محک معلمان در ترازوی نامیزان

بر اساس دستورالعمل ارزشیابی و ارتقای شغلی فرهنگیان که به تصویب سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی سابق نیز رسید، یکی از شاخص‌های افزایش کیفیت کاری معلمان و دیگر کارکنان وزارت آموزش و پرورش، انتقال اطلاعات، تجربیات و معلومات به افراد دیگر است که در این راه، نگارش مقاله و چاپ آن در مطبوعات، به متقاضیان ارتقای شغلی پیشنهاد شده است.

همچنین در این دستورالعمل، علاوه بر تاکید بر انتقال دانش و تجربه شغلی به همکاران، به بحث ابداع روش‌ها یا شیوه‌های موثر در انتقال دانش و مهارت شغلی به دیگران هم مطرح شده است که برخی معلمان این مواد را گنگ و مبهم می‌دانند. یکی از دبیران منطقه 13 تهران که به تدریس جغرافیا می‌پردازد؛ می‌گوید: به نظر من، طراحان چنین دستورالعملی از وجود گروه‌های آموزشی مدارس بی‌اطلاع بوده‌اند، چون ما در گروه‌های آموزشی که گزارش آن هم به ادارات مناطق ارسال می‌شود، همین مسوولیت را انجام می‌دهیم، از طرفی طراحان این بند اطلاع نداشتند که معلم نمی‌تواند مقاله‌اش را دست بگیرد و از این روزنامه به آن روزنامه برود تا بالاخره یکی از آنها، مقاله‌اش را چاپ کند و او امتیاز بگیرد.متاسفانه در حال حاضر، وجود این بند در دستورالعمل ارزشیابی و ارتقای شغلی فرهنگیان منجر شده تا آسیب‌های جدیدی ایجاد شود. یکی از معلمان درباره تجربه خود می‌گوید: با داشتن 3‌فرزند و کار تمام‌وقت، فرصتی برای نگارش مقاله یا انجام پژوهش ندارم، پس مجبور شدم با صرف هزینه‌ای از فرد دیگری بخواهم تا مقاله‌ای به اسمم در روزنامه چاپ کند.

جالب این که چاپ مقاله در مطبوعات هم به این سادگی نیست. دبیر ریاضی یکی از دبیرستان‌های منطقه 4 تهران توضیح می‌دهد که «مقاله‌ای درباره شیوه‌های آموزش به کودکان داشتم که هیچ روزنامه و مجله‌ای آن را چاپ نکرد، حتی مدت‌ها مقاله را نزد خودشان نگاه داشتند؛ ولی هیچ وقت چاپ نکردند. از سوی دیگر، شأن من معلم اجازه نمی‌دهد از روزنامه و مجله خواهش کنم مقاله‌ام را چاپ کنند.»

نیازی به چاپ مقاله نیست

اما ناصر سلیمان‌زاده، رئیس اداره ارزشیابی وزارت آموزش و پرورش که قرار است بزودی معاونت برنامه‌ریزی و منابع انسانی آموزش و پرورش را نیز عهده‌دار شود، درباره این دستورالعمل بیشتر توضیح می‌دهد: «این که معلمان و فرهنگیان به طور کلی برای ارزشیابی و ارتقای شغلی ناچار باشند به انجام پژوهش بپردازند یا مقاله‌ای بنویسند و تجربیات خود را به همکاران منتقل کنند، فی‌نفسه خوب است، اما این که مقالات نوشته شده، کیفیت لازم را دارند یا خیر، به هر حال جای سوال است. ما هم اذعان داریم که این مقالات هدف ما را در بر نمی‌گیرد ولی به هر حال چنین دستورالعملی باعث مطالعه بیشتر معلمان شده است.

وی درباره آسیب‌های موجود چنین دستورالعملی می‌گوید: ما وجود این آسیب‌ها را بررسی کرده‌ایم، حتی اگر عده‌ای تخلفی انجام بدهند، پول بدهند کسی برایشان مقاله بنویسد یا چاپ کند، بازهم به دلیل این که عده این افراد قلیل است، نمی‌توانیم کل طرح را ارزشمند ندانیم! اما بتازگی شیوه ارزشیابی جدیدی طراحی کرده‌ایم و شاخص تالیفات، یک مقدار تعدیل و ساده شده است. براساس این طرح جدید که از اول مهر 87 ابلاغ شده، اگر مقاله فرهنگیان ارزشمند باشد، بدون چاپ در مطبوعات هم پذیرفته خواهد شد.

اما متاسفانه با گذشت 5 ماه از شروع سال تحصیلی جدید، به دلیل ضعف در اطلاع‌رسانی، بعضی فرهنگیان هنوز از چنین تغییر و تعدیلی بی‌خبرند، در بخشنامه جدید ارزشیابی آمده است که هر معلمی حتی اگر جزوه ساده‌ای بنویسد، در ارزشیابی سالانه او لحاظ خواهد شد. البته کسانی که موفق شوند مقاله‌ای را در نشریات تخصصی منتشر کنند، امتیاز بیشتری خواهند گرفت.

آموزش ضمن خدمت، برای کسب امتیاز

آیا کلاس‌های آموزشی ضمن خدمت که البته در بسیاری موارد با رشته تدریسی و حتی تحصیلی معلمان غیرمرتبط است، می‌تواند سطح کیفی و کمی آموزش را ارتقا بخشد؟ بعضی معلمان از نبود انگیزه‌ کافی برای حضور در این کلاس‌ها می‌گویند، ضمن این که محتوای یکدست و تکراری این کلاس‌ها که به دور از دانش روز ارائه می‌شود، در این بی‌انگیزگی موثر است.

سلیمان‌زاده در پاسخ به این مشکل هر چند ما را به دفتر آموزش ضمن خدمت ارجاع می‌دهد، ولی در عین حال وجود مشکلات را در این زمینه می‌پذیرد و البته به بخشنامه سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی سابق اشاره‌ می‌کند که براساس آن، همه سازمان‌ها موظف شده‌اند تا طبق اعتبار تخصیص یافته، دوره‌‌های ضمن خدمت خود را اجرا کنند.

به گفته وی، هرچند شرکت در این کلاس‌ها اجباری نیست، اما معتقد است با وجود تکرار برخی مفاهیم، معلم خوب است اطلاعاتش را به روز کند.

دوره‌های آموزش ضمن خدمت برای فرهنگیان شاید با دیگر کارکنان نهادها و سازمان‌های دولتی متفاوت باشد، ضعف علمی معلم در زمینه علوم روز و فناوری‌های مدرن تاثیر نامطلوبی بر دانش‌آموزان می‌گذارد بخصوص این که در حال حاضر آگاهی و اطلاعات دانش‌آموزان از این علوم و فناوری‌ها حتی از والدین و معلمشان بیشتر است. سلیمان‌زاده درباره چنین ضعفی می‌گوید: این نبود مهارت شاید به انگیزه و مشغله کاری برمی‌گردد. معلمان ما آموزش می‌بینند ولی نیازی به آن احساس نمی‌کنند، پس بتدریج آن را فراموش می‌کنند، چون آن مهارت را به کار نمی‌بندند. ولی مطمئن باشید بسیاری از معلمان با همین دوره‌ها به مهارت‌های خوبی رسیده‌اند. به هر حال، در حال حاضر محتوای سلیقه‌ای و به دور از انتظارات معلمان، انگیزه آنان برای شرکت فعالانه در این کلاس‌ها را تحت‌الشعاع قرار داده است و به نظر می‌رسد این کلاس ها نیازمند بازبینی بیشترند.

کتایون مصری