انتخاب نام روحالامین برای این مجموعه، برآمده از نگاهی نمادین و هوشمندانه است. تهیهکننده مجموعه تاکید میکند که این عنوان از پیوند میان نام امامخمینی(ره) یعنی «روحالله» و تخلص شعری رهبر شهید، «امین» وام گرفته شده تا تداعیگر روحی تازه در کالبد هنر متعهد باشد. درواقع این برنامه میکوشد نشان دهد رهبر شهید پیش از آنکه شخصیتی سیاسی باشد، چهرهای فرهنگی بود که سیاست را نیز از دریچه فرهنگ و هنر مینگریست و پیوست فرهنگی، اصلی جداییناپذیر در دیدگاههای ایشان بهشمار میرفت.
تکیه بر فرهنگ و هنر
ساختار برنامه بر پایه گفتوگو با چهرههای شاخص فرهنگ و هنر کشور استوار شده است. مهمانان این مجموعه که شامل اساتید پیشکسوت و هنرمندان نامآشنایی همچون کوروش زارعی، علیرضا قزوه، ناصر فیض و عبدالحمید قدیریان هستند، در هر قسمت از تجربیات شخصی و دیدارهای صمیمی خود با رهبر شهید سخن میگویند. حضور هنرمندان در این برنامه تنها به تهران محدود نمانده است و با دعوت از هنرمندان بینالمللی همچون ایمن جابر از لبنان و هنرمندان استانهای مختلف، تلاش شده روایتی جامع از ارادت جامعه هنری به میراث فکری ایشان ارائه شود.
اجرای این مجموعه بر عهده مالک سراج است. او که بهعنوان مجری و بازیگر در این اثر حضور دارد، با تکیه بر باورهای قلبی و پلاتوهای بداهه، تلاش کرده فضایی صمیمی و به دور از تشریفات معمول گفتوگوهای تلویزیونی خلق کند. وجه تمایز اصلی روحالامین در همین روایتهای بیواسطه و صادقانه است؛ جایی که هنرمندان نه در مقام چهرههای رسمی بلکه بهعنوان کسانی که دغدغههای فرهنگی مشترکی با رهبر شهید داشتهاند، از خاطرات و نگاه ایشان به هنر میگویند.
این برنامه علاوه بر مرور خاطرات، به یک پرسش بنیادین نیز پاسخ میدهد؛ اینکه هنرمندان چگونه میتوانند با بهرهگیری از ظرفیتهای هنری، ابعاد مختلف زندگی، سیره و میراث فرهنگی رهبر شهید را برای نسلهای آینده روایت و ماندگار کنند. روحالامین درواقع در تلاش است واقعه تشییع و وداع با رهبر شهید را از یک رویداد صرفا تاریخی به یک حافظه فرهنگی زنده تبدیل کند که هنرمندان، راویان اصلی آن هستند. با پخش این مجموعه از شبکه نسیم، عموم مخاطبان و جامعه هنردوست کشور فرصت مییابند از منظری تازه و صمیمانه با سیره فرهنگی شخصیتی آشنا شوند که همواره هنر را بستری برای تعالی جامعه میدانست.
طیف متنوع مهمانان
در همین راستا، محمدعلی خبیر تهیهکننده برنامه روحالامین در گفتوگو با جامجم گفت: در این برنامه هنرمندان متعددی از حوزههای مختلف ازجمله شعرا، سینماگران و عکاسان حضور داشتهاند و پخش آن در شبکه نسیم با هدف دسترسی به مخاطب عام صورت گرفت تا طیف وسیعتری از مردم بتوانند آن را تماشا کنند و برای دسترسی به آرشیو قسمتهای پخششده نیز میتوان به تلوبیون مراجعه کرد.
وی در تبیین هدف تولید برنامه افزود: ایده اصلی این بود که از یک واقعه صرفا خبری عبور کنیم و به لایههای فرهنگی و هنری برسیم. زیرا رسانهها در چنین مناسبتهایی معمولا به ثبت تصاویر مراسم اکتفا میکنند اما پرسش ما در برنامه این بود که یک هنرمند چگونه این واقعه را میبیند و چه چیزی از این تجربه در حافظه فرهنگی جامعه باقی میماند؟ وی ادامه داد: نمیخواستیم هنرمندان صرفا درباره شخصیت شهید صحبت کنند بلکه قصد داشتیم از زاویه تخصص خود یعنی شعر، تصویر، فیلم، نقاشی و مفاهیم رنگ و فرم، به روایت این تجربه بپردازند تا مشخص شود جایگاه هنر در این برهههای تاریخی کجاست.
خبیر با اشاره به تفاوتهای این برنامه گفت: برنامههای گفتوگومحور مشابه متعددی در مورد زندگی رهبر شهید ساخته میشود اما تفاوت کار ما با آنها این بود که بهجای تکرار اطلاعات خبری دنبال کشف نگاههای متفاوت بودیم تا هر مهمان توضیح دهد هنر چگونه میتواند یک واقعه تاریخی را به تجربه انسانی تبدیل کند. وی در مورد فرآیند صحتسنجی اظهارات مهمانان اظهار داشت: چون این برنامه محصول حوزه هنری بود، تحقیق و پیشتولید دقیقی انجام شد و مهمانانی دعوت شدند که موثق و اکثر آنها از مدعوین ثابت مجالس سالانه حضرتآقا بودند. البته در این مسیر از آرشیو مستندات استفاده و سوالات برنامه نیز بر اساس همین تحقیق و دیدارها مطرح شد.
وی یادآور شد: در ایام تشییع، حوزه هنری بسیار فعال بود و هنرمندان مختلفی مثل شعرا ۴۸ ساعت بیوقفه در مصلای تهران شعرخوانی داشتند که این خود یک جریان هنری بود و برنامه با دعوت از این افراد، سعی کرد گزارش عملکردی از فعالیتهای آنان بگیرد و خاطرات آنها را ثبت کند.
طراحی صحنه خاص
وی درباره طراحی صحنه گفت: طراحی صحنه بسیار مینیمال بود و نکتهای که بسیار به چشم میآمد، زیلوی زیر پای مهمانان بود که بیاختیار، زیلوی حسینیه امامخمینی(ره) را به یاد میآورد و ریشه در درخواست یک هنرمند یزدی از حضرتآقا دارد. سالها پیش که رهبر انقلاب به یزد سفر کرده بودند، یک هنرمند قالیباف یزدی به ایشان گفته بود این صنایعدستی در حال فراموشی است و درخواست حمایت داشت. از اینرو آقا دستور داده بودند حسینیه امامخمینی(ره) را با همین زیلوها فرش کنند. این دستور نهتنها یک حمایت مستقیم بود بلکه باعث احیای این هنر شد و بسیاری از مهمانان برنامه که قبلا شرف حضور نزد ایشان داشتند، روی همان زیلوها نماز خوانده و خاطره داشتند. وی گفت به همین دلیل بخشی از این زیلوها در پایان برنامه بهصورت سجاده به مهمانان هدیه داده میشد که تجدید خاطرهای برای آنها باشد.
وی خاطره یکی از مهمانان را اینگونه نقل کرد: یکی از آنها عنوان کرد این زیلو زبر و سخت است و وقتی روی آن سجده میکردم، زانوهایم درد میگرفت اما درعینحال در این فکر بودم که این زیلو چه انسانهای پرشماری را از زمین به آسمان رسانده است.
به باور خبیر، همین درک و تجربه انسانی و فرهنگی، وجه تمایز برنامه روحالامین بود. وی در پایان خاطرنشان کرد: این برنامه تلاش کرد با عبور از قالبهای مرسوم، هنر را در پیوند با سوگواری و حافظه جمعی ثبت کند و بهعنوان سندی از این دوران در تاریخ رسانه باقی بماند.
