«جامپلاس» این هفته: «بررسی نشانهها و رازهای تاثیرگذاری سینمای متعهد بر مخاطب» در گفتوگوی علیاکبر عبدالعلیزاده با هادی مقدمدوست، کارگردان و فیلمنامهنویس سینما
به گزارش جام جم آنلاین؛ هنگامی که به «عطر» فکر میکنید، چه مفاهیمی در ذهنتان تداعی میشود؟ بوی خوش، فاصله، نوستالژی یا خاطرات دور؟ تماشای فیلم سینمایی «عطرآلود» به نویسندگی سید حسین حسینی و کارگردانی هادی مقدمدوست، تلاشی است برای تجسم بخشیدن به تمام این مفاهیم ذهنی در قاب تصویر. این اثر که قرار است پنجشنبه ۸ مرداد ۱۴۰۵ ساعت ۲۰:۳۰ از شبکه چهار سیما پخش شود، از همان نخستین دقایق آغازین خود، رایحه را به عنوان دال مرکزی در کانون توجه قرار میدهد. پیوند نمادین نام کاراکترهای اصلی یعنی «علی» و «عاطفه» با حرف «عین» و هدف غایی آنها برای ساخت عطر مشترکی به نام «عین»، گواه این مدعاست. هرچند اثر در میانه راه با چالشهایی در حفظ این انسجام روبرو میشود، اما بازگشت به تم اصلی در پرده سوم، هویت شاعرانه آن را بازیابی میکند.
شخصیتهای کمعمق؛ پاشنه آشیل درام عطرآلود
فیلم عطرآلود داستان عطرساز بااستعداد و جوانی به نام علی (با بازی مصطفی زمانی) است که رویای ساخت رایحه اختصاصی خود را در سر میپروراند. ورود عاطفه (با بازی هدی زینالعابدین) به زندگی او، این اشتیاق فردی را به یک رویای مشترک بدل میکند؛ رویایی که وصال آن به همان اندازه که نزدیک به نظر میرسد، دور و دستنیافتنی است.
فیلم در مقدمه خود بدون ادعاهای گزاف آغاز میشود و مستقیم به سراغ پیرنگ اصلی میرود؛ جایی که علی در مسابقه عطرسازی شرکت میکند اما با قضاوت مغرضانه داور مسابقه (با بازی سودابه بیضایی) روبرو میشود. علی که در جریان این رویداد دلباخته عاطفه شده، پس از تحویل نمونه عطر خود، نتیجه مسابقه را رها کرده و به سراغ عشقش میرود.
با وجود فضاسازی حسی مناسب، پاشنه آشیل اثر از همینجا آشکار میشود: ضعف در شخصیتپردازی. فیلم به جای نمایش بصری نبوغ علی، انتظار دارد مخاطب استعداد او را از طریق دادههای کلامی مانند انتشار کتاب یا تمجیدهای داوران باور کند. برجستهترین تلاش فیلمساز برای نشان دادن این استعداد در پرده اول، یعنی فرستادن رایحه دستساز از طریق کولر آبی به اتاق مدیر شرکت، به سکانسی ضعیف و غیرمتقاعدکننده تبدیل میشود. در واقع تماشاچی تنها در اواخر فیلم و پس از گذشت سه چهارم از زمان داستان، با ابعاد واقعی مهارت علی آشنا میشود؛ تاخیری که ممکن است ارتباط مخاطب را با کاراکترها دچار گسست کند.
عبور از بختک سیاهنمایی در سینمای اجتماعی ایران
بزرگترین آسیب درامهای جدی سالهای اخیر سینمای ایران، سقوط آنها به ورطه سیاهنمایی محض و کلیشههایی نظیر خودکشی و مهاجرت بوده است. در حالی که در سینمای جهان «درام اجتماعی» تنها یکی از زیرشاخههای درام است، در سینمای ایران گاهی کل این ژانر با تصویرسازیهای تاریک و مطلق یکی انگاشته میشود.
فیلم عطرآلود آگاهانه مسیر متفاوتی را انتخاب میکند. این اثر به جای اینکه بحرانهای معیشتی، بیماری سخت علی و حتی فرزند در راه آنها (یونا) را به عنوان موتور محرک سیاه درام قرار دهد، عطر را به عنوان دال مرکزی حفظ میکند تا مخاطب با یک درام عاشقانه واقعی مواجه شود. اگرچه فیلم در میانه راه موقتاً از این اتمسفر فاصله گرفته و به فرمولهای مرسوم سینمای اجتماعی نزدیک میشود، اما در یکسوم پایانی با تکیه بر دیالوگ کلیدی و هشداردهنده «داری میمیری اما هنوز خری!»، دوباره به ریل اصلی خود بازمیگردد.
میزانسن هوشمندانه و نشانهشناسی مرگ در تاروپود داستان
یکی از نقاط قوت برجسته فیلم عطرآلود، طراحی صحنه و استفاده نمادین از اشیاء در خدمت درونمایه اثر است. خانه قدیمی دوران کودکی عاطفه و ماشین کلاسیک علی، فضایی سرشار از نوستالژی توأم با غم را بازنمایی میکنند و به طور غیرمستقیم، ریشههای الهامبخش ساخت عطر «عین» را به تصویر میکشند.
همچنین ایده ضبط ویدئوهای یادگاری توسط کاراکترها برای فرزند آیندهشان (نورا)، تمهیدی ساختاری است که از همان ابتدا سایه سنگین جدایی و مرگ را بر داستان میاندازد. مفهوم مرگ به عنوان محرک اصلی پیشبرد پیرنگ، با نشانههای بصری ظریفی نظیر نمزدگی سقف خانه بازنمایی میشود؛ نمادی که ذهن نگران علی را در مواجهه با بیماری سرطان نشان میدهد و مقدمهای برای پایانبندی اثر فراهم میکند.
پایانی خوش با طعم تردید و تعلیق
در پرده نهایی، فیلم تصویری از یک خانواده آرام را ثبت میکند؛ جایی که علی پس از گذراندن مراحل سخت شیمیدرمانی و ریزش موهایش، موفق به خلق عطر رویایی خود شده است. با این حال، تماشاگر هوشمند فریب این پایان خوش ظاهری را نمیخورد. هشدارهای مداوم و نشانههای موتیفوار مرگ در طول اثر، حس تعلیق عمیقی را در سکانس پایانی به جا میگذارند که نشان میدهد این تصویر شاد، ممکن است آرامشی موقت پیش از طوفان نهایی باشد.
فرصتی برای فرار از هیاهوی زندگی
در روزگاری که گیشه سینماها در تسخیر مطلق کمدیهای تجاری قرار گرفته است، تماشای آثاری چون عطرآلود غنیمت به شمار میرود. این فیلم فرصتی است تا مخاطب برای ساعتی از فضاهای شلوغ فاصله گرفته و به اتمسفری آرام و عطرآلود پناه ببرد. پخش این فیلم سینمایی از شبکه چهار سیما در روز پنجشنبه ۸ مرداد ساعت ۲۰:۳۰، فرصت مناسبی برای علاقهمندان به سینمای درام ایران است تا به تماشای این عاشقانه متفاوت بنشینند.
نگاهی به سه قسمت نخست سریال کوری
