با این حال، مکتوب کردن این جایگاه در قالب مناسبتهایی در بطن تقویم، مزید بر علت شده تا آحاد مختلف جامعه، بیش از پیش نسبت به این حیطه توجه نشان دهند؛ تا جایی که هر سال، فرارسیدن روز شعر و ادب فارسی (بزرگداشت استاد شهریار) اهالی فرهنگ را به تکاپو وامیدارد تا به تدارک برنامههای مختلفی در این ارتباط بپردازند. هرچند این پرسش مطرح میشود که مناسبتهای تقویمی از این دست چقدر توانستهاند فراتر از یک یادبود سالانه، نقشی پیشبرندهتر از تقویم پیدا کنند. در این گزارش، برخی از دستاندرکاران حوزه فرهنگ به این سوال پاسخ دادهاند.
عباس جهانگیریان نویسنده، نمایشنامهنویس و پژوهشگر در پاسخ به این سوال که مناسبتهای تقویمی مانند روز شعر و ادب فارسی فراتر از یادبودهایی محدود به یک بازه زمانی در سال چقدر میتوانند شکل و شمایل کاربردی داشته باشند، میگوید: مناسبتهایی مانند روز پزشک، روز قلم، روز ادبیات کودک، روز فردوسی و... بهتنهایی یک عنوان صرف هستند و تا زمانی که فعالیتهایی درباره این رویدادها در تقویم صورت نگیرد، کاری از پیش نخواهند برد. معتقدم این روز برای اهالی قلم بیش از هر چیز جنبه پرسشگری از دستاندرکاران فرهنگی دارد. بهعنوان مثال صداوسیما میتواند به ارائه عملکرد خود در این زمینه بپردازد و به این سوال پاسخ دهد که در طول یکسال گذشته چقدر به تولید فیلم و سریال براساس اقتباسهای ادبی پرداخته، یا چه میزان نسبت به معرفی شخصیتهای فرهنگی اهتمام ورزیده است. نهتنها صداوسیما بلکه سایر نهادهای فرهنگی هم میبایست در روز شعر و ادب فارسی به ارائه عملکرد خود در این حیطه بپردازند و با سرزدن به «انجیاو»های ادبی و ملاقات با متولیان آنها در جریان معضلاتشان قرار بگیرند و نقاط ضعف و قوت فرهنگ و هنر در شرایط فعلی را شناسایی کنند. در این ارتباط، سال گذشته فاطمه مهاجرانی سخنگوی دولت به انجمن نویسندگان کودک و نوجوان رفت و در گفتوگو با جمعی از دستاندرکاران انجمن، در جریان رویکرد آن قرار گرفت. طبعا چنین حرکتهایی صرف نظر از آنکه حکم حرمتگذاری به نهادهای ادبی دارد، میتواند کمک کند مناسبتهای تقویمی، نقشی پیشبرنده در جامعه داشته باشند.
مناسبتی برای پرسشگری از نهادهای دولتی
این نویسنده اضافه کرد: همیشه این سوال برایم مطرح بوده که چرا آموزش و پرورش از جریان ادبی کشور فاصله میگیرد و سعی میکند هم و غم خود را فقط بر مسأله آموزش متمرکز کند؟ اما واقعیت آن است که عملا در این سالها تلاشی برای برقراری ارتباط با نویسندگان در بستر مدارس انجام نداده است. در حالی که نویسندگان و شاعران میتوانند مانند همه جای دنیا در تألیف کتب درسی نظام آموزشی سهم بسزایی داشته باشند و با برپایی جشن امضای آثار نویسندگان، ارتباط بین کودکان و نوجوانان و اهل قلم بیش از گذشته تحکیم شود. خرید کتاب اهالی فرهنگ و ناشران از سوی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی نیز میتواند در پررنگ کردن جایگاه مناسبتهایی مانند روز شعر و ادب فارسی نقش داشته باشد. در مجموع، چندان که اشاره کردم این روز میتواند بهعنوان روز ارائه گزارش نهادهای دولتی در قبال جامعه ادبی باشد. در غیر این صورت، حذف شدن یا نشدن آن از تقویم تفاوت چندانی به نفع یا ضرر جامعه نخواهد داشت.
برخی از نامگذاریهای تقویمی بهدرستی صورت نگرفتهاند
این نویسنده با اشاره به نگارش کتاب خود درباره شهریار گفت: شاید نکتهای که بخواهم در این مقال به آن اشاره کنم خوشایند عدهای قرارنگیرد اما بهنظر میرسد نامگذاری بعضی از روزها چندان که باید به دقت و درستی صورت نگرفته است. بهعنوان مثال، روز ادبیات کودک و نوجوان در تقویم به نام زندهیاد مهدی آذریزدی نامگذاری شده است، در حالی که بهنظرم نویسندگان دیگری هم بودهاند که کارنامه درخشانصتری از آذریزدی در عرصه ادبیات داشتهاند. ضمن اینکه آذریزدی به آن معنی نویسنده نیست و محور اغلب کارهایش بازنویسی بوده است. در حالی که این روز باید به نام یک نویسنده نامگذاری میشد. به شخصه برای جایگاه و خدمات ارزشمند زندهیاد آذریزدی احترام زیادی قائلم. چون او در دورهای به بازنویسی و سادهنویسی ادبیات کهن ایران پرداخت که تکنولوژی به شکل امروز در جامعه رواج نیافته بود. در چنین شرایطی او به مثابه یک پل ارتباطی میان کتاب و نوجوانان قرار گرفت و مجموعه «قصههای خوب برای بچههای خوب» توانست از جهات مختلفی، در آگاهی بخشی و ارتقای معلومات ادبی کودکان و نوجوان
ان جامعه وقت نقش زیادی داشته باشد. همینطور درباره نامگذاری روز شعر و ادب فارسی به نام شهریار، گاه این پرسش ایجاد میشود که چرا با وجود شاعران قدرتر در تاریخ ادبیات ایران، نامگذاری این روز تحت عنوان شاعر توانمندی چون شهریار قرار گرفته؟ در مجموع نامگذاریهایی از این دست کمکی به ادبیات نخواهد کرد، مگر آنکه نهادهایی که در توسعه ادبیات نقش دارند در این زمینه پاسخگو باشند و به ارائه گزارش عملکرد یکساله خود بپردازند. در عین حال، برپایی نشست نمایندگان انجمنهای ادبی با نمایندگان وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی و آموزش و پرورش هم میتواند نقش زیادی در کاربردی کردن این مناسبتهای تقویمی ایفا کند.
جای خالی روز شعر در تقویم، انگیزه این نامگذاری شد علیاصغر شعردوست پژوهشگر و مدرس دانشگاه نیز صحبتهای خود درباره کارکردهای حقیقی مناسبتهای تقویمی را با این شعر شروع میکند: شهریارا تو به شمشیر قلم در همه آفاق به خدا ملک دلی نیست که تسخیر نکردی روزهایی که در تقویمهای کشورها برای مناسبتی قید میشوند، برای توجه دادن جامعه به اهمیت موضوعی، شخصی و حادثه تاریخی انتخاب میشوند. در طول سالهای فعالیتم در عرصههای مختلف، از رادیو گرفته تا فعالیتهای فرهنگی در وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی در داخل و خارج از کشور و مدیریت مؤسسات انتشارات مختلف که آخریاش تصدی انتشارات سروش بود، به این نقیصه پی بردم که برای تعظیم و تکریم شعر، روزی در تقویم نداریم، در حالی که دیگر حوزهها مانند کتاب، فیلم و موسیقی، رویدادهای مفصلی مانند نمایشگاه بینالمللی کتاب، جشنواره موسیقی و فیلم فجر و... را برگزار میکنند اما با وجود آنکه ایران مهد بزرگان شعر در جهان است، روزی برای تجلیل از شعر در تقویم نداشتیم. این مسأله، انگیزه من را تقویت کرد تا پیشنهادی ارائه دهم که در تقویم روزی به نام بزرگداشت شعر و ادب فارسی در نظر گرفته شود. در قدم بعد به این مسأله فکر کردم که گنجاندن این مناسبت بهتر است در کدام روز از سال باشد. ضمن اینکه دنبال یک شخصیت معاصر برای این روز بودم. چون اگر میخواستم هر کدام از متقدمین در این زمینه را انتخاب کنم، با موجی از انتقادات روبهرو میشدم. بهعنوان مثال اگر میخواستیم بزرگداشت فردوسی را در چنین روزی برگزار کنیم، عدهای میگفتند چرا فردوسی و چرا حافظ نه؟ یا درباره سعدی و مولانا و دیگر مفاخرمان به همین ترتیب. در نهایت به انتخاب یک شخصیت معاصر رسیدیم و تصمیم گرفتیم شهریار را انتخاب کنیم. او شاعری است که توانایی و میزان نفوذ اشعارش در بین اقشار مختلف جامعه، از متدینین و شخصیتهای نامداری که با تاریخ کشور پیوند دارند گرفته تا نسل جوان انکارنشدنی است. در مجموع، ذوق عمومی کشور از گذشته تا امروز، شهریار را میپسندیده است؛ بهخصوص اینکه در روزگار معاصر ما شخصیتی به بلندی او نبوده است. از این جهت پیشنهاد کردم روز 27شهریورماه که روز درگذشت اوست، به نام «روز بزرگداشت شعر و ادب فارسی» در تقویم درج شود. در درجه اول این پیشنهاد را با شورایعالی انقلاب فرهنگی مطرح کردم و رئیسجمهور محترم وقت که در آن زمان رئیس شورایعالی انقلاب فرهنگی نیز بودند، موضوع را به شورای عمومی ارجاع دادند. در شورا اگرچه تعدادی منتقد این نامگذاری بودند اما عدهای دیگر به دفاع از این طرح پرداختند. در نهایت این طرح در شورای عمومی تصویب شد. امروز بیش از 20سال است که هر سال به این مناسبت در شهرهای مختلف_ بهویژه در زادگاه این شاعر پرآوازه و دیگر شهرها و حتی خارج از کشور_ برنامههایی درراستای بزرگداشت او برگزار و در این بین، به شعر وادب فارسی هم پرداخته میشود.
نوآوری شهریار در شعر ترکی، منبع الهام دیگر شاعران قرار گرفتاین مدرس دانشگاه با اشاره به این شهریار از معدود شاعران معاصر است که ویژگیهای بیشمارش از جمله دوزبانه بودن اشعارش او را از دیگر شاعران همدوره خود متمایز کرده است ادامه میدهد: با وجود آنکه اکثر اشعار شهریار به فارسی است اما بهلحاظ وزانت، راهگشایی و نوآوری در شعر ترکی، یک سمبل بهشمار میرود. بهخصوص اینکه شعر ترکی بعد از سرایش منظومه «حیدربابا یه سلام» از انحصار گروههایی که از شعر بهعنوان ابزار و مانیفستهای سیاسی خود استفاده میکردند خارج شد و برای خود محمل مناسبی پیدا کرد. بهطوری که بعد از انتشار این شعر، اغلب شاعرانی که میخواستند شعر ترکی بسرایند از اشعار شهریار در این زمینه تاثیر میپذیرفتند. خاطرم هست وقتی به مناسبت صدمین سالگرد تولد استاد شهریار کنگرهای برگزار کردیم، با بیش از 80 نظیره براساس شعر حیدربابا مواجه شدیم. این نظیرهها از ایران، ترکیه، قفقاز، کرکوک عراق و حتی ترکزبانان ساکن اروپا و آمریکا به دستمان رسید که بیانگر نفوذ شعر شهریار بوده است.
شهریار، محبوبترین شاعر در بین اقشار مختلف جامعه لیلا حسینینیا شاعر و مسئول امور برنامههای پژو
هشی شهریار و مدیر مرکز آفرینشهای ادبی آذربایجان شرقی است، او درباره ویژهبرنامههایی که امسال به مناسبت بزرگداشت شهریار در تبریز برگزار میشود، توضیح میدهد: ما در حال برگزاری یک همایش ملی سه روزه با عنوان «شهریار؛ شاعر مردم ایران» هستیم. شهریار یکی از محبوبترین شاعران ایرانی در بین عموم افراد جامعه است و اگر از هر ایرانی بخواهیم شعری بخواند، او قطعا به دو شعر: آمدی جانم به قربانت ولی حالا چرا و علی ای همای رحمت اشاره خواهد کرد. از اینها گذشته، اشعار ترکی استاد شهریار هم از محبوبیت زیادی بین مردم برخوردار است. اولین روز این همایش از روز گذشته (چهارشنبه) آغاز شده است و فرهنگستان زبان و ادب فارسی، حوزه هنری آذربایجان شرقی، بنیاد پژوهشی شهریار در شهر تبریز، استانداری و شهرداری این شهر ما را در برپایی این رویداد یاری کردهاند. در این همایش به برگزاری نشستهای علمی متعددی در بنیاد پژوهشی شهریار میپردازیم و شخصیتهایی چون غلامعلی حدادعادل، حسین معصومی همدانی، امید طبیبزاده، باقر صدرینیا، جمشید علیزاده و... از جمله سخنرانان هستند. در ادامه در خانه موزه امیرنظام گروسی، شب ملی شعر شهریار را برپا میکنیم و شعرخوانی شاعران معاصری مانند افشین علاء، علیرضا قزوه، محمدعلی مودب، سیدمحمدجواد شرافت، اعظم سعادتمند و... را خواهیم داشت. یکی از دستاوردهای این نشستها، حضور شاعران جوان در کنار پیشکسوتان این حوزه است که مجالی برای تبادل نظر و آشنایی دو نسل را فراهم میکند. امروز (پنجشنبه) نیز سلسله کارگاههایی باعنوان «ایرانسرا» در استانهای مختلف برگزار میشود و شاعرانی از اقصی نقاط مختلف کشور در این همایش حضور مییابند. شب روایت استاد شهریار نیز از دیگر برنامههای امسال بهشمار میرود که این برنامه مشتمل بر بازگو کردن خاطرات چهرههای مشهور از برخورد با استاد شهریار، تاثیرپذیری آنها در شاعری از شیوه او و... است. روز جمعه هم نشستهایی با حضور شاعران جوان برگزار خواهد شد که ضمن بررسی و واکاوی المانهای شعری استاد شهریار، درباره جایگاه شعری این شاعر بزرگ در ادبیات معاصر امروز نیز بحث خواهد شد.
