کم‌فروشی در بازار کالاهای مصرفی

روزهای پایانی سال، روزهای اجرای طرح‌های ضربتی برای مبارزه با کم‌فروشی و تقلب است.

نظارت بر بازار پوشاک ، آجیل و خشکبار، انواع شیرینی، لبنیات و گوشت و میوه شکل جدی‌تری به خود می‌گیرد و مردم برای تماس با شماره تلفن 124 و گزارش تخلفات تشویق می‌شوند، اما این روند در سایر ایام سال کند و بی‌رمق شده و از آن جالب‌تر این که اشکال جدید کم‌فروشی و تقلب مورد غفلت واقع می‌شود.

مدت‌هاست که به مدد بسته‌بندی‌های جذاب و پرزرق و برق، ارائه کالا به مشتری با کاستی روبه‌رو شده که این کاستی هم کیفیت و هم کمیت کالا را در بر می‌گیرد. مروری بر وضعیت بعضی از کالاهای مصرفی و خوراکی که توسط برندهای شناخته شده داخل تولید می‌شود، نشان‌دهنده این کاستی‌هاست که بی‌شباهت به کم‌فروشی نیست.

بسته‌هایی پر از هوا

این روزها یکی از مصادیق کم‌فروشی در بسته‌های رنگی و جذاب چیپس و پفک دیده می‌شود، بسته‌هایی که محتوای چیپس و پفک کمتر از نصف آن را پر می‌کند و بقیه توسط هوا پر می‌شود، به طوری که مصرف‌کننده هنگام خرید متوجه این کم‌فروشی نمی‌شود، چون بسته چیپس و پفک پر شده از محصول به نظر می‌رسد، در حالی که تجربه ثابت کرده به رغم تبلیغات زیاد صاحبان این کارخانجات و شهرت برند آنها، این کم‌فروشی تکرار شده و سازمان حمایت از مصرف‌کننده نسبت به آن واکنشی نشان نمی‌دهد.

جعبه‌های توخالی

طی سال‌های اخیر، برخی تولیدکنندگان ترجیح می‌دهند، کالاهایی مانند شکلات را در جعبه‌های 300 یا 400 گرمی پلاستیکی عرضه کنند. این بسته‌بندی هر چند رعایت بهداشت بیشتر در تولید و عرضه کالا را نشان می‌دهد، اما شکل این جعبه‌ها سوال‌برانگیز است. کف این جعبه‌ها که از دید مصرف‌کننده پنهان است، از داخل جعبه بالا آمده و حجم زیادی از جعبه را اشغال کرده، بنابراین به‌رغم جعبه بزرگ میزان شکلات موجود در آن اندک است. چنین کاری کمتر در کالاهای مشابه خارجی مشاهده می‌شود.

جعبه‌ای به رنگ عسل

خامه عسل از جمله محصولات جدیدی است که هر چند ابتدا با کیفیت مناسبی عرضه شد، ولی در ماه‌های اخیر رنگ جعبه 100 گرمی خامه عسل به رنگ زرد است، در حالی که خامه درون آن به رنگ سفید است و کمتر زردی عسل را با خود دارد. بنابراین مصرف‌کننده با مشاهده جعبه کوچک و زردرنگ خامه عسل به تصور حجم بالای عسل، به خرید آن راغب می‌شود، در حالی که محتوای جعبه مقدار نازلی از عسل در خود دارد.

کنجدها را بشمارید

با قطع آرد یارانه‌ای و آزادسازی قیمت آرد، هفته اول بسیاری از نانوایان، قیمت هر قطعه نان را با چند برابر قیمت عرضه کردند، این نان‌ها سفیدتر، بزرگ‌تر و پرکنجدتر از گذشته بود، با سپری شدن زمان، قیمت‌ها به همان حال باقی ماند و نان‌ها کوچک‌تر و تیره‌تر شد، حال می‌توانید کنجدها را روی نان بشمارید.

میوه‌های زیر سلفون

اگر کمی از مرکز شهر دور شوید و به مناطق مرفه‌نشین نزدیک شوید، انواع کالاهای خوش رنگ و لعاب را می‌بینید که به جای عرضه فله‌ای، به صورت بسته‌هایی کوچک و براق از پشت سلفون‌های نازک خودنمایی می‌کند. میوه‌فروشی‌ها این روزها هر چند از نام و نشان تجاری خاصی تبعیت نمی‌کنند، اما به بسته‌‌بندی سیب، خیار، کیوی، نارنگی و... روی آورده‌اند. اجناس زیر و رو بسته هیچ شباهتی به هم ندارد، ولی استفاده از ظروف یکبار مصرف و چند متر سلفون کافی است تا قیمت این میوه‌ها به چند برابر افزایش یابد.

یک سیر گوشت، یک کیلو چربی

علاوه بر تمام این کالاها که نمونه کوچکی از کم‌فروشی پنهان در بازار کالاهای مصرفی است، عرضه برخی بسته‌های یک کیلویی گوشت چرخ کرده که بخش عمده آن را چربی به جای گوشت تشکیل می‌دهد، بسته‌های بظاهر 100 گرمی پنیر که وزن کمتری دارد، طعم شیرخشک در ماست، آمیختگی آب در شیر و ... از جمله شبهاتی است که وجود کم‌فروشی را در برخی نشان‌های تجاری تایید می‌کند.

کم‌فروشی، گریز از ورشکستگی

اما کم‌فروشی رایج در برخی کالاها که اشاره شد، تنها ناشی از نبود نظارت یا تلاش برای کسب سود بیشتر نیست، چراکه به عقیده کارشناسان این کم‌فروشی‌ها علتی دارد.

ولی‌الله داوودآبادی، دبیر انجمن تولید و صادرکنندگان کنسانتره و آبمیوه درباره علت این‌گونه کم‌فروشی‌ها از موضع تولیدکنندگان توضیح می‌دهد: قیمت کالا توسط سازمان حمایت از تولیدکنندگان و مصرف‌کنندگان از قبل تعیین می‌شود، این کار براساس فاکتورهای خرید که تولیدکننده‌ها ارائه می‌کنند، انجام می‌شود، در حالی که قیمت مواد اولیه ثابت نیست و دایم نوسان دارد و تولیدکننده مجبور است، کالا را براساس قیمت تعیین شده عرضه کند.

از طرفی تعدد کالاهای تولیدی منجر به ایجاد رقابت منفی شده یعنی به جای توجه به کیفیت، چون قیمت را پایین می‌آورد، از کیفیت کالا می‌کاهد، تا به سود مورد نظر هم برسد. به گفته وی، در تمام دنیا تولیدکننده را آزاد می‌گذارند تا طبق کیفیت کالایش به تعیین قیمت بپردازد.

با استاندارد جهانی فاصله داریم

اما علی احسان ظفری، مدیرعامل اتحادیه مواد لبنی، کم‌فروشی را تایید نمی‌کند، بلکه به عقیده وی وزن دقیق کالاها روی آنها نوشته شده است، این مساله بخصوص در زمینه کالاهای لبنی صادق است. او با استناد به تولید مواد لبنی و کم‌فروشی‌های موجود از فرآوری 60 درصد شیر خام به شیوه سنتی سخن می‌گوید که نشانه فاصله ایران با استانداردهای جهانی است و می‌گوید: «در مواد غذایی تکنولوژی‌ها ضعیف است.»

هرچند به نظر می‌رسد ضعف استاندارد، پیشی گرفتن عرضه نسبت به تقاضا و تعیین قیمت‌ها توسط سازمان‌های ناظر یکی از دلایل کم‌فروشی باشد، ولی به هر حال بازار کالاهای خوراکی و مصرفی ایران هر روز شاهد بروز و ظهور کم‌فروشی جدید است که از دید مصرف‌کنندگان قابل نقد است، ارائه کالای بی‌کیفیت یا با وزن کم در بسته‌های پرزرق و برق، تزریق هوا به بسته‌های مواد غذایی، مخدوش بودن تاریخ مصرف، استفاده از نگهدارنده‌ها و افزودنی‌های متعدد و افزایش قیمت بدون توجه به کیفیت از جمله کم‌فروشی‌های خاموشی است که ضرورت نظارت بیشتر بر این بازار را می‌طلبد؛ نظارتی که فراتر از شماره تلفن 124 به چاره‌جویی برای توجه به دو روی سکه تولیدکننده و مصرف‌کننده نیازمند است.

کتایون مصری