مدارس عشایری در فصل سرما امکانات می‌خواهند

معاون عمرانی وزارت آموزش و پرورش که بتازگی خلعت معاونت عمرانی وزارت کشور را بر تن کرده است از برگزاری جشن کپرزدایی در نظام آموزش کشور تا دهه فجر امسال خبر می‌دهد.

به گفته این مسوول، 80 درصد مدارس کپری برچیده شده و تنها 20 درصد آن باقیمانده که تا بهمن امسال این مقدار هم برچیده خواهد شد اما علاوه بر 629 مدرسه کپری، 1700 مدرسه چادری نیز که اغلب متعلق به چادرنشینان عشایر است، در سطح کشور وجود دارد که هنوز معلوم نیست آیا با اختصاص بودجه جداگانه قرار است مدارس چادری هم برچیده شود و آیا دولت مکانیزم جدیدی برای احداث مدارس و برچیده شدن کپرها و چادرها دارد؟

وضعیت مدارس عشایری‌

مدارس عشایری از جمله مدارس محروم و البته مظلوم کشور است که با توجه به تمرکز گریزی و به دور بودن از مناطق پرجمعیت شهری، میزان محرومیت بالاتری دارد. آنچه از وضعیت این مدارس منتشر شده این است که حدود 2 درصد جمعیت کشور، عشایر هستند و بین 167 تا 175 هزار دانش‌آموز عشایر در کشور وجود دارد که در سال‌های گذشته با رشد حدود 50 درصد روبه‌رو بوده است.

در حال حاضر بیشترین جمعیت عشایر دانش‌آموزی در استان‌های سیستان و بلوچستان، خوزستان و آذربایجان غربی ساکنند که حجم بالای آنها در دوره ابتدایی تحصیل می‌کنند.

براساس آمارهای موجود بیش از 125 هزار نفر در دوره ابتدایی، حدود 35 هزار نفر در مقطع راهنمایی و بیش از 12 هزار نفر دبیرستانی و پیش‌دانشگاهی هستند.

جالب این که 91 درصد این مدارس به صورت مختلط اداره می‌شود و آموزش و پرورش هنوز نتوانسته براساس دستورالعمل کلی این وزارتخانه کلاس‌های تفکیک شده راه‌اندازی کند که البته یکی از دلایل آن سیار و چادری بودن بسیاری از کلاس‌ها و نبود دانش‌آموزان دختر و پسر به تعداد مناسب‌ برای تشکیل کلاس جداگانه است.

اداره کل آموزش و پرورش عشایر گزارش می‌دهد که 31 درصد مدارس عشایری با تعداد 1849 واحد چادری و 454 واحد آموزشی هم‌کپری هستند، که بیشترین آنها  در استان‌های سیستان و بلوچستان قرار دارد، با کمی دقت می‌توان پی برد که از این استان‌ها همواره به عنوان مناطق محروم یاد کرده‌اند و بیشترین تعداد مدارس کپری و چادری در آن قرار دارد.

همچنین مدارس عشایری با وجود فعالیت 14 هزار معلم با کمبود حدود 3000 نیروی آموزشی دیگر هم روبه‌روست  و در حال حاضر سیار بودن، چندپایه بودن و مختلط بودن این مدارس در کنار استفاده از سرباز معلم‌ها از جمله مشکلات ساماندهی آن است.

از طرفی ممنوعیت تغییر وضعیت معلمان به قرارداد کار معین و کاهش سقف ریالی حقوق آنها  در سال تحصیلی جدید، حضور معلمان مجرب در مدارس عشایری را با دشواری روبه‌رو کرده است.

کلاس‌های پرهزینه عشایری‌

با وجودی که به نظر می‌رسد مدارس عشایری به دلیل محرومیت زیاد، هزینه بالایی برای آموزش و پرورش نداشته باشند اما براساس تحلیل‌های این وزارتخانه، به دلیل تشکیل کلاس‌هایی در بعضی مناطق با جمعیت زیر 7 نفر، بار مالی زیادی به دولت وارد می‌کنند ، از سوی دیگر چنانچه دستورالعمل جدید آموزشی مبنی بر این که مدارس دارای کمتر از 15 دانش‌آموز تعطیل شود ، به دلیل پراکندگی، سخت گذر بودن راه و در دسترس نبودن وسایل نقلیه در مناطق عشایری، بسیاری از دانش‌آموزان  که در 58 درصد مدارس عشایری درس می‌خوانند  مجبور به ترک تحصیل خواهند شد.

کپرزدایی یا چادرزدایی‌

به هر حال سیاست جدید وزارت آموزش و پرورش حرکت به سمت کاهش تعداد مدارس کپری است و به قول معاون سابق وزیر آموزش و پرورش زمان زیادی تا جشن کامل کپرزدایی باقی نمانده است.

هر چند جناب وزیر از وجود کپرها ابراز بی‌اطلاعی کرده و سخنانش با معاون سابق در تعارض است؛ اما تعارض دیگر در تعریف کپرزدایی نهفته که معلوم نیست، وعده مسوولان شامل حال مدارس چادری و عشایری هم می‌شود؟ بخصوص این که تعداد زیادی از این مدارس در شروع فصل سرما با مشکل تامین سوخت روبه‌رو هستند و نیز شمار زیادی از آنها در نواحی سردسیر واقع شده‌اند بنابراین شروع فصل سرما، آغاز تکاپوی مسئولان برای رفع مشکل این مدارس است، منتها راه‌حل آنها در نصب کانتینر، کانکس و مدارس پیش ساخته نهفته است که به قول مدیر کل آموزش عشایری تنها با 3 میلیارد تومان در کل یا با 4 میلیون تومان می‌توان یک مدرسه عشایری ساخت و مشکل این بخش را رفع کرد.

تفاوت مدارس چادری با کپری‌

گذشته از تنگناهای مالی که براساس مناطق و استان‌ها منجر به توزیع نابرابر اعتبارات شده، مهم‌ترین برنامه دولت در حمایت از مدارس عشایری ایجاد کانکس و کانتینر بوده که به گفته وزیر آموزش و پرورش با وجودی که سال‌‌هاست این وزارتخانه در جهت حمایت از دانش‌آموزان چادرنشین گام برمی‌دارد، ولی بارها اتفاق افتاده که دانش‌آموزان تمایلی به استفاده از کانکس‌ها ندارند، چرا که زمینه فرهنگی لازم در بین عشایر برای اسکان در مدارس کانکسی به وجود نیامده است.

شاید به همین دلیل باشد که اجرای طرح سازمان نوسازی مدارس در تولید سازه‌های قابل انتقال با قابلیت باز و بسته شدن چتر برای عشایر به مرحله اجرا درنیامده است، کارشناسان آموزشی معتقدند به‌رغم اجماع کلی بر کاهش تعداد مدارس کپری، دانش‌آموزان عشایری نیازمند طرح‌های نرم‌افزاری به جای توجه صرف به احداث مدارس ثابت یا سازه‌های سخت‌افزاری هستند.

با توجه به این که قرار است طی 3 ماه آینده تمام مدارس کپری از نظام آموزش کشور حذف شود، فرصت مناسبی برای تصمیم‌گیری در بهبود وضعیت مدارس عشایری و چادری است.

وضعیت معیشتی و زندگی ایلاتی عشایر منجر شده تا آنها از مراکز استان‌ها همواره به دور باشند. به جای نصب کانتینر و کانکس‌هایی که قابلیت حمل و نقل ندارند، می‌توان به چادرهای ویژه و امکانات نرم‌افزاری مانند وسایل کمک آموزشی معلمان مجرب و باانگیزه و با حقوق کافی، وسایل رفاهی و ... اندیشید.

در بسیاری از نقاط کشور نمی‌توان قواعد و دستور‌العمل‌های آموزش رسمی را اجرا کرد بنابراین آموزش و پرورش موظف به برنامه‌ریزی جدیدی برای بیش از 167 هزار دانش‌آموز عشایر است، هرچند که هشدار نمایندگان مجلس هشتم مبنی بر «بحران بودجه آموزش و پرورش» تا پایان امسال، حتی برگزاری جشن کپرزدایی را با تردید روبه‌رو می‌کند ولی به هر حال چادرهای درس عشایر در آستانه سرما به گرمی برنامه ها و سیاست‌های جدید امیدوار است.

 کتایون مصری