر می‌گذارد و آبخوری‌های موجود در سطح شهر، ظروف آبخوری، آب راکد و یخ موجود در آنها در انتقال این مسمومیت‌ها تاثیر زیادی دارند. مسمومیت با انگل ژیاردیا در مدارس، مساجد، خانه‌های سالمندان، خوابگاه‌ها و سربازخانه‌ها بسیار شایع است.

همچنین مسمومیت با غذاهای سرد آلوده از جمله سالاد الویه، شیر کاکائو و ساندویچ‌ها نوع دیگری از مسمومیت‌ها محسوب می‌شود که این نوع مسمومیت با اسهال شدید، تب و دل درد مشابه آپاندیسیت، همراه است.

درمان

پیشگیری نقش موثری در اسهال دارد و افراد باید از خوردن سبزی‌ها، میوه‌های نشسته و آب‌های سطحی پرهیز نمایند. غذاهایی که به سرعت فاسد می‌شوند باید بلافاصله پس از مصرف در یخچال نگهداری شوند.

در صورتی که بیمار تحت مراقبت‌ قرار گیرد، طی مدت 6 تا 24 ساعت بهبود می‌یابد. درمان برخی اسهال‌های تهاجمی علاوه بر آب الکترولیت (آب نمک) به مصرف آنتی‌بیوتیک‌ها نیز نیاز دارد، اما در مواردی که اسهال شدیدتر است، در صورتی که بیمار دچار تب نباشد، می‌توان از داروهای نگهدارنده روده استفاده کرد.

بسیاری از افراد به اشتباه تصور می‌کنند که در هنگام مسمومیت و اسهال باید اسهال را متوقف کنند، در حالی که اسهال باعث خروج باکتری‌های نامناسب موجود در روده شده و در بهبود مسمومیت ناشی از این باکتری‌ها موثر است.

مصرف غذاهای حاوی برنج و گندم، پوره سیب‌زمینی و فرنی و مصرف زیاد اُ.آر.اس در کاهش عوارض نامطلوب اسهال موثر است. در صورتی که فرد به ا‌گ‌‌‌.آر.اس دسترسی نداشته باشد، می‌تواند یک قاشق چایخوری نمک معادل حدود 5 گرم و 2 قاشق سوپخوری شکر معادل40 گرم را به یک لیتر آب اضافه کرده و مصرف کند. در موارد شدید بیماری بهتر است به دستور پزشک از سرم و آنتی‌بیوتیک استفاده شود.

مصرف شیرینی، آبمیوه و نوشابه موجب دفع بیشتر آب می‌شود و تاثیری در بهبود مسمومیت ندارد.

چند توصیه

متخصص داخلی و بیماری‌های عفونی، با بیان این که در فصل تابستان بیماری‌های منتقله از آب و غذا به حداکثر شیوع خود می‌رسد، می‌گوید: بهترین میوه‌ها برای سفر، میوه‌های دربسته‌ای چون هندوانه، خربزه و گرمک است که باید پس از برش به مصرف برسند.

دکتر پرویز وحدانی با بیان این که میوه‌هایی نظیر انگور، سیب، گیلاس و گوجه باید پس از شستشوی کامل به مصرف برسند، اظهار می‌کند: محیط مرطوب و گرم هم شرایط مناسب برای رشد میکروارگانیزم‌های غذایی به شمار می‌رود.

وی با اشاره به این که باید در مصرف آب به علائم هشداری توجه و صرفا از آب لوله‌کشی و بطری استفاده شود، می‌گوید: حتی‌الامکان باید غذاهای تازه به مصرف برسند.

این متخصص داخلی و بیماری‌های عفونی، با بیان این که حتی در کمتر از نیم ساعت خطر رشد میکروب روی غذای طبخ شده وجود دارد، ادامه می‌دهد: میکروب‌ها با تولید سم یا توکسین عاملی برای بروز اسهال و استفراغ محسوب می‌شوند.

غذاهای تهیه شده با سس، خامه یا آبکی در کسری از ساعت آلوده می‌شوند و مصرف آنها خطر مسمومیت غذایی را به همراه دارد.

او بهترین اقدام در برخورد با مسمومیت غذایی را امتناع ورزیدن از خوردن به مدت 24 ساعت می‌داند: در این مدت فقط نوشیدن آب جوشیده سرد شده، آب معدنی و چای پررنگ توصیه می‌شود.

همایون برادران نصیری