طرحی نو  برای جنگل

در این میان بعد از اجرای طرح تنفس جنگل، ‌اکنون مدیران سازمان جنگل‌های کشور از اجرای طرح‌های نوین جنگلداری در ۲۸ حوضه آبخیز مناطق شمال کشور خبر می‌دهند؛ طرح‌هایی که قرار است در آن مانند گذشته به جنگل فقط به چشم انبار چوب نگاه نشود و سلامت این اکوسیستم در اولویت برنامه‌ها قرار گیرد. اما آنچه در این میان باید بیش از همیشه مورد توجه قرار گیرد ‌نظارت بر عملکرد بخش خصوصی است‌.

تا چشم کار می‌کند درخت صنوبر است که در حاشیه جاده کاشته شده، اینجا در یکی از مناطق جنگلی تالش، بخشی از اراضی جنگلی که تا مدتی پیش شرایط نامناسبی داشت به بخش خصوصی سپرده شده تا با فعالیت در حوزه زراعت چوب به سازمان منابع طبیعی کمک کند، به این شکل که بخشی از درآمد حاصل از این فعالیت برای تامین نیروهایی مانند قُرق‌بان و دیگر مسائل مورد نیاز در حوزه جنگداری هزینه خواهد شد.
‌ سازمان منابع طبیعی در قالب طرح‌های نوین جنگلداری از بخش‌ خصوصی برای احیای بخش‌های آسیب‌دیده جنگلی نیز استفاده می‌کند؛ برای نمونه در استان گیلان منطقه‌ای که تا مدتی پیش تحت تصرف زمین‌خواران و سودجویان قرار گرفته بود از آنها پس گرفته شده و این روزها با کاشت گونه‌های بومی برای احیای آن تلاش می‌شود.
در محدوده دیگری در منطقه هفت دغنان گیلان نیز که در دهه‌های پیش گونه‌های غیربومی مانند درختان سوزنی‌برگ کاشته شده بود، قرار است تحولی رقم بخورد و درختان بومی جایگزین گونه‌های غیربومی شوند‌.
آن‌طور که مسئولان سازمان منابع طبیعی می‌گویند قرار است چنین فعالیت‌هایی در قالب طرح‌های‌ نوین جنگلداری از سوی بخش خصوصی اجرا و درآمد‌ حاصل از آن برای بهبود شرایط جنگل‌های کشور هزینه شود.
 

جنگل، انبار چوب نیست
آنچه در طرح‌های نوین جنگلداری در اولویت قرار خواهد گرفت تغییر نگاه به جنگل‌های شمال کشور است و ارزیابی طرح‌ها دیگر براساس تولید چوب نخواهد بود.
 کامران پورمقدم، معاون امور جنگل سازمان منابع طبیعی و آبخیزداری کشور در این‌باره به جام‌جم می‌گوید: تقریبا از سال ۱۳۳۸ مدیریت علمی جنگل‌ها تحت عنوان طرح‌های جنگلداری شروع شد و مبنای آنها بهره‌برداری از جنگل و برداشت چوب بود و به این شکل مشکلاتی مانند از بین رفتن تنوع زیستی ایجاد می‌شد‌. اما در طرح‌های نوین جنگلداری هدف حفظ، احیا و توسعه جنگل است که در قالب حوضه‌های آبخیز انجام 
خواهد شد‌.
آن‌طور که او تاکید می‌‌کند، ارزیابی موفقیت طرح‌های نوین جنگلداری دیگر میزان چوب تولید شده نیست، بلکه سلامت حوضه آبخیز مدنظر قرار خواهد گرفت،‌ به عبارت دیگر وضعیت‌ آفات و امراض، شادابی و کیفیت و کمیت‌ درختان بومی، حیات‌وحش، وضعیت خاک و مجموعه شاخص‌های اکولوژی که در یک اکوسیستم جنگلی باید وجود داشته باشد مورد ارزیابی قرار خواهد گرفت.
 آمایش سرزمین پیش از اجرای طرح
در این میان کارشناسان تاکید دارند که پیش از اجرای طرح‌های جنگلداری نیاز به انجام آمایش سرزمین است تا براساس اطلاعات به‌دست آمده بتوان تصمیم‌های مناسبی برای مناطق مختلف جنگلی کشور گرفت.  پورمقدم نیز با اشاره به این‌که پیش از اجرای طرح‌های نوین آمایش سرزمین انجام شده، درباره استفاده از ظرفیت‌هایی مانند گردشگری نیز در جنگل‌های کشور عنوان می‌کند: در طرح‌های نوین جنگلداری مسائلی مانند گردشگری و توسعه محصولات غیرچوبی فرعی نیز دیده شده اما به‌گونه‌ای این فعالیت‌ها اجرا خواهد شد که آسیبی برای جنگل‌های کشور در پی نداشته باشد. او درباره مشارکت‌های مردمی در اجرای طرح‌های جنگلداری نوین نیز عنوان می‌‌کند: مشارکت مردمی یکی از ابعاد این طرح‌هاست و مجریان باید از نیروهای محلی برای اجرای طرح‌ها استفاده کنند.‌
 

چالش‌های یک طرح
اجرای هر طرحی با چالش‌هایی مواجه خواهد شد و نیاز است تا مسئولان سازمان جنگل‌ها نیز پیش از اجرای گسترده طرح نوین جنگلداری، برآوردی از چالش‌های احتمالی آن داشته باشند.‌ پورمقدم در این‌باره می‌گوید: با توجه به طرح‌های گذشته جنگل، یکی از چالش‌های احتمالی ما این است که برخی تصور کنند ‌مبنای این طرح‌های نوین نیز برداشت چوب است‌. چالش احتمالی دیگر موضوع اقتصادی است، زیرا تغییر قیمت‌ درخصوص مسائلی مانند حصارکشی، نهال‌کاری و دستمزد کارگری می‌تواند در اجرای طرح‌ها تأثیرگذار باشد. به گفته او چالش دیگر آنها بحث تغییرات اقلیمی است، زیرا به‌شدت روی اکوسیستم‌ها تأثیرگذار است؛ برای نمونه کاهش بارش‌ها، افزایش دمای هوا و طغیان آفات و امراض را در جنگل به‌دنبال دارد.
 

اجرای کامل از مهرماه
طرح‌های جنگلداری نوین در اولین گام در استان‌های گیلان و گلستان در حال اجراست. ‌معاون امور جنگل سازمان منابع طبیعی و آبخیزداری‌ درباره این‌که این طرح از چه زمانی به صورت فراگیر‌ اجرا خواهد شد به جام‌جم می‌گوید: پیش‌بینی ما این است که طرح‌های نوین از ابتدای مهر ماه در همه ۲۸حوضه آبخیز شمال کشور اجرایی شود. معاون امور جنگل سازمان منابع طبیعی و آبخیزداری در پاسخ به پرسش دیگر جام‌جم درخصوص درنظرگرفتن بازه‌ زمانی مشخص برای ارزیابی اجرای طرح‌های نوین جنگلداری نیز توضیح می‌‌دهد: در اولین گام بازه‌ سه تا پنج سال درنظر گرفته شده و در گام‌های دیگر این بازه‌ها به صورت ۱۰ سال خواهد بود. 
اجرای طرح‌های نوین جنگلداری درحالی از سومی مسئولان سازمان جنگل‌ها در حال پیگیری است که ‌جنگل‌های هیرکانی کشور شرایط نامناسبی را تجربه می‌کنند، برای نمونه طغیان کرم ابریشم باف ناجور در استان‌ گیلان در محدوده قابل‌توجهی از جنگل‌ها هیرکانی قابل مشاهده است و این محدوده تغییر رنگ یافته آن قدر وسیع است که از دور نیز به چشم می‌آید. بنابراین‌ نمی‌توان انکار کرد که جنگل‌های کشور شرایط شکننده‌ای دارند به همین دلیل سازمان منابع طبیعی برای اجرای طرح‌های جنگلداری نوین باید نظارتی دقیق بر عملکرد بخش خصوصی داشته باشد، زیرا جنگل‌های کشور به مرحله‌ای رسیده‌اند که دیگر تاب آزمون و خطا را ندارند.‌