کرمان، آغازگر شهرنشینی باستانی‌

پس از اقدام سازمان میراث فرهنگی کشور در جلوگیری از کاوش‌های غیرمجاز در منطقه جیرفت و بازپس‌گیری بخشی از محموله‌های قاچاق از کشورهای دیگر و بنا به اهمیت پژوهش‌های علمی در منطقه پژوهشکده باستان‌شناسی در یک برنامه پنج‌ساله، اقدام به کاوش‌های گسترده در 2 محوطه کنار صندل کرد تا بتواند با مطالعه ساختار معماری، بخش‌های صنعتی و مراکز تجاری و میزان پیچیدگی اقتصادی و اجتماعی این جوامع را در قبل و بعد از دوره شهرنشینی مشخص کند. این برنامه پژوهشی که با دو گمانه بزرگ لایه‌نگاری که خود از بزرگ‌ترین طرح لایه‌نگاری چند ساله اخیر سازمان و پژوهشکده باستان‌شناسی به‌حساب می‌آید، موجب تولید داده‌های بسیاری شد. شناسایی بخش‌های یادمانی و بناهای عام‌المنفعه، پیدا شدن بخش‌هایی از حصار این بنای عظیم، به‌دست آمدن ده‌ها گل مهر و داده‌هایی همچون سنگ صابونی همگی نمایانگر اهمیت و جایگاه ویژه جیرفت در هزار سوم ق. م است. کاوش‌های باستان‌شناسی گرچه در محطوط‌آباد (که طی کاوش‌های غیرمجاز به مقدار زیادی آسیب خورده بود) خیلی گسترده نبوده است، ولی همین کاوش دستاوردهای دیگری نیز داشته است. برون‌منطقه‌ای و بازرگانی در دوره پیش از شهرنشینی در جیرفت بنیان نهاده شده و ساکنان منطقه دارای روابط گسترده با ساکنان غربی و شرقی خود بوده‌اند.

*رئیس پژوهشکده باستان‌شناسی ایران