نمایش رشد و نمو یک باند تبهکاری

امروزه سینمای ایران و کلا فیلم ایرانی در جهان هویتی مستقل دارد و این توفیق به لحاظ توجهات ویژه فیلمسازان وطنی به اصالت روابط انسانی بازمی گردد. بنابراین

کد خبر: ۱۶۱۰۱

کمتر فیلمساز ایرانی از عنایت به بار تربیتی حتی در شکل ابتدایی اش - شعارپردازی - غفلت ورزیده است . فخیم زاده در «خواب و بیدار» عامل اصلی رشد و نمو یک باند تبهکار را، ناهنجاری های تربیتی حاکم در یک خانواده می داند «ناتاشا»، زن تبهکاری که در باند مواد مخدر فعالیت دارد، حاصل تربیت غلط خانواده ای است که پدر این خانواده مردی بدسابقه و خلافکار است و برادرش نیز در جریان دسیسه ای توسط همبندانش در یکی از زندان های ترکیه به قتل می رسد. اگرچه نوع نگاه مخاطبان ایرانی به سریال های پلیسی - جنایی به دلیل ارتقای سطح سلایق ، تنوع دارد؛ اما فخیم زاده به کمک تجربه و آشنایی با مولفه های اجتماعی و ایجاد فضاسازی و طرح آموزه های تربیتی در لفافه یک ژانر مهیج ، بخوبی از عهده جذب مخاطبان برآمده است . اما یکی از موارد سختی نقد درباره این سریال ، دو راهی انتخاب نقد اجتماعی و نقد فرم است . فخیم زاده با آگاهی از فقر تکنیکی و فنی در بازسازی صحنه های اکشن ، هر جا به ناتوانی عوامل فنی واقف شده ، به مولفه های اجتماعی اثر توجه نشان داده است . القائ حالت های ترس ، دلهره ، اضطراب ، درماندگی ، استرس و... از سوی کاراکترهای مجموعه ، تمهیدی در آفرینش فضایی دلهره آمیز است تا ضعف سرعت و تحرک بسیار - که جزوه خصیصه های ذاتی ژانر جنایی است - پوشیده شود. به همین دلیل فخیم زاده در ایجاد توازن میان تکنیک و محتوا، به توفیقی چشمگیر در خروج از بن بست ذکر شده نایل آمده است . با این بینش می توان چنین استنباط کرد که به هر حال ناهنجاری های اجتماعی در 2جنبه فردی و اجتماعی تاثیرات متقابل دارند و رابطه فرد و جامعه را می توان «عموم و خصوص من وجه » تلقی کرد. اما به تصویر کشیدن این رابطه منطقی ، با توجه به نابرابری در فهم و ادراک مخاطبان ، تمهیدات زبانی خاص خود را می طلبد. ورود در این وادی می تواند بسیار سخت باشد و از نظری بسیار سهل . سهل بدان علت که پیش زمینه های تجربی آن بوفور در جامعه دیده می شود، و سخت از آن منظر که چرایی و چگونگی این پدیده ها را به چه طریق و زبانی می باید تحلیل و تفسیر کرد. ناتاشا، یک زن تبهکار است که با خونسردی دست به جنایت می زند؛ اما آیا مشخص است که مولفه های شخصیتی او، وامدار کدام شیوه تربیتی و یا برخاسته از کدام اختلالات روانی است ؛ صرف نظر از تربیت غلط در خانواده ای بی صلاحیت ، آیا جامعه نقشی در شکل گیری شخصیت یک زن تبهکار نداشته است ؛ پرداختن به ابعاد روان شناختی تبهکارانه انسانها، آن هم در جامعه ای که تمام مولفه ها و المان های پست مدرنیزم را یکجا درخود دارد، می باید در تقابل بازتابهای رفتاری جامعه نقد و تفسیر شود. فخیم زاده در 2سریال تاریخی خود با نقب زدن به عمق تاریخ اسلام ، نقش اجتماعی انسانهای برگزیده آن دوران را در ساماندهی بهتر رفتارهای اجتماعی تبیین کرده است . به هرحال جنبه های رفتاری مثبت و منفی دارای شباهت های صوری و محتوایی در هر عصر و دوره ای است که با گذشت زمان ، آنچه تغییر شکل می دهد، آلات و ادواتی است که دستیابی به نتایج را تسریع می کند. اما آیا فخیم زاده در «خواب و بیدار» توانسته با هوش سرشار خود، به این آلات و ادوات متناسب با زمانه خویش دسترسی پیدا کند؛ برای یافتن پاسخ این پرسش ، تا پایان مجموعه «خواب و بیدار» صبر می کنیم .
فرامرز ملاحسین تهرانی