سال نو سیمای نو
نوروز بهار طبیعت است و نیز بهار حیات رسانهای سیما. شاید در هیچ برهه زمانی از سال نباشد که تلویزیون چنین حضور پررنگی در میان خانوادهها داشته باشد و نه فقط اعضای یک خانواده که اقوام، دوستان و آشنایان یک جا در کنار هم نظارهگر تولیدات رسانه ملی باشند. تلویزیون در ایام نوروز تنها مسوولیت پر کردن اوقات احتمالی فراغت مخاطب را برعهده ندارد. سیما در این ایام با انتظاری گسترده و بجا از طیفهای مختلف مخاطبین مواجه است و در این مورد بخصوص بیش از آنکه هنرش چنانچه هست و باید تسخیر لحظههای مخاطبین باشد، جلب رضایت ایشان است. برآوردن انتظارشان از رسانهای که میبایست میهمان مناسبی برای خانههای آماده پذیراییشان باشد و با حضور خود پیوند مهر و دوستی میان خود و مخاطبی را که چه بسا تلویزیون را به هر دوست و آشنا و فامیلی ترجیح میدهد مستحکمتر و عمیقتر نماید.
ایام نوروز، ایام شادی و سرور است؛ شادی تولدی دوباره. شادی تغییر، تبدیل و تحول. مردم خانهتکانی میکنند، لباس پاکیزه میپوشند و دیگر بار با ارحام تجدید عهد میکنند. تلویزیون هم بالطبع زمانی میتواند همراه و همدل خوبی برای این شادی و سرور شایسته و بایسته باشد که خود را از ضعفها و کاستیها پیراسته باشد، لباسی تازه به تن کرده باشد و با تغییر و تحولی مشهود در ظاهر و باطن به مخاطب خود رخ بنماید و هماهنگی خود را با فصل تولد دیگرباره طبیعت به اثبات برساند. رسانه در این ایام نه فقط وسیلهای برای سرگرمی و شادی صرف، که آینهای برای بازتابانیدن طلعت خورشید حقیقت بر فطرت پاک انسان است در نخستین روزهای طلوع خورشید. همراهی مبارک، برای مخاطب آمادهای که به انتظار گشایش، جامه عید بر تن کرده و امید به احسنالحال دارد؛ چنانچه در روایتی که از امام صادق(ع) درباره نوروز نقل شده، همین انتظار گشایش، ویژگی خاص نوروز شمرده شده است: «نوروز نخستین روز طلوع خورشید است... و هیچ روز نوروز نیست مگر آنکه ما در آن انتظار گشایش داریم... عجم آن را حفظ کرده و شما ضایعش کردهاید... و چون نوروز آید غسل کن، نظیفترین لباسهایت را در بر کن و خود را به خوشبوترین عطرهایت معطر نما و آن روز را روزه دار...» و البته نیازی به تکرار این مکرر نیست که این مضمون و باطن، چنانچه پیداست بایست در لایههای درونی و باطنی رسانه باشد نه همچون پوستهای در ظاهر آن. ظاهر رسانه را لباس فرم و قالب درست هنری و بیانی است که آذین میبخشد.
مخاطب سیما در ایام نوروز مخاطبی است که برای فرصتی کوتاه خود را از بند کار کسالتبار روزمره آزاد حس میکند و جنس مواجههاش با تلویزیون در این ایام اساسا متفاوت با اوقات دیگر است. نوروز ایام فراغت مردم از کار و تلاش روزانه است اما نه آنچنان که در طول سال. این فراغت مانند فراغتهای دیگر مترادف با بیکاری و فرصتی برای استراحت صرف نیست. فراغت از کار حاصل شده اما فراغت از خانواده و ارحام که نه. نوروز ایام کار و تلاش انسان برای لذت بردن از زندگی و نه فقط برای گذران آن است؛ اگرچه برای مدت زمانی کوتاه و موقت. مخاطب تلویزیون در این ایام، آن مخاطب خسته و درمانده از کار روزانهای نیست که به تلویزیون پناه میآورد تا فراموش کند امروز چه بر او گذشته و فردا چه خواهد گذشت. مخاطب نوروز سیما مخاطب سرزنده و بانشاطی است که به یمن تحویل سال و طبیعت فرصت یافته آنات و لحظات خود را دریابد و بیاضطراب زندگی متداول روزمره، اندکی برای خود و خانواده زندگی کند. اینها همه مسوولیت رسانه را در این روزهای نخستین سال، سنگینتر و مشکلتر میکند. بیشترین حجم بیننده در بهترین لحظات زندگی خود، بیشترین انتظار را از تلویزیون دارند و جوابگویی شایسته به این نیاز و انتظار بحق، میتواند کارنامه درخشانی را برای سیما رقم بزند و در مقابل، عدم پاسخگویی شایسته به این نیاز میتواند مخاطب را از رسانه ملی رویگردان و به رسانههای دیگر متوجه سازد؛ و معالاسف این توجه به دلیل تفاوتهای فرهنگی، غالبا از روی ناچاری و سرخوردگی است و نه اختیار و یا رغبت.
دشواری مسوولیت رسانه در این ایام در این است که هم لازم است همراه خوبی برای آنکه به جای مشغولیتهای دیگر، تماشای تلویزیون را برمیگزیند باشد و هم مزاحمتی برای آنکه حضور تلویزیون را در کنار حضور خانواده و خویشاوندان میپذیرد ایجاد نکند. تلویزیون در ایام نوروز میهمانی است که هم حرمت میزبان و هم میهمانان را نگه میدارد و هم اگر مورد توجه خاص و ویژه قرار گرفت این قدرت و توانایی را داراست که جوابگوی شایستهای برای این توجه باشد. باید جذاب باشد و محفلآرا و هم مفید و تاثیرگذار. نه مایه رویگردانی مخاطب از خود باشد و نه باعث رویگردانی مخاطب از دیگران. رسانه نوروز بیآزار است و تاثیرگذار. تنها در این صورت است که این تکنولوژی فراگیر امروز میتواند فارغ از غایات اولیه خویش، همخوان با فرهنگ انسانگرای ما و در تضاد با فرهنگ انسانپرست غرب، بدون سلب اختیار مخاطب و اهانت به شعور و انتخاب او نقش مؤثر خود را به بهترین نحو ایفا کند. چراکه این جامعه و این فرهنگ، پذیرش تکنولوژی را به مثابه گریزناپذیری از آن و یا حداکثر نیاز به آن برای مقابله با رقبایش جایز میشمارد نه با شائبههای تعلق و وابستگی و خودباختگی.
هماکنون ایام نوروز سپری شده ولی ما هنوز در بهاریم. سالی دیگر آغاز شده و رسانهای دیگر و بهتر را هم انتظار میکشیم. سیمایی خوشسیماتر و رسانهای مهربانتر با مخاطب، فرهنگ، هنر، دین و جامعه ایران اسلامی. رسانهای که عیدی سال نواش به ما، اعتماد و اطمینان بیشتر و عمیقتری باشد که به آن خواهیم داشت و حضور گرمتر و صمیمانهتری که در حریم امن خانههایمان خواهد داشت. متقابلا ما نیز در نتیجه این اعتماد و اطمینان، انتظارمان را از رسانه معقولتر خواهیم نمود و از موضع منتقد عیبجویی که فقط ضعفها و کاستیها را میبیند و قضاوت میکند با آن مواجه نخواهیم شد؛ چرا که قطعا ما نیز به موازات تحویل سال، آرزوی تحویل حال خود به بهترین حال را داریم و به لزوم وحدت میان رسانه، مخاطب و منتقد، برای ارتقای روزافزون فرهنگ و هنر این مرز و بوم ایمان داریم. سال نو مبارک.
آزاد جعفری
گفت و گو
