ادای دین اهالی فرهنگ و هنر به قائد شهید

خانه آفرینش‌های ادبی سازمان فرهنگی هنری شهرداری تهران ازجمله این نهادها بوده که علاوه بر تولیدات موسیقایی مانند «بدرقه» با صدای هفت خواننده، «والصبح» باصدای محمدرضا معتمدی، طراحی و اجرای آثار گرافیتی با موضوعات دفاع مردم در جنگ تحمیلی سوم، شهادت رهبر و شکست رژیم آمریکا، برگزاری شب شعر و... در مراسم تشییع نقش داشته باشند. به این بهانه با محمدرضا وحیدزاده، رئیس خانه آفرینش‌های ادبی سازمان فرهنگی هنری شهرداری تهران به گفت‌وگو نشسته‌ایم. 

این‌طور به‌نظر می‌رسد که هنرمندان عرصه موسیقی از زمان جنگ ۱۲ روزه تا امروز بیشتر از سایر شاخه‌ها نسبت به وقایعی که اتفاق افتاده فعال بوده‌اند، به نظر شما دلیل این مسأله چیست؟
من بااین مسأله موافق نیستم و تصور می‌کنم در فاصله بین دو جنگ پیش آمده، شعر پیشرو‌ترین بوده است. شاید به این خاطر که خاصیت شعر از دیرباز تا امروز به این شکل است که می‌تواند بدون واسطه و تنها با کمک کلمات، به تبیین اندیشه و احساس بپردازد. در نتیجه، معتقدم شعر پیش از هر هنر دیگری در این مدت در میدان حضوری مثمرثمر داشته است؛ کما این‌که در این سال‌ها هم شعر بیش از سایر شاخه‌های هنری، پیشقراول بوده و توانسته گویای وقایع باشد؛ به‌خصوص درباره مراسم تشییع پیکر رهبر انقلاب که به نظرم فعالیت زیادی از سوی شاعران در این زمینه صورت گرفته است. اگرچه ناگفته نماند که دیگر هنرها هم به شکل شورانگیزی به ادای دین نسبت به مقام ایشان پرداخته‌اند. ما هم در معاونت هنری سازمان فرهنگی هنری شهرداری تهران افتخار داشتیم تا از پتانسیل موجود کمال استفاده را ببریم و با تعامل با نهادهای مختلف، به خلق آثاری متناسب با مراسم تشییع بپردازیم. یکی از این فعالیت‌ها، ارتباط ما با خانه موسیقی بوده که از این رهگذر توانستیم با تعداد زیادی از اهالی موسیقی به همکاری‌های مشترک بپردازیم. نمونه این همکاری، تولیدات ارزشمندی در قالب تک‌آهنگ‌های بی‌کلام و باکلام است که در روزهای اخیر منتشر شده تا بتواند ابزار مناسبی برای بیان عواطف و احساسات مردم در این روزها قلمداد شود. 
اساسا برگزاری این رویداد چقدر می‌تواند در آینده به خلق آثار ادبی و هنری بینجامد و فقط محدود به بازه زمانی مراسم تشییع نباشد؟
پیش از هرچیز باید به این مسأله اشاره کنم که برگزاری این مراسم به خودی خود یک لحظه تاریخی و مهم را در کشور ما رقم زده است. اما درباره پاسخ سؤال شما باید بگویم، در تاریخ هنر و ادبیات ما و جهان کم نبوده‌اند آثاری که هنگام وقوع یک رویداد یا پس از آن خلق شده و به ماندگاری رسیده‌اند و امروز از این آثار به‌عنوان میراث فرهنگی جهانی یاد می‌شود. اینها آثاری هستند که تماما در واکنش به یک لحظه تاریخی ارائه شده‌اند و چندان که اشاره کردم، در ادبیات ایران و جهان از این نمونه‌ها کم نبوده است. کمتر شاهکاری را می‌توان درتاریخ هنر دید که در واکنش به واقعه مهمی شکل نگرفته باشد؛ منتهی بعضی نگاه‌های برخاسته و ژورنالیستی به اشتباه، این تلقی را به‌وجود می‌آورد آثاری که در واکنش به وقایع روز خلق می‌شود تأثیر کوتاه‌مدت دارد؛ درحالی‌که این‌طور نیست و تعداد زیادی آثار در این زمینه داریم که توانسته‌اند به‌واسطه مؤلفه‌های ادبی و هنری‌شان، در پهنای تاریخ ماندگار شوند. مسأله این است اثری که از دل و جان هنرمند برآمده باشد، هیچ وقت تاریخ انقضا پیدا نمی‌کند. خوشبختانه ما در این مدت توانستیم با هنرمندان زیادی تعامل داشته باشیم، حتی در مواقعی خود هنرمندان متقاضی همکاری با سازمان بودند. وجه دیگری هم در این زمینه وجود دارد و آن این‌که آثار دیگری نیز در ادامه خلق خواهند شد که ملهم از تشییع پیکر رهبر انقلاب هستند. همان‌طور که بعد از رحلت حضرت امام خمینی‌(ره)، اهالی فرهنگ و هنر آثار متنوعی در این زمینه تولید کردند. در ارتباط با وداع با امام امت هم سیل تولیدات ادامه دارد. به‌عنوان مثال، احمد زارعی یکی از مستندسازان فعال است که با گردآوری آثاری در شاخه‌های موسیقی، تجسمی، سینمایی، نمایشی و... با مضمون شهادت امام امت، ساخت یک مستند را در دست دارد و اطمینان دارم که این اثر می‌تواند برای مخاطبان به‌خصوص نسل جوان، مفید واقع شود. اساسا آثاری که در لحظه خلق می‌شوند، همیشه در طول تاریخ ماندگار شده و هنرمندان بعد از سال‌ها از وقوع یک رویداد، می‌توانند از زاویه دید تازه‌ای در بستر فرهنگی به آن مسأله بپردازند. 
اگر ممکن است درباره دیگر فعالیت‌های‌تان متناسب با مراسم تشییع رهبر انقلاب هم توضیح دهید. 
ما دراین مدت ۱۲ فعالیت هنری داشته‌ایم و تلاش‌مان این بود تا به سهم خودمان به زبان هنر نسبت به این رویداد ادای دین کنیم. اما در این بین، مهم‌ترین کار ما برگزاری طولانی‌ترین شب شعر بوده که به کمک حوزه هنری در مصلی و در ایام وداع برگزار شد. این مراسم به مدت دو شبانه‌روز بی‌وقفه ادامه یافت و طولانی‌ترین شعرخوانی و شب شعری بود که تابه‌حال برگزار شده است. در این جلسه، ۳۰۰ شاعر اعم از شاعران پیشکسوت، شناخته شده و گمنام به تهران آمدند و در آن شرکت کردند و رویدادی بی‌بدیل را رقم زدند. این شب شعر از لحظه اذان صبح روز شنبه شروع شد تا اذان مغرب روز دوشنبه ادامه داشت. محور این شب شعر، سرایش مرثیه‌هایی در سوگ رهبر انقلاب بود؛ در واقع تمام اشعار این نشست، رنگ و بوی حماسی داشت. بازتاب این برنامه تا جایی بود که از چندین شبکه نیز پخش شد. در این برنامه شاعرانی از کشورهای افغانستان، پاکستان، لبنان و... نیز حضور داشتند. می‌خواهم بگویم، برنامه‌هایی که ما در این مدت تدارک دیدیم فقط به موسیقی محدود نبوده است. علاوه بر این در تدارک مجموعه روایت‌هایی از مراسم تشییع امام امت هستیم که این روایت‌ها قرار است توسط مدرسه قلم تهیه شود و داستان‌نویسان تجربه خود را از این واقعه بنویسند. 
در حوزه هنرهای تجسمی هم در این مدت شاهد برگزاری برنامه‌های ویژه‌ای بوده‌ایم؟
همین‌طور است، همزمان با آیین تشییع، گروهی از هنرمندان تجسمی در میدان انقلاب گردهم آمده و در قالب یک ورک‌شاپ به خلق اثر پرداختند. به‌عنوان مثال، هنرمندان خوشنویس با اشعار مقام معظم رهبری، به ترسیم یک تمثال از صورت ایشان پرداختند و کارهای متفاوت و شاخص دیگری در این زمینه شکل گرفت. همین‌طور در میدان ولیعصر، اتفاق دیگری رخ داد و این‌که مردم از مشت‌های خود عکس گرفته و درنهایت، با کنار هم قرار دادن این مشت‌ها، در قالب یک کار ۱۶ ساعته، مشت مقام معظم رهبری ساخته شد و روی صفحه نمایشگر به نمایش درآمد. در حوزه نمایش هم، کارهایی متناسب با مراسم تشییع در برخی میادین پایتخت اجرا شده است. اینها مجموعه فعالیت‌هایی بوده که توانستیم در این زمینه انجام دهیم، همچنین برنامه‌هایی برای آینده نزدیک در نظر داریم که هنوز به مرحله عمل نرسیده است و به‌زودی اطلاع‌رسانی می‌کنیم.