شهر‌ها و خاطره‌ها

حسن ظهوری: هر بیننده‌ای که می‌خواهد درباره ماسوله حرف بزند می‌گوید: «ماسوله شهری پلکانی بر دامنه کوه است و بام هر خانه‌ای کوچه و گذر محله‌هاست». در کنار معماری از دست رفته ماسوله باید از فرهنگ بومی منطقه نیز یاد کرد که دیگر اثری از آن باقی نمانده است. مهاجرت غیرماسوله‌ای‌ها و از سوی دیگر ویلاسازی شهرهایی چون تهرانی‌ها در ماسوله فرهنگ این منطقه را دستخوش تغییر و تحول زیادی کرده تا آنجا که بخشی از هنر مردم این سرزمین نیز با این تحولات اخیر از بین رفته و دیگر سراغی از آنها نیست.

کد خبر: ۱۸۷۳۶۹

تاریخ ماسوله تنها تاریخ معماری نیست. هرچند ماسوله را به خاطر معماری می‌شناسند، اما اگر کمی پیشتر به ماسوله سرزده باشی هنوز صدای پتک آهنگران و اره نجاران و آواز چموش‌دوزان را به خاطر می‌آوری.

ماسوله روزگاری در کنار معماری مشهوری که داشت، به داشتن صنایع دستی مختص این شهر تاریخی نیز شهره آفاق بود.

زمانی بود که در خانه‌های علاقه‌مندان صنایع دستی و محصولات فرهنگی تاریخ تمدن ایران، اجناس خاصی هم دیده می‌شد که به عنوان اشیاء لوکس خانه از آنها یاد می‌شد و تمامی آنها ماسوله‌ای بودند.

وقتی می‌پرسیدی، صاحب اجناس می‌گفت: «این چموش است، این تفنگ را ماسوله‌ای ساخته، این قیچی را از ماسوله خریدم، این چاقوی اصل ماسوله‌ای است، این قفل را اوستای آهنگر ماسوله‌ای ساخته و مانندش را جایی پیدا نمی‌کنی یا این پنجره‌های چوبی را خودم به یکی از اوستا نجارهای ماسوله سفارش دادم تا برای دکور خانه‌ام بسازد و این هم که عروسک باران است و همیشه به فلان گوشه اتاقم آویزان است».

اما امروز وقتی به بازار ماسوله سر می‌زنی، غیر از نوع معماری بازار و چند فروشگاه سوغات ماسوله که توجه‌ات را جلب می‌کند خبری از صدای پتک آهنگران و اره نجاران و آواز چموش دوزان نیست. همه فروشگاه‌ها جنس چینی می‌فروشند و چاقو فروشی‌های ماسوله با افتخار می‌گویند، چاقوی زنجان داریم.

حالا دیگر از اوستا کارهای قدیمی خبری نیست و وقتی سراغشان را می‌گیری، غیر از یکی دو نفر آهنگر، بقیه فوت کرده‌اند و کسی هم نبوده که هنر و صنعت شان را زنده نگه دارد.

وضعیت صنایع دستی در ماسوله به مرحله‌ای رسیده است که باید کم کم نمونه‌های این هنر مردمی را در کتاب‌های مربوط به ماسوله دید. به واقع باید آن را در هنر عکاسانی جستجو کرد که خیلی پیشتر به ماسوله آمده بودند و از بازماندگان آخرین نفس‌های صنایع دستی ماسوله عکس گرفته بودند.

با این وجود هنوز حمایت چندانی از هنر صنایع دستی در ماسوله نشده است. این در حالی است که ماسوله پایگاه پژوهشی میراث فرهنگی دارد و به طور کامل در فهرست میراث ملی به ثبت رسیده است.

از سوی دیگر ثبت میراث جهانی ماسوله هم در راه است و پرونده‌ای به این مناسبت تهیه می‌شود، اما هنوز از فرهنگ مردمان این سرزمین خبری نیست و اگر تصور می‌شود که ماسوله یعنی معماری، باید گفت که این تصوری اشتباه است و هیچ شهر تاریخی بدون فرهنگ تاریخی پدید نیامده است.