پژوهشگاه ابنسینا با اجرای طرح تولید واکسن برای مقابله با یکی از بیماریهای مهم کبدی در طیور، تلاش کرده تا نیاز کشور به واکسنهای متناسب با سویههای بومی ویروس را پاسخ دهد. عامل ایجاد این بیماری، ویروسی است که دارای پنج گونه اصلی بوده و هر گونه نیز به چندین سروتیپ (گروههایی در یک گونه از میکروارگانیسمها مانند باکتریها یا ویروسها) تقسیم میشوند. در میان این سروتیپها، انواع ۴، ۸ و ۱۱ بیشترین نقش را در ایجاد بیماری و خسارت در صنعت طیور دارند. واکسنهایی که تاکنون در کشور مورد استفاده قرار گرفتهاند، عمدتا وارداتی بوده و از کشورهایی مانند هند و پرو تأمین شدهاند. باتوجه به اینکه این واکسنها براساس سویههای ویروسی موجود در کشورهای تولیدکننده طراحی شدهاند، در شرایط داخلی، همواره میزان اثربخشی بالایی را نداشتهاند.
در طرح جدید پژوهشگاه ابنسینا، با جمعآوری و بررسی ویروسهای بومی موجود در کشور، تلاش شده است واکسنی متناسب با شرایط ایران طراحی و تولید شود. این پروژه اکنون به مرحله دستیابی به دانش فنی رسیده و این دانش در اختیار یک شرکت تولیدکننده قرار گرفته است تا پس از انجام ارزیابیهای نهایی، فرآیند تولید و عرضه آن به بازار آغاز شود. خوشبختانه توسعه صنعت واکسنسازی در ایران طی سالهای اخیر شتاب بیشتری گرفته است. پژوهشگاه ابنسینا نیز در همین مسیر، طی دو سال گذشته آزمایشگاه تخصصی واکسن خود را راهاندازی کرده و برنامههایی برای توسعه واکسنهای جدید در حوزه دام، طیور و آبزیان در دستور کار دارد. یکی از اولویتهای این مجموعه، فعالیت روی بیماریهای مهم طیور و دستیابی به دانش فنی تولید واکسنهای جدید طی یک تا دو سال آینده است. همچنین تولید واکسنهای مورد نیاز صنعت آبزیان نیز از دیگر برنامههای این پژوهشگاه به شمار میرود. اهمیت تولید واکسنهای داخلی تنها به موضوع خودکفایی محدود نمیشود بلکه ارتباط مستقیمی با اقتصاد تولید و امنیت غذایی دارد. شیوع بیماری در گلههای طیور میتواند بین ۳۰ تا ۴۰ درصد گله را از بین ببرد و خسارتهای سنگینی به تولیدکنندگان وارد کند. این خسارتها در نهایت بر قیمت تمامشده محصولات و هزینه تأمین مواد غذایی مورد نیاز مردم نیز تأثیر میگذارد. در چنین شرایطی، واکسیناسیون به عنوان اقدامی پیشگیرانه، هزینهای بسیار کمتر از خسارتهای ناشی از بیماری دارد و میتواند از حذف گسترده گلهها جلوگیری کند. استفاده از واکسنهای بومی نیز به دلیل تطابق بیشتر با سویههای موجود در کشور، میتواند نقش مؤثرتری در کنترل بیماریها داشته باشد. در حوزه آبزیان نیز توسعه واکسن اهمیت زیادی دارد؛ چراکه استفاده از واکسنهای ویروسی هنوز در صنعت آبزیپروری نهادینه نشده و در بسیاری موارد از آنتیبیوتیکها استفاده میشود. تولید واکسنهای بومی آبزیان میتواند با کاهش خسارت، جایگزینی مؤثر برای روشهای درمانی ناکارآمد باشد و فرهنگ پیشگیری را در این صنعت تقویت کند.
