خط اتیلن شرق سراب اشتغال و توسعه

نمی توان انتظار داشت همه استان های کشور به قابلیتی برسند که بتوانند با احداث کارخانه ای در بالادست، زنجیره ارزش آن را در استان خود بدون آن که مزایایی مانند دسترسی به بازار را داشته باشند توسعه دهند.
دولت نیز قابلیت این را ندارد که یکباره در ده ها شهر و منطقه، توسعه مبتنی بر پتروشیمی را راهبری کند. اگر احداث واحدهای بزرگ صنعت نفت، خود به خود باعث به وجود آمدن حلقه های پایین دستی خود می شد، چرا اکنون بالاترین میزان بیکاری در کشور مربوط به استان خوزستان است؛ نگارنده این سطور بر استقرار هر چه بیشتر صنایع پایین دستی در کنار مجتمع های پتروشیمی ماهشهر تاکید دارد؛ اما آنچه سرمایه گذاران را که همگی از بخش خصوصی هستند و بر اقتصادی بودن طرح خود بسیار تاکید دارند برای استقرار واحد خود در این منطقه تشویق می کند، علاوه بر نزدیکی به مجتمع های بزرگ اولفین، فراهم دیدن تمام شرایط (و نه لزوما نزدیکی به خوراک) است.
به نظر می رسد چندین برابر همان مشکلاتی که اکنون برای عدم استقرار صنایع پایین دستی پتروشیمی در گرداگرد مجتمع های ماهشهر مشهود است، برای استقرار صنایع پایین دستی پتروشیمی در مرکز کویر ایران نیز موجود است و تا زمانی که این مشکلات برطرف نشود، نمی توان یارانه های چندصد میلیون دلاری را برای ایجاد مجتمع های پتروشیمی زیان ده، به امید شکل گیری واحدهای پایین دستی در آینده پرداخت کرد.جمع بندی موضوع آن است که برای یک واحد تولیدکننده 3فاکتور در هزینه تمام شده کالا موثر است:
1- قیمت خرید مواد اولیه مورد نیاز
2- قیمت تمام شده تولید در کارخانه
3- قیمت انتقال مواد اولیه از مبدا خرید به کارخانه و انتقال محصولات از کارخانه به دست مصرف کننده (هزینه حمل و نقل)
بنابراین هر گونه تلاش برای جابه جایی محل استقرار واحد تولیدکننده مواد اولیه و واحد تولیدکننده محصولات نهایی ، باید در یک فرآیند کاملا اقتصادی تعریف شود.
چه بسا استقرار یک کارخانه در یک محل، قیمت حمل و نقل مواد اولیه را از کارخانه بالادست به در کارخانه کاهش می دهد، اما قیمت تمام شده محصول در کارخانه (به علت نبود زیرساخت های اجتماعی و اقتصادی در منطقه) و قیمت حمل و نقل محصول به بازارهای مصرف را بشدت افزایش می دهد. مطمئن باشیم که سرمایه گذار بخش خصوصی این موارد را بدقت مورد تحلیل قرار می دهد و سپس درباره محل استقرار واحد خود تصمیم گیری می کند.
همچنین اگر در نظر است که سرمایه گذاری خارجی برای صنایع پایین دستی پتروشیمی سرمایه گذاری کند (که باید این گونه هم باشد) از آنجا که در نظر سرمایه گذاران خارجی، صادرات محصولات به بازارهای خارج از کشور بسیار مهم است، با دور کردن آن از بنادر صادراتی جذابیت این موضوع کاهش می یابد.
طبق گزارش دفتر توسعه صنایع پایین دستی وزارت نفت تا سال 1403 تولید پلی اتیلن کشور به 7/13 میلیون تن خواهد رسید و مصرف داخل حدود 700 تا 900 هزار تن بیشتر نیست. طبق نظر مدیران پتروشیمی، پس از بهره برداری مجتمع های خط اتیلن غرب، نیاز مصرف داخل را تامین می کنند و مجتمع های کنار دریا به صادرات مبادرت می ورزند.
از این رو با در نظر گرفتن وضعیت درآمد و سطح فرهنگ زندگی در مناطق شرقی و نیز کشورهای همسایه همجوار، اغلب محصولات خط اتیلن شرق به صادرات اختصاص می یابد که نیازمند بازگشت به بنادر صادراتی و تحمیل هزینه حمل و نقل و غیراقتصادی تر شدن تولیدات مجتمع هاست.