رودکی، آذین‌بخش جشن استقلال تاجیکستان

به عنوان پرسش اول بگویید چه اقداماتی برای فرا رسیدن سال رودکی در تاجیکستان انجام می‌شود و چه هماهنگی‌هایی با کشور ایران صورت گرفته است؟

یونسکو سال 2008 را سال رودکی نامگذاری کرده و از سال گذشته نیز در کشور ما برای برگزاری هزار و یکصد و پنجاهمین سالگرد تولد رودکی کمیته تدارکات تشکیل دادیم که رئیس جمهور کشورمان امام علی رحمان، رئیس آن و من دبیر آن کمیته بودم.

یکی از اقداماتی که ما انجام داده‌ایم آماده کردن متن علمی و انتقادی آثار باقیمانده از ابوعبدالله رودکی است. شما می‌دانید که رودکی از پرمحصول‌ترین شاعران دنیاست. شاهنامه فردوسی 60‌‌‌هزار بیت است، ولی گفته‌اند رودکی یک میلیون و 300 هزار بیت شعر گفته است. بعضی هم می‌گویند او 100 هزار بیت داشته است. با این حساب باز هم او پرمحصول‌ترین شاعر فارسی‌زبان دنیا شمرده می‌شود؛ ولی متاسفانه آثار غنی این شاعر کشف نشده است، یعنی از بحر، یک قطره آن را پیدا کرده‌ایم.

از قرن 17 میلادی تحقیق درباره این شاعر در دنیا آغاز شد. از میان منابع گوناگون 2000 بیت رودکی جمع‌آوری شد؛ اما مهم‌ترین مجموعه جمع‌آوری شده توسط سعید نفیسی، دانشمند بزرگ ایرانی صورت گرفته که در کتاب 3 جلدی احوال و آثار رودکی به چاپ رسیده است.

پژوهشگران کشور شما چه اقداماتی انجام دادند؟ آیا تنها از تحقیقات انجام شده کشورهای دیگر استفاده کردند؟

همزمان با جمع‌آوری 900  800 هزار بیت از رودکی توسط سعید نفیسی، دانشمندی تاجیکستانی به نام صدرالدین عینی نیز اقدام به جمع‌آوری آثار رودکی کرد و آثار جدیدی را یافت که جمع این آثار را به 1000 بیت‌ رساند؛ اما باز هم منابع زیادی در هندوستان هست که ما به آن دسترسی نداریم. از این رو تصمیم گرفتیم تمام آثار باقیمانده رودکی را به شکل مقایسه‌ای کنار هم قرار دهیم که تفاوت آنها را دریابیم. این آثار به همت رسول هادی‌زاده و علی مهدی در کتابی به چاپ رسید. اقدامی دیگر، تدوین دانشنامه رودکی بود. متاسفانه چنین دانشنامه‌ای درباره شاعران فارسی‌زبان وجود نداشت و ما تصمیم گرفتیم این کار را از رودکی شروع کنیم.

این دانشنامه دارای چه بخش‌هایی است؟

اول واژه‌نامه‌ای ترتیب دادیم و براساس آن واژه‌نامه قرار بود در 2 جلد آن را به چاپ برسانیم، ولی مواد جمع‌آوری شده بیشتر از 2 جلد بود. به این خاطر 2 جلد دیگر به آن اضافه کردیم و به 4 جلد رسید.

آیا از دانشمندان ایرانی نیز در این دانشنامه مقاله‌هایی موجود است؟

بله. ما هم از دانشمندان ایرانی و هم خارجی استفاده کردیم. از ایران کریمیان سردشتی، رزم‌آرا، جان‌نثاری ازاصفهان و درگاهی مقاله‌هایی برای ما نوشتند. در این دانشنامه هر چه درباره رودکی در دنیاست به چاپ رسیده است.

این دانشنامه چه ویژگی‌ نسبت به کتاب‌های چاپ شده درباره رودکی دارد؟

این دانشنامه یک ویژگی دارد. کل دانشنامه‌ها ارزش اطلاعاتی دارند، اما این دانشنامه ارزش علمی هم دارد و ما هر چه در زمینه رودکی‌شناسی تا امروز  به دست آورده‌ایم از نگاه علمی هم حل و فصل کرده‌ایم یعنی درجه تحقیقی این مساله نیز روشن شده است.

نشر چند کتاب دیگر درباره رودکی از جمله دیگر اقدامات ماست. یکی کتاب دانشمند معروف تاجیک احرار مختاراُف است. او چندین بار به کشور هندوستان سفر کرده و پس از چند بار سفر، نسخه‌های خطی اشعار رودکی را پیدا کرده است، همچنین چند سال است که راجع به اشعار رودکی و معاصرانش و تاثیر آن بر ادبیات عصرهای بعدی تحقیقاتی داریم.

خودتان کتابی یا تحقیقی در این زمینه داشتید؟

از نوشته‌های من جلد اول کتابی باعنوان «سنت‌های پایدار دوران پربار ادبیات» آماده و چاپ شده است. همچنین به کمک بنیاد خیریه‌ای در مسکو آلبوم مصوری باعنوان «اشعار رودکی» آماده کرده‌ایم که به زبان‌های تاجیکی، فارسی و روسی است. در این کتاب ما از مینیاتورهای گذشته و نیز از تصویر نقاشان ایرانی بهره برده‌ایم. آلبوم دیگری از مجموعه هفت هشت آلبوم اشعار رودکی برای کودکان و بزرگسالان با عنوان‌های دیوان رودکی، اشعار رودکی، جوی مولیان و ... تهیه شده است. کتاب دیگری از دانشمند دانشگاه سن‌پترزبورگ روسیه طاهرجان اُف چاپ شده با عنوان «رودکی  طریق آموزش و تحقیق» که در ایران نیز انتشارات امیرکبیر اقدام به انتشار این کتاب کرده است. کتاب دیگری به نام «پند و اندرزهای رودکی» آماده کردیم به زبان‌های تاجیکی، فارسی، روسی و انگلیسی که آن هم با استقبال زیادی روبه‌رو شده است.

آیا در این همایش‌ها و فعالیت‌ها که در کشور تاجیکستان برگزار شد مانند ایران مقامات رسمی بودند و برنامه‌ها جنبه ملی و رسمی داشتند؟

بله، در آستانه سال رودکی که شهریور ماه امسال همزمان با جشن‌های استقلال تاجیکستان جشن گرفته شد رئیس‌جمهور تاجیکستان در شهر دوشنبه در این باره سخنرانی کرد و 3 روز همایش علمی برگزار شد که در آن بیش از 120 سخنران از 20 کشور دنیا به عنوان محقق حضور داشتند و سخنرانی کردند و یک روز ما همه مهمانان را به زادگاه رودکی در دره پنج‌رود در کوهستان تاجیکستان بردیم. لازم است بگویم این مقبره از نو ساخته شد تا بزرگ‌تر و باشکوه‌تر شود. در این مراسم 20 نفر مهمان نیز از کشور ایران داشتیم.

مریم درستانی