فراتر از یک عدد

در برخی نرم‌افزارها هم، در عدد اصلی نگارش پرش‌های عمده‌ای به چشم می‌خورد. مثلا مایکروسافت اکسس برای یکسان شدن نگارش آن با مایکروسافت ورد از نگارش ‌2.0‌ به ‌7.0‌ پرش کرد. گاهی نیز چنین پرش‌هایی به‌خاطر رقابت با نرم‌افزارهای رقیب انجام می‌شود.

مثلا یک نرم‌افزار با نگارش ‌3.0‌ ممکن است به دلیل آنکه نرم‌افزار رقیبش نگارش ‌6.0‌ است برای حفظ بازار یا ربودن گوی سبقت، نسخه بعد خود را با نگارش ‌6.0‌ یا ‌7.0‌ عرضه کند. نمونه جالب دیگر در عرضه نسخه 14 نرم‌افزار آفیس است که بعد از نگارش 12 عرضه شد. که این پرش تنها به‌دلیل اعتقادات خرافی در مورد نحسی عدد 13 بوده است! یا نسخه 13 نرم‌افزار ‌WordPerfect Office‌ شرکت کورل به‌دلیل همین اعتقاد با کد ‌3X‌ عرضه شد که ‌X‌ در اعداد رومی معادل 10 است و بعد از آن نیز همین روند حفظ و نسخه بعدی با کد ‌4X‌ ارائه شد. ‌ ‌

مراحل عرضه یک نرم‌افزار از ابتدا تا نسخه اصلی و رسمی آن به ترتیب شامل ‌Pre-alpha‌، ‌Alpha‌، ‌Beta‌، ‌Release candidate‌ و نسخه اصلی است که به‌شرح هریک خواهیم پرداخت.

‌Pre-alpha‌

مرحله پری–آلفا به‌مدت زمان آغاز توسعه نرم‌افزار تا زمان عرضه نسخه آلفا یا هر مرحله دیگر (در حالتی که نسخه آلفا نداشته باشیم) گفته می‌شود. گاهی اوقات نسخه‌ای از برنامه نیز تحت همین عنوان، قبل از نسخه آلفا یا بتا عرضه می‌شود تا توسعه‌دهندگان شاهد طریقه کار برخی از امکانات نرم‌افزار در محیط عملی باشند. در مقایسه با نسخه آلفا و بتا، نسخه پری–آلفا از نظر امکانات کامل نیست و هنگام تست آن ممکن است به تمام کارهایی که قبلا انجام شده، از قبیل تحلیل نیازمندی‌ها، طراحی و توسعه نرم‌افزار و آزمون بخش‌های برنامه ارجاع داده شود.

عموما در توسعه نرم‌افزارهای متن باز، انواع مختلفی از نگارش‌های پری–آلفا وجود دارد. نگارش‌های ‌Milestone‌ شامل مجموعه مشخصی از توابع است که به محض کامل شدن کارایی آنها، عرضه می‌شوند. ‌Nightly Builds‌ نگارش‌هایی هستند که معمولا به‌صورت خودکار توسط سیستم کنترل بازبینی و اغلب در شب ساخته می‌شوند. این نگارش‌ها به آزمایش‌کنندگان این امکان را می‌دهد که امکاناتی را که اخیرا پیاده‌سازی شده‌اند، برای یافتن خطاهای جدید بلافاصله آزمایش کنند.

‌Alpha‌

ساخت آلفای یک نرم‌افزار برای آزمایش‌کنندگان داخلی شرکت است که متفاوت از تیم مهندسی نرم‌افزار هستند. البته گاهی نسخه آلفا در دسترس عموم نیز قرار داده می‌شود و زمانی عرضه می‌شود که قابلیت‌های آن به‌حدی رسیده باشد که آزمایش آن را به‌توان آغاز کرد.

نسخه‌های آلفای یک برنامه که گاهی با آلفا 1، آلفا 2 و... و یا به اختصار با ‌1a‌، ‌2a‌ و... نشان داده می‌شوند، نسخه‌هایی ناپایدار هستند که معمولا فاقد ویژگی‌ها و قابلیت‌های نرم‌افزار نهایی هستند و تا زمان عرضه رسمی ممکن است دستخوش تغییرات زیادی شوند.

‌Beta‌

زمانی که نرم‌افزار آماده تحویل به کاربران شده و مرحله آزمون آلفا توسط توسعه‌دهندگان را پشت سر گذاشته است، ‌چون هنوز به پایداری لازم نرسیده و ممکن است در عمل با اشکالات زیادی مواجه شود، نسخه‌ای از آن تحت عنوان بتا عرضه می‌شود.

این نسخه تمام یا اکثر امکانات نرم‌افزار نهایی را دارد. اما چون هنوز به پایداری لازم نرسیده است، معمولا به‌صورت رایگان در دسترس کاربران قرار می‌گیرد. شرکت سازنده نیز معمولا مسوولیت عواقب استفاده از نسخه بتای نرم‌افزار را نمی‌پذیرد. وقتی مهر بتا روی نرم‌افزاری می‌خورد، به‌طور کامل گویای عبارت معروف ‌ Use at your own risk‌ است. یعنی با مسوولیت خودتان از آن استفاده کنید و هرچه شد به ما ربطی ندارد!

به همین دلیل هم است که معمولا از کاربران پولی دریافت نمی‌شود. زیرا شرکت‌ها در قبال دریافت هر هزینه باید پاسخگو باشند. پس نه هزینه‌ای دریافت می‌کنند و نه مسوولیتی می‌پذیرند. ‌ ‌

چنین نرم‌افزاری بسته به نوع کارکرد ممکن است هنگ کند، موجب از دست رفتن اطلاعات و ... شود. به همین دلیل بسیاری از کاربران از دریافت، نصب و اجرای نسخه‌های بتای برنامه‌ها خودداری می‌کنند و منتظر می‌مانند تا نسخه اصلی عرضه شود و آن را خریداری ‌کنند.

اما معمولا تعداد افرادی که برنامه را دریافت و آزمایش می‌کنند، به میزانی هست که شرکت به هدف تست برنامه خود در دنیای واقعی برسد و اشکالات برنامه کشف و رفع شود.

عموما نسخه بتا، اولین نسخه از نرم‌افزار است که از شرکت خارج می‌شود و برای آزمایش در دسترس عموم قرار می‌گیرد. چنین آزمونی به اصطلاح، آزمون جعبه سیاه نام دارد. زیرا کاربران بدون داشتن اطلاعات از کد برنامه، تنها با استفاده از امکانات موجود و دادن ورودی و گرفتن خروجی، آن را آزمایش می‌کنند. برخی از توسعه‌دهندگان به این مرحله ‌Preview‌، ‌Prototype‌، ‌TP (Technical Preview)‌ و ‌Early access‌ نیز می‌گویند. دو اصطلاح ‌Closed Beta‌ و ‌Open Beta‌ نیز در این مرحله مطرح می‌شود.

نسخه‌های ‌Closed Beta‌ برای آزمایش در دسترس گروه مشخصی از کاربران قرار می‌گیرند اما نسخه‌های ‌Open Beta‌ به‌طور گسترده در دسترس عموم قرار می‌گیرد.