امنیت در «فرمول یک» با تایرهای تحت کنترل

زمانی که صحبت از به کارگیری فناوری‌های نوین برای کاهش آلاینده‌های زیست‌محیطی به میان می‌آید، صرفه‌جویی در مصرف سوخت نیز از اهمیت خاصی برخوردار می‌شود تا آنجا که با چک کردن مداوم فشار باد داخل تایرها می‌توان صرفه‌جویی قابل‌توجهی در هزینه‌های مرتبط با نگهداری از خودروها در نظر گرفت اما در پیست خودروهای فرمول یک جایی برای در نظر گرفتن این صرفه‌جویی‌ها نیست، آنجا که هزارم ثانیه‌ها تعیین‌کننده برنده اصلی میلیون‌ها دلار جایزه خواهند بود. در حال حاضر تیم‌های حرفه‌ای شرکت‌کننده در مسابقات اتومبیلرانی سرعت ازجمله مسابقات فرمول یک از اطلاعاتی که از طریق حسگرهای فشار هوا یا دمای محیط اطراف به دست می‌آورند برای تنظیم فشار لحظه‌ای خودروهای خود استفاده می‌کنند اما این حسگرها نسبت به شوک‌های حرارتی که در سرعت‌های بالا به صورت لحظه‌ای ایجاد شده و از بین می‌روند بیش از حد حساس بوده و این مساله می‌تواند اطلاعات نادرستی را در اختیار راننده و تیم همراهش قرار دهد و این یعنی از دست دادن شرایط مسابقه و جوایز ارزنده مسابقه‌ها. در حقیقت در مسابقات فرمول یک، جایی که سرعت جنون‌آمیز حرف اول و آخر را می‌زند و رانندگان از ترمز و گاز مداوم استفاده می‌کنند، استفاده از حسگرهای فعلی کارایی چندانی ندارد، چون این دستگاه‌ها نمی‌توانند دمای قطعی سراسر تایر را اندازه‌گیری کنند. اهمیت این اندازه‌گیری‌ها زمانی بهتر مشخص می‌شود که با استفاده از آنها می‌توان هرگونه پنچری را شناسایی و به سرعت برای تعویض تایر اقدام کرد. اما اکنون تحولات تازه‌ای در این زمینه شکل گرفته است. به لطف حسگر جدیدی که از سوی محققان شرکت برو ارائه شده است، اطلاعات یاد شده به شکل واقعی و کاملا قابل اطمینان در اختیار راننده و تیم همراهش قرار می‌گیرد. بررسی‌های اولیه روی این فناوری و استفاده از آن روی تایرهای ویژه خودروهای سرعت با نتایج خیره‌کننده‌ای همراه بوده است تا آنجا که دو گروه حرفه‌ای شرکت‌کننده در مسابقات خودروهای سرعتی که البته نامی از آنها منتشر نشده است، اقدام به استفاده از این فناوری برای فصل 2009 مسابقات کرده‌اند.

این حسگرها از نوع حسگرهای مادون قرمز هستند و به لبه تایر متصل می‌شوند. این حسگرها می‌توانند داده‌های دقیقی را در مقایسه با حسگرهای قبلی ارائه کنند که با بهره‌گیری از آنها می‌توان تصمیمات بهتری در کسری از زمان اتخاذ کرد. در این فناوری نوین پرتوهای مادون قرمز به لایه‌های مختلف سازنده تایر تابیده می‌شود تا اندازه‌گیری دقیقی درخصوص دمای تایر صورت گیرد. اطلاعات به دست آمده از این اندازه‌گیری‌ها به صورت لحظه‌ای به پردازشگرهای رایانه‌ای که در اختیار سایر اعضای تیم قرار دارد ارسال می‌شود. ضریب دقت اندازه‌گیری دمای تایر با استفاده از این فناوری نوین بسیار بالاست تا آنجا که با استفاده از آن می‌توان تغییرات دمایی تا 25 صدم درجه سلسیوس را به صورت لحظه‌ای نشان داد. اطلاعاتی که از این طریق جمع‌آوری می‌شوند ثانیه به ثانیه ارسال می‌شوند. تیم متخصصان تایر در گروه می‌توانند با تجزیه و تحلیل این داده‌ها فشار هوای درون تایر را تنظیم کنند و در اختیار راننده قرار دهند. البته دقت کنید که این فرآیند‌ها در عرض هر چند ثانیه یک بار تکرار می‌شوند، اما اوج هنرنمایی تکنیکی در طراحی این حسگر به ابعاد آن بازمی‌گردد. این حسگر تنها 5 سانتی‌متر طول و کمتر از 40 گرم وزن دارد و از این رو تقریبا هیچ تاثیری در روند حرکتی و عملکردی خودرو ندارد.

در حال حاضر تیم‌های شرکت‌کننده در مسابقات فرمول یک برای استفاده از این فناوری نوین در خودروهای سرعتی خود لحظه‌شماری می‌کنند، اما در نقطه مقابل، تیم‌هایی که در مسابقات سرعت «ناسکار» حضور دارند باید بیشتر منتظر بمانند. تایرهای ویژه خودروهایی که در این مسابقه‌ها شرکت می‌کنند دارای لایه‌‌های داخلی و خارجی هستند که با وجود آنها و بخصوص لایه خاص خارجی تشخیص تغییرات دمای تایر بسیار سخت و پیچیده است. از این رو به نظر می‌رسد در این نوع مسابقات از این فناوری نوین تنها در دورهای آزمایشی استفاده شود.

اما این تازه آغاز یک راه طولانی است. استفاده از این فناوری نوین زمانی عمومیت خواهد یافت که بهره‌برداری از آن با هزینه بسیار کمی همراه باشد. از آن گذشته تلاش می‌شود تا بزودی استفاده از آن در خودروهای معمولی نیز عمومیت پیدا کند. بی‌شک استفاده کلان از فناوری‌هایی از این دست نتیجه‌ای جز کاهش مصرف انرژی و کمک به آیندگان نخواهد داشت. به عقیده کارشناسان، صنایع خودروسازی سنگین نیز ازجمله قطب‌هایی هستند که می‌توانند از مزایای آن بیشترین بهره‌برداری‌ها را داشته باشند. در حال حاضر و در گوشه و کنار جهان، استفاده از تکنیک‌های نوین و موثر برای کاهش آلایندگی خودروها به عنوان اولویت مهمی نزد خودروسازان محسوب می‌شود و به‌کارگیری حسگرهایی از این دست ازجمله راهکارها برای کاهش آلاینده‌های زیست‌محیطی است. اکنون استفاده کلان از این فناوری نوین در کشوری همچون آمریکا به مرحله نهایی خود رسیده است و تنها به تایید قانونی نیاز دارد تا در یک چشم به هم زدن در خیابان‌های مختلف این کشور به کار گرفته شود. از سوی دیگر شرکت‌های معتبر خودروسازی جهان نظیر بی‌ام‌و، تویوتا و دایملرکرایسلر برای به‌کارگیری این فناوری نوین در خودروهای تولیدی‌‌شان ابراز تمایل کرده‌اند و به نظر می‌رسد با وجود بحران فزاینده اقتصادی که دامنگیر بخش‌های مختلف صنعتی شده است، مشتریان به دنبال محصولات خودرویی هستند که حتی به رغم اندک افزایش قیمت، مصرف سوخت بسیار کمتری داشته باشند.

زهرا شفاعت