نگاهی به برنامههای سینمایی سیما
ب.م.م بگیریم
سینما یک، سینما 4، سینما ماوراء و صد فیلم از مهمترین و پربینندهترین برنامههای سیما هستند که به پخش فیلمهای سینمایی و نقد و تحلیل آنها میپردازند.
از همین جا میتوان به اهمیت «مستند» در دنیای جدید پی برد. زندگی خصوصی بازیگران سینما برای دوستدارانشان بسیار جذاب است و البته دستمایه سودجویان رسانهای و مطبوعاتی قرار گرفته، چرا که واقعیتر و مستندتر از شخصیتشان در فیلمها به نظر میآید و از این رو، مصاحبه با عوامل فیلم، برای مخاطب شیرین است که میتواند دستکم برای دقایقی دیالوگهای خود بازیگر را بشنود، نه آنچه در فیلم به او دیکته شده است. این اقتضائات مخاطبان امروز سینما موجب شده به عامل مهم «باورپذیری» طور دیگری پرداخته شود؛ با حواشی و دانستنیهای جدای از خود فیلم. رویکرد برنامههای اشاره شده به آثار سینمایی داستانی هم از همین نوع است؛ مستند جلوه دادن روابط داستانی و شخصیتهای اثر با تحلیل جامعهشناسانه و پیدا کردن مصادیق «واقعی» برای آنها.
پرداختن به درستی و نادرستی چنین رویکردی باید با در نظر گرفتن ارتباطات زمانه صورت بگیرد. شاید بهتر میبود همچون گذشته، داستان را به خودی خود باور کنیم، بدون پیشزمینه با اثر مواجه شویم و وجوه ناخودآگاه اثر را با نقد و تحلیل، خودآگاه نکنیم، اما چه میشود کرد؟ در عصر مدرن ما که همه چیز تا «دیدنی» نشود، باورکردنی نیست؛ مگر چاره دیگری هم هست؟ چه فایده وقتی برای نمایش فیلم در تلویزیون به بهانه تغییر ذائقه مخاطب، خواست او را برآورده نسازیم و آنوقت انتظار «دیده شدن» آن را داشته باشیم؟ باید چاره دیگری اندیشید. چارهای که «سینما ماوراء» از میان دیگر نمونهها بیشتر به آن نزدیک شده است. فیلم را ببینیم و بعد نقد کنیم تا اگر بدون پیش آگاهیها باور کردیم چه بهتر و اگر نه، خوب ادامه برنامه برای ما ساخته شده است. رعایت میانهای بین خواست بیننده و خواست اثر نباید فراموش شود. عمده مطالبی که در سینما ماوراء مطرح میشود، در مسیر همین باورپذیر کردن و ارائه مصادیق مستند شخصیتهاست.
از اینرو، بیشتر به بررسی روانشناسانه اثر توجه دارد تا جنبههای سیاسی و حواشی غیرمرتبط با موضوع اصلی فیلم. به نظر میرسد رسیدن به این نقطه مشترک سنجیده و درست، فقط در صورتی امکانپذیر است که یاد بگیریم چه موقع چه چیزی را فدای چه چیزی بکنیم. جمع کامل میان خواست و انتظار «بیننده» و «اثر» غیرممکن یا دشوار است، اما رسیدن به (ب.م.م) بزرگترین مقسوم علیه مشترک این دو یا همان صرفنظر کردن از خواستهای غیرهمخوان یکی با دیگری و رسیدن به اولین نقطه اشتراک، میتواند به بهبود کیفی موردنظر رهنمونمان سازد.
آزاد جعفری
گفت و گو
