تکیه‌گاه‌مان دیوار زبان فارسی است

ناصر فیض، دبیر و سیدعلی میرفتاح، دبیر علمی این رویداد هستند. به این بهانه با برخی از دست‌اندرکاران نشان ملی پارسی جان به گفت‌و‌گو نشسته‌ایم. 

 نقش زبان فارسی در شکل‌دهی هویت 
سیدعلی میرفتاح، دبیر علمی نشان ملی پارسی جان در پاسخ به این سؤال که برگزاری این رویداد در شرایط فعلی چقدر می‌تواند در تقویت هویت ملی در بطن جامعه تاثیرگذار باشد می‌گوید: همین که در این موقعیت، شاهد برگزاری چنین رویدادی هستیم اهمیت مضاعف این ماجرا را نشان می‌دهد و این نکته را اثبات می‌کند که زبان فارسی فقط برای برقراری ارتباط نیست، بلکه از جهاتی می‌تواند در شکل‌دهی هویت ما هم نقش داشته باشد. درواقع، حفاظت از زبان، صیانت از هویت، ذهنیت و اندیشه ما نیز به‌شمار می‌رود. یکی دیگر از وجوه اهمیت این رویداد این است که امروز که غالب اقشار جامعه درگیر مباحث جنگ و اقتصاد هستند، پرداختن به این رویداد جای امید دارد. به‌ویژه این‌که دروازه‌بانی و تولی‌گری آن را گروهی در حوزه هنری به عهده گرفته‌اند و در تلاشند تا نقاط قوتی را که در گویندگان این زبان می‌بینند شناسایی کرده و در عرصه ملی معرفی کنند و موجب تشویق دیگر افراد جامعه نیز شوند. 
 برخلاف کشور ترکیه جلوی تغییر خط‌مان را گرفتیم 
دبیر علمی نشان ملی پارسی جان درباره اهمیت زبان فارسی و نقش نهادهایی، چون حوزه هنری در تحکیم و ترویج این زبان نیز اضافه می‌کند: البته توجه به زبان فارسی محدود به این دوره نیست، بلکه از گذشته چنین عنایتی نسبت به آن وجود داشته است. می‌توان گفت، زبان همیشه از ما و ما از زبان مراقبت کرده‌ایم. به‌خصوص در دوره جدید که با دنیای غربی و تکنولوژی آشنا شده‌ایم و بسیاری از کلمات بیگانه وارد زبان ما شده‌اند که بیم آن می‌رود زبان فارسی به لحاظ نحوی دستخوش تغییرات بسیار شود. در دهه‌های پیشین که فرهنگستان زبان و ادب فارسی شکل گرفت، این نگرانی در بین برخی دانشگاهیان و متفکران به وجود آمد که مبادا بلایی که سر کشور ترکیه آمد بر ما هم حادث شود. ترک‌ها خط خود را عوض کردند و همین مسأله باعث شد تا نسل‌های جدید نتوانند به خوانش متون کهن خود بپردازند. درحالی‌که ما جلوی تغییر خط را گرفتیم و از زمان شکل‌گیری فرهنگستان، نحو زبان فارسی حفظ شد. هرچند در ابتدا هم و غم حفظ زبان در بین قشر نخبگانی وجود داشت، ولی به‌تدریج، رسانه‌ها و کسانی که دلسوز کشور هستند نیز به این جرگه پیوستند و نگرانی‌ها نسبت به غلط‌نویسی عمدی و بهره‌گیری از کلمات فرنگی به‌جای فارسی اصیل، در فضای مجازی قوت گرفت. نباید فراموش کرد که بخش اعظمی از توجه به زبان فارسی، به دغدغه‌های رهبر شهیدمان بازمی‌گردد که در فرصت‌های مختلف نسبت به آن هشدار دادند و با جلسات شعر و قصه، تلاش کردند در این حیطه میانداری کنند. این اتفاق امروز عملی شده و می‌بینیم که حواس جامعه نسبت به حفظ زبان فارسی جلب شده است.
 تمام مفاخر کهن و معاصر بر مرکب زبان فارسی سوار بوده‌اند 
محمود توسلیان، عضو دفتر پاسداشت زبان فارسی در پاسخ به این سؤال که توجه جامعه نسبت به اهمیت زبان فارسی در سال‌های اخیر چقدر توانسته در سمت‌وسو بخشیدن به چنین جایزه‌ای نقش داشته باشد توضیح می‌دهد: زبان در هر سرزمینی تنها ابزار گفت‌و‌گو و یک‌سری ساختار‌های نحوی نیست، بلکه محمل اندیشه در هر فرهنگی به‌شمار می‌رود. طبعا وجه تمایز انسان‌ها با یکدیگر که در کشور‌های مختلف زندگی می‌کنند به‌دلیل تفاوت‌های زبانی‌شان است. به‌خصوص این‌که هر زبان، لایه‌ها و ظرفیت‌هایی دارد که به پررنگ کردن تفاوت در نوع اندیشه‌ها منجر می‌شود. کشور ما از این بابت، غنی و ثروتمند است، دلیلش این است که زبان فارسی امکانی را فراهم می‌کند تا اندیشمندان و هنرمندان بیشتری در سایه‌سار این زبان پرورش یابند. به بیان ساده‌تر، تمام مفاخر ما از گذشته تا دوره معاصر سوار بر مرکب زبان فارسی بوده و زبان به مدد ظرفیت گسترده‌اش، به مثابه یک دستگاه اندیشه‌ورز برای ملت‌ها قلمداد می‌شود. قرن‌هاست که ما به‌وسیله نظم و نثر فارسی به ارائه آثار فاخر می‌پردازیم. نکته دیگر این است که اصولا آدم‌ها در بزنگاه‌های زندگی، به فکر کردن درباره چیستی‌ها روی می‌آورند و در این زمینه از زبان کمک می‌گیرند. از این رو، توجه عامه مردم به زبان فارسی در سال‌های اخیر، نشان از آن دارد که به‌خوبی به این نکته پی برده‌اند که زبان فارسی، زیربنای هویت و سرمایه اصلی‌شان محسوب می‌شود. از سوی دیگر، وقتی شورای انقلاب فرهنگی می‌بیند که نسبت به بزرگداشت زبان فارسی از سوی جامعه، توجه بیشتری صورت می‌گیرد، سعی می‌کند مناسبت‌هایی از این دست را بیش از پیش در تقویم بگنجاند تا این یادآوری‌ها در فرهنگ جامعه ما نهادینه شود. 
 غفلت از میراث زبان فارسی، گذشته و آینده ما را به مخاطره می‌اندازد
عضو دفتر پاسداشت زبان فارسی درباره دلایل برگزاری چنین مراسمی نیز اضافه می‌کند: در کشور ما همواره به این مسأله توصیه شده که باید در راستای حفظ و احیای زبان فارسی کوشید، چراکه با از دست رفتن زبان، جامعه از دست خواهد رفت. به‌عنوان‌مثال، وقتی ابزاری مثل تلفن‌همراه از فرهنگ دیگری به دست ما می‌رسد، نیاز داریم تا با اشراف به زبان انگلیسی، با این دستگاه کار کنیم. رهبر شهید انقلاب نیز همیشه به این مسأله اشاره داشتند که زبان فارسی سرمایه است. به همین خاطر است که مجموعه‌ها و نهاد‌های فرهنگی به این فکر افتاده‌اند که با برپایی آیین‌های مختلف، سهمی در توجه و حمایت از این زبان داشته باشند. چندان که نشان پارسی جان هم با چنین رویکردی به فعالیت خود ادامه می‌دهد. غفلت از میراث ارزشمندی مانند زبان فارسی، هستی، گذشته و آینده ما را به مخاطره می‌اندازد و اگر می‌بینیم که تا امروز در شرایط دشوار توانسته‌ایم ایستادگی کنیم به‌واسطه همین زبان فاخر بوده است. 
 تجلیل از افرادی که رفتار متفاوتی را در جهت آشتی جامعه با زبان فارسی رقم زده‌اند
توسلیان در پاسخ به سؤال دیگری مبنی بر این که چرا در بخش برگزیدگان این نشان، از مؤلفانی که در تدوین فرهنگ‌نامه‌ها سهم داشته یا افرادی که در تدوین کتاب‌های زبان فارسی در مدارس کوشیده‌اند یادی نمی‌شود گفت: یکی از محور‌های اصلی آیین‌نامه اهدای جایزه پارسی جان این بود که توجه‌مان را به سمت عموم جامعه ببریم، نه کسانی که فی‌ذاته در این زمینه متخصص هستند. به‌عنوان‌مثال، ما یک خلبان داشته‌ایم که در ابتدای هر پرواز، به‌جای خواندن متن‌های رایج، پیام خود را با شعر سعدی: منت خدای را عزوجل ... شروع می‌کند، یا در اواسط پرواز به شعرخوانی برای مسافران می‌پردازد. درست است فعالیت افرادی که در لغت‌نامه‌ها کار می‌کنند به خودی خود ارزشمند است، اما می‌خواستیم در این آیین، به آن بخش از افراد جامعه که دارای مشاغل دیگری هستند و درعین‌حال، گوشه‌چشمی هم به حفظ زبان فارسی دارند توجه کنیم. مثل کسی که بازی «آمیرزا» را تولید کرده یا فرد خلاقی که از روی اسامی ایستگاه‌های مترو، به سرودن شعر پرداخته است. یا فردی که در دل وبگاه ویراستاران، وبگاه دیگری با عنوان «فرهنگ املایی» راه‌اندازی کرده و تا امروز ۴۰هزار کلمه را در این وبگاه وارد نموده است؛ بنابراین می‌توان گفت، مهم‌ترین هدف نشان پارسی جان، تجلیل از افرادی است که توانسته‌اند رفتار متفاوتی را در جهت آشتی جامعه با زبان فارسی رقم بزنند. این نشان دارای چند بخش است، هرچند در نهایت، یک برگزیده موفق به دریافت نشان ملی می‌شود. توسلیان در پاسخ به این سؤال که حمایت از چنین رویداد‌هایی چقدر می‌تواند گرایش عمومی جامعه را به مؤلفه هویت ملی جلب کند می‌گوید: در روز‌های دشوار که دو جنگ ۱۲روزه و رمضان را پشت سر گذاشته‌ایم، تنها تکیه‌گاه‌مان، دیوار زبان فارسی بوده است. مصداق این مسأله، سردادن شعار‌ها و شعرخوانی مردم در میادین است و همین‌طور، تصاویری که در قالب دیوارنگاره، شهر را مزین کرده‌اند. همه اینها نشان از آن دارد که ما سوار بر مرکب زبان فارسی هستیم و تلاش می‌کنیم میراثی که فردوسی و سایر چهره‌های ادبیات کهن برای‌مان به یادگار گذاشته‌اند را به فراخور شرایط روز، مورد بازتولید قرار داده و با حفظ روحیه، دفاع از مام میهن را از یاد نبریم.