نگاهی به سه قسمت نخست سریال کوری
«دچار»؛ محفلی برای دلدادگان امام حسین (ع) است
با فرا رسیدن ایام اربعین حسینی، تلویزیون تلاش کرده است در کنار پوشش آیینهای این مناسبت، روایتهایی متفاوت از فرهنگ عاشورا و جلوههای آن را نیز پیش روی مخاطبان قرار دهد. در همین زمینه، ویژهبرنامه «دچار» بهعنوان یکی از تولیدات مناسبتی رسانه ملی، با رویکردی فرهنگی، تاریخی و هنری روی آنتن رفته تا تصویری فراتر از قالبهای مرسوم برنامههای مذهبی ارائه کند.
به گزارش پایگاه اطلاعرسانی سیما، به نقل از روابط عمومی رسانه ملی، «دچار» برنامهای ترکیبی است که با حضور چهرههای فرهنگی، هنری، ادبی، پژوهشی و همچنین شخصیتهای مردمی، تلاش میکند از زوایای مختلف به ساحت حضرت اباعبدالله الحسین (ع) و فرهنگ عاشورایی بپردازد. این برنامه تنها به روایت تاریخی واقعه کربلا بسنده نمیکند، بلکه با تلفیق روایت، شعر، کتاب، موسیقی، تاریخ، آیینهای عزاداری و تجربههای شخصی مهمانان، میکوشد تصویری جامع از نسبت جامعه امروز با فرهنگ حسینی ارائه دهد.
کتابخوانی، روایتخوانی، مرور تاریخ اسلام، معرفی شخصیتهای اثرگذار واقعه عاشورا، شعرخوانی، بررسی پیشینه آیینهای محرم در ایران و گفتوگو با چهرههای شناختهشده و مردم عادی از بخشهای مختلف این برنامه است. در کنار این بخشها، «دچار» متناسب با تحولات روز جامعه نیز آیتمهایی ویژه تدارک دیده و تلاش کرده است پیوند میان مفاهیم عاشورا و مسائل امروز را حفظ کند.
آنچه «دچار» را از بسیاری از برنامههای مناسبتی متمایز میکند، نگاه چندوجهی آن به فرهنگ عاشوراست؛ نگاهی که در آن، هنر، ادبیات، تاریخ و تجربههای زیسته مردم در کنار یکدیگر قرار گرفتهاند تا مخاطب تنها شنونده روایتهای تکراری نباشد، بلکه با تجربههای تازهای از مواجهه انسان امروز با امام حسین (ع) روبهرو شود.
از یک نام شاعرانه تا روایتی چندوجهی از فرهنگ عاشورا
ابوالقاسم رحمانی، تهیهکننده برنامه «دچار»، درباره انتخاب نام این برنامه گفت: امسال فصل دوم «دچار» روی آنتن رفته است. فصل نخست سال گذشته از کربلای معلی پخش میشد، اما در هر دو فصل، محور اصلی برنامه امام حسین (ع) بوده است. برای انتخاب نام برنامه میان یک عنوان امروزی و یک نام کلاسیک مردد بودیم. ازآنجاکه شخصاً به شعر علاقه دارم، با تفأل به دیوان شعر به واژه «دچار» رسیدیم و پس از بررسیهای مختلف، این عنوان به تصویب رسید.
وی با اشاره به تفاوت فصل دوم با فصل نخست اظهار کرد: فصل اول شباهت زیادی به برنامههای مناسبتی رایج تلویزیون داشت؛ برنامههایی که در آنها گفتوگو با مهمانان مذهبی، فرهنگی یا هنری در آرایهای ثابت، محور اصلی است، ولی برای فصل دوم تلاش کردیم از این قالب فاصله بگیریم و به این نتیجه رسیدیم که جای یک برنامه جامع درباره امام حسین (ع) در تلویزیون خالی است؛ برنامهای که بتواند ابعاد تاریخی، فرهنگی، اجتماعی، هنری و حتی سیاسی فرهنگ عاشورا را در کنار یکدیگر روایت کند.
رحمانی افزود: بر همین اساس تلاش کردیم به جای بیان مستقیم و شعاری مفاهیم، حرفهای جدی را در قالبهای جذاب و غیرمستقیم مطرح کنیم. تاریخ، خوشنویسی، کتاب، موسیقی، شعر و روایتهای مردمی را در کنار هم قرار دادیم تا مخاطب با یک بسته کامل و متنوع روبهرو شود.
وی درباره نگاه محتوایی برنامه نیز گفت: امام حسین (ع) متعلق به همه مردم است و اگر هرسال تنها یک روایت مشخص یا روایت افراد خاص را بازگو کنیم، طبیعی است که مخاطب احساس تکرار کند. به همین دلیل تصمیم گرفتیم سراغ افرادی برویم که شاید کمتر دیده شدهاند، اما تجربهای عمیق از مواجهه با فرهنگ حسینی دارند.
تهیهکننده «دچار» ادامه داد: در این برنامه مخاطب روایتهای افرادی از قشرهای مختلف جامعه را میشنود؛ از امدادگران هلالاحمر و مسئولان موکبها گرفته تا کسبه بازار، موتورسواران و افرادی که هر یک به شکلی در زندگی خود با امام حسین (ع) پیوند خوردهاند. این روایتهای شخصی، صمیمیت و تفاوت مهم برنامه نسبت به آثار مشابه را شکل داده است.
رحمانی درباره روند انتخاب سوژهها توضیح داد: تلاش ما این بود که «دچار» برنامهای تاریخی و فرهنگی باشد اما از مسائل روز جامعه فاصله نگیرد. به همین دلیل برای یافتن سوژههای مردمی، پژوهش گستردهای انجام دادیم. در فضای مجازی، هیئتهای مذهبی و میان افرادی که شناخت قبلی از آنها داشتیم، به دنبال داستانهایی گشتیم که هم برای مخاطب تازگی داشته باشند و هم ظرفیت روایت تلویزیونی پیدا کنند. درنهایت جذابترین موضوعات انتخاب شدند.
وی افزود: از همان مراحل اولیه تولید، همواره این پرسش را مطرح میکردیم که هر موضوع چگونه میتواند در قاب تلویزیون جذاب باشد. صرف داشتن یک سوژه خوب کافی نیست؛ مهم این است که آن سوژه چه قالبی پیدا کند تا برای مخاطب دیدنی باشد.
تهیهکننده «دچار» با اشاره به طراحی بصری برنامه گفت: تمام بخشهای استودیویی برنامه در ساختمان تاریخی حاج حسین ملک در بازار تهران ضبط شده است. زمانی که این مکان را دیدیم، احساس کردیم معماری، فضای تاریخی و هویت فرهنگی آن میتواند به بخشی از روایت برنامه تبدیل شود. به همین دلیل تلاش کردیم از ظرفیتهای بصری این مکان در طراحی دکور و میزانسن استفاده کنیم تا علاوه بر محتوای برنامه، تصویر آن نیز برای مخاطب جذاب باشد.
وی تأکید کرد: علاوه بر فضای بصری، انتخاب مهمانان نیز اهمیت زیادی داشت. برای ما صرفاً شناختهشده بودن افراد ملاک نبود، بلکه مهم این بود که مهمان نسبت به موضوع برنامه تعلقخاطر داشته باشد و حرفی از سر تجربه و باور بزند؛ موضوعی که به باور ما بر اثرگذاری روایتها افزوده است.
رحمانی درباره ساختار پخش این برنامه نیز گفت: «دچار» در قالب ۲۵ قسمت تولید شده و از پنجم ماه صفر روی آنتن رفته است. البته اگر استقبال مخاطبان ادامه داشته باشد و امکان تولید فراهم شود، احتمال دارد پخش برنامه ادامه پیدا کند یا فصلهای بعدی آن نیز ساخته شود.
وی در توصیف هویت برنامه اظهار کرد: اگر بخواهم «دچار» را در یک جمله معرفی کنم، باید بگویم این برنامه محفلی برای آدمهایی است که به امام حسین (ع) دچار شدهاند. اساساً نام برنامه نیز به همین معنا اشاره دارد؛ حالتی از دلسپردگی و تعلق قلبی که فراتر از یک علاقه معمولی است.
رحمانی در پایان درباره یکی از تصمیمهای متفاوت گروه سازنده گفت: در فصل جدید تصمیم گرفتیم در تیتراژ برنامه نام عوامل نمایش داده نشود. این تصمیم بهصورت جمعی و با توجه به شرایط خاص امنیتی کشور اتخاذ شد. احساس کردیم آنچه بیش از نام افراد اهمیت دارد، هویت مشترک گروه تولید است؛ گروهی که خود را دلداده و دچار امام حسین (ع) میداند. از همین نگاه بود که درنهایت عنوان «دچار» برای برنامه انتخاب شد؛ عنوانی که به باور سازندگان، بیش از هر واژه دیگری میتواند حال و هوای این اثر و نسبت آن با فرهنگ عاشورا را بازتاب دهد.
