شهرهای زیستی

شهرهای سرتاسر دنیا با سرعت بالایی در حال رشد هستند. گفته می‌شود سال 2008 اولین سال در تاریخ بشر است که در آن بیش از نیمی از جمعیت دنیا شهرنشین شدند. در حال حاضر 4/3 میلیارد نفر در شهرها زندگی می‌کنند. طی 30 سال آینده هم جمعیت شهرهای آسیایی و آفریقایی 2 برابر خواهد شد.

به عبارت دیگر به تعداد افرادی که کربن و آلاینده‌های محیطی تولید می‌کنند باز هم افزوده می‌‌شود. می‌گویند تا سال 2050 فقط در کشور چین در حدود 600 میلیون نفر از روستا به شهر مهاجرت می‌کنند و اگر این 600 میلیون نفر تشکیل دهنده 200‌‌‌میلیون خانواده باشند به این معنی است که مثلا باید 200 میلیون یخچال هم برای آنها وجود داشته باشد و این مثال ساده به وضوح بیانگر عظمت فشاری است که شهرها بر منابع سیاره‌ای وارد می‌کنند!

«اکوسیتی» شهری با کربن صفر

اتفاق خوبی که این سال‌ها افتاده، شناختن مسوولیت انسان‌ها در قبال محیط زیست خود است. در قبال این هدف، انسان‌ها تصمیم گرفتند به هر طریقی که ممکن است کربن تولیدی خود را به حداقل برسانند و بیشتر از انرژی‌های پاک استفاده کنند.

ساخت «اکوسیتی‌ها» یا همان شهرهای عاری از کربن از جمله پروژه‌هایی است که برای رسیدن به این هدف در نظر گرفته شده است. شاید در نگاه اول باور آن برای هر کس سخت باشد اما باید بگوییم این اتفاق افتاده است. چین و امارات در این کار پیشقدم بوده‌اند.

شهر مسدر (Masdar )در 17 کیلومتری ابوظبی که کار خود را از اوایل امسال شروع کرد و دانگتان (Dongtan )در نزدیکی شانگهای که قرار است محل سکونت نیم میلیون نفر باشد محصول این پروژه‌ها هستند. این دو شهر رویایی قرار است ویترینی برای فناوری سبز و نشانه‌ای از آینده‌ شهرهای هوشمند در قرن بیست و یکم باشند. طراحان این دو شهر به جای طراحی‌های قدیمی، تمرکز خود را بر به حداقل رساندن استفاده از منابع گذاشته‌اند و به دنبال راهکارهایی متفاوتند.

شهر Dongtan در گوشه‌ای از جزیره چانگ‌مینگ در دهانه رودخانه یانگ تسه‌ در 3 فاز ساخته خواهد شد. این شهر توسط پل و تونل با شانگهای در ارتباط است. پس از تکمیل اولین فاز 5 هزار نفر می‌توانند در آن سکوت داشته باشند. این تعداد در سال 2020 به 80 هزار نفر و در سال 2050 به 500 هزار نفر خواهد رسید. هریک از ساکنان این شهر 30‌‌‌کیلومتر مربعی برای این که به سیستم حمل و نقل عمومی وصل شوند فقط باید 7 دقیقه پیاده‌روی کنند. در این شهر فقط خودروهای برقی مجاز به تردد هستند.

میزان مصرف انرژی در دانگتان 66 درصد کمتر از دیگر شهرهاست. فاضلاب‌های انسانی و زایدات شهری هم جمع‌آوری می‌شوند و از آنها کمپوست تهیه می‌شود. ضمنا یک نیروگاه ترکیبی حرارتی برقی نیز زایدات سبوس برنج این منطقه را می‌سوزاند و انرژی تولید می‌کند. شاید برای شما هم این سوال پیش آید که سوزاندن این سبوس‌ها یعنی تولید 2 Co با هدف شهر مغایرت دارد؟ اما باید بدانید برای این2 Co هم برنامه‌ای چیده شده است. 2 Co آزاد شده را جمع‌آوری و به گلخانه‌ها تزریق می‌کنند تا راندمان تولید محصولات را بالا ببرند.

ساختمان‌های این شهر در مقایسه با شهرهای دیگر از مواد نازک‌تری ساخته می‌شوند چون سر و صدا در این شهر حداقل است. زباله‌های ارسال شده به محل‌های دفن زباله در این شهر نیز 83 درصد کمتر از دیگر شهرهاست. حتی قرار است در آینده این میزان به صفر برسد. بیش از 60 درصد فضای کل شهر نیز اختصاص به پارک‌ها و مزارعی دارد که غذای موردنیاز سکنه از آنها تامین می‌شود.

گرچه ساخت این اکوسیتی چینی هنوز با مشکلات خاص خود دست به گریبان است، اما پروژه همتای آن یعنی مسدر امارات در حال پیشرفت است. اوایل سال 2009 اولین گروه ساکن این شهر خواهند شد. سرمایه 12 میلیاردی ساخت این شهر از طرف دولت ابوظبی تامین شده است.

دیوارهایی که گرما را منعکس می‌کنند

یکی از نکات اساسی، پوسته ساختمان‌هاست. بتون ضخیم است و گرما را جذب می‌کند و سپس آن را به آهستگی آزاد می‌کند. بنابراین مهندسان این شهر به جای استفاده از بتون دیوارها را به گونه‌ای ساخته‌اند که به سرعت نسبت به خورشید و گرمای آن واکنش نشان می‌دهد. راز این کار نیز در وجود یک لایه نازک آهنی در سطح خارجی این دیوارهای نازک است. این لایه‌ آهنی نازک شبیه همان فویلی عمل می‌کند که جوجه را در آن می‌پیچید و در فر قرار می‌دهید. پس از خروج از فر به سرعت می‌توانید فویل را لمس کنید بدون این که دستتان بسوزد.

مسدر طبق یک الگوی قدیمی و سنتی از شهرهای عربی یعنی در یک فضای مربعی بنا شده است. اطراف این مربع دیوارهایی است که آن سوی آنها میدانی از پنل‌های خورشیدی، یک مزرعه بادی و یک نیروگاه، انرژی پاک و آب شهر را تامین می‌کنند. تهویه شهر نیز به همان شیوه سنتی یعنی برج‌‌های بادی انجام می‌شود.

از خصوصیات بارز مسدر این است که پیاده‌روهای آن بدون وسایل نقلیه و دیگر ادوات پرسروصدای شهرهای مدرن هستند. تردد خودرو در این شهر ممنوع است و افراد فقط باید ازPodcar ها یا همان سیستم حمل‌ونقل سریع شخصی در زیرزمین برای تردد استفاده کنند. در این سیستم 2500 خودروی برقی بدون راننده وجود دارد که روزانه 150 هزار سفر انجام می‌دهد. این کار نیز با دنبال کردن حسگرهای تعبیه شده در کف پیاده‌روها انجام می‌شود. سنگفرش این شهر نیز هیچ گاه نیازی به حفاری برای لوله‌گذاری و دیگر اقدامات شهرداری ندارد. تمام این کارها به راحتی از زیر سطح پیاده‌روها و در فضایی که برای این کار طراحی شده، امکان‌پذیر است. دکتر اندرو دیویس‌(Dr. Andrew Davies) که از سرمایه‌گذاران ارشد در پروژه ساخت شبکه جهانی اکوسیتی‌هاست معتقد است اولین شهر که ساخته شود الهام بخش دیگران نیز خواهد بود.

اولین ساختمانی که خودش را می‌سازد

اولین ساختمانی که قرار است تا سال 2011 در شهر مسدر تکمیل شود با هزینه‌ای بیش از 150‌‌میلیون و یک ساختار بدون کربن در 7 طبقه است. اولین قسمت این ساختمان که ساخته می‌شود سقف فتوولتائیک آن است تا بتواند انرژی خورشید را جذب کند. سازندگان آن مدعی هستند این اولین ساختمانی است که نیروی مورد نیاز برای ساخت خودش را تامین می‌کند. پس از اتمام کار، انرژی بیشتری از آنچه صرف ساختش شده است، توسط خودش تولید خواهد شد.

بقیه هم دست به کار شده‌اند

همیشه هم این طور نیست که به فکر ساخت یک اکوسیتی از صفر باشیم! شاید بتوان شهرهای موجود را با وضع اسفناکی که دارند تبدیل به یک اکوسیتی نمونه کرد. اقدامات زیر را بخوانید:

لندن: تبدیل لندن به یک اکوسیتی پروژه‌ای بسیار عظیم و پرهزینه است، اما قرار است تا سال 2025 میزان تولید گاز دی‌اکسیدکربن در این شهر تا 60‌‌درصد کاهش یابد. در حالی که بسیاری از افراد معتقدند این کار فقط با منع تردد خودروها در شهر امکان‌پذیر خواهد بود! پروژه لندن همچنین قصد دارد کارایی خانه‌ها را تا سال 2013 به حدود 44‌‌درصد افزایش دهد. المپیک 2012 نمونه‌ای از این پیشرفت‌هاست که قرار است در آن مشعل المپیک فاقد کربن باشد، همچنین در حدود 20 درصد از نیازهای انرژی بازی‌ها (بدون ساختمان‌های سایت)‌ از منابع تجدید‌پذیر درون سایت تامین خواهد شد.

سان‌فرانسیسکو: این شهر را به مه آن می‌شناسند اما قرار است این شهر هم با نصب فناوری فتوولتائیک رنگ خورشید را ببیند. هدف‌ سان‌فرانسیسکویی‌ها این است که تا سال 2010 دارای 10 هزار صفحه خورشیدی شوند. در این شهر استفاده از کیسه‌ها و بطری‌های پلاستیکی قدغن است و نیمی از جمعیت آن از حمل و نقل عمومی استفاده می‌‌کنند. همچنین قرار است جزیره مصنوعی در خلیج سان‌فرانسیسکو تبدیل به یک جامعه پایدار شود که با 13 هزار نفر سکنه کشاورزی آلی را در خدمت خود بگیرند. شاید بد نباشد نام آن را ازSan Francisco به sun Francisco تغییر داد!

ریک جاویک ‌(REYKJAVIK): قرار است سبزترین شهر دنیا شود. جمعیت 120 هزار نفری آن بسیار کمتر از دیگر شهرهای بزرگ است و همین خود یکی از دلایل مهم برای دستیابی به این پیشرفت محسوب می‌شود. انرژی زمین گرمایی می‌تواند برای 90 درصد از خانه‌های شهر گرما و آب‌گرم تولید کند. قرار است تا سال 2050 مصرف سوخت‌های فسیلی در آن به کلی حذف شود. تردد در آن نیز توسط اتوبوس‌های هیدروژنی انجام می‌گیرد که چیزی جز بخار آب از اگزوز آنها خارج نمی‌شود. همچنین قرار است خودروهای برقی و ایستگاه‌هایی برای شارژ آنها در شهر احداث شود.

مکزیکوسیتی: این ابر شهر 20 میلیونی آلوده هم قرار است به یک اکوسیتی تبدیل شود. باور آن کمی مشکل است اما مکزیکوسیتی نقشه این کار را چیده است. در این نقشه آمده است که باید شهر را با باغ‌های پشت‌بامی پوشاند تا کیفیت هوا بهتر شود. اما مهم‌ترین مشکل در بخش حمل و نقل و خیابان‌هاست. برای این کار سیستم حمل و نقل شهری قدرتمند‌تری طراحی خواهد شد و علاوه بر آن مناطقی که فقط پیاده‌رو هستند ساخته می‌شوند. قانونی هم برای رانندگان وضع شده است. در حال حاضر این قانون که «یک روز بدون خودرو» نام دارد رانندگان را ملزم می‌کند بسته به آخرین رقم گواهینامه خود در یکی از روزهای بین دوشنبه تا جمعه از خودروی خود استفاده نکنند.

اما از این به بعد دامنه قانون گسترده‌تر شده و به فاصله بین دوشنبه‌ها تا شنبه‌ها رسیده است.

فریبا فرهادیان