معرفی پیشرو حضور جهانی ما
اینک ما در باره آینده ایران و ایرانیان در جایگاه قدرت منطقهای و جهانی میاندیشیم. گفتیم چیزی که از منظر انقلاب اسلامی مهمترین موضوع توانیابی ایران است، حرکت در مسیر انتظارو ظهور عدل جهانی موعود عج و تکالیف ما در عصر انتظار است. مانمی خواهیم یک قدرت استکباری باشیم. میخواهیم قدرت امام زمانی، خواهان دادگری و آبادانی و رفع ستم و باری به مستضعفان ایران و منطقه و جهان باشیم. این هدف داخلی و جهانی ما از توانیابی است. در جمهوری اسلامی و قانون اساسی آن هستی ایرانی در سرلوحه نظام سیاسی آن چنین تعریف شده است. هرچند قشرهای الیگارش جهانی و داخلی، مستتکبران و رانتخواران سلطه طلب سرمایه سالاران حریص اسرافکار اترافی با این جهاد ۴۷ ساله امامان وامت انقلاب اسلامی مخالفند. گفتیم پیشدرامد پیشرانی ایران در مقام یک قدرت فراملی باید کار فرهنگی جهانی باشد؛ و گفتیم این کارجدی نیازمند کار مشترک حوزه علمیه و مراجع عظام در معرفی تشیع، و ایران، بوسیله وزارت خارجه، وزارت فرهنگ و ارشاد، رسانه ملی، دانشگاه، هنر ایرانی، سینما و کارتونها و فضای مجازی. است. باز اشاره کردم یکی از گونههای کارامد معرفی ایران و جمهوری اسلامی و نشر ارزشهای فرهنگ تغییر نو و مقام وجایگاه قدرت ایرانی و خواست الهی ما، انتشار جهانی دانشنامه ها، موسوعه هاو مجموعه های اساسی است. اشکال مبتکرانه و دیجیتالی و نوی موسوعههای شیعه شناسی و ایرانشناسی برای نشر در جهان بایدبه طرح بزرگ بدل شودو، چون کارتون هال لگویی با جذابیت و هنر دنیا را تسخیر و براب نخبگان و جوانان با زبانهای مناسب تهیه گردند و در فضای واقعی و مجازی از واقعیات و حقایق و رویاهای انسان دوستانه ایران و اسلام سخن گویند. برای روشنایی بیشتر به نکات و نمونههایی اشاره میکنم. چند موضوع گوناگون در باره دانشنامهها ذهنم را باهم مشغول کرد:
☆موسوعه دانشنامههایی با دو شکل کلاسیک هستند. اما در این نوشتار معنا و شکلبندی گسترده تری از آن و ساختارهای تصویری موسوعه ابتکاری و دیحیتالی و الکترونیکی هم مد نظر است.
☆مهمترین نکته مربوط به موسوعه ها، تولید یک شکل مجموعهای در ارتباط با ترویج منابع شناختی مبانی هستی ایرانی برای جهان است. امروز ایران باید خود را برای ایفای نقشی دشوار، اصیل و جهانی و پر مسئولیت آماده کند. زیرا در دوران پسا جنگ ما باید خود را در مقام یک قدرت، منطقهای و به تبع آن یک قدرت جهانی معرفی و مشاهده کنیم. این قدرت در عمل حکمرانی و مردم و مقاوت و قدرت عینی ظهور مییابد، اما روایت امر واقع است که آن را منتشر میکند. اما چگونه قدرتی؟ قدرتی سلطه گر و زورگو و در اندیشه غارت ضعفا؟ یا قدرت با الگویی متکی به دادگری و آبادانی؟ مثلا چین بعد ازقدرت گیری خود را در جهان در مقام قدرت اقتصادی و تکنولوژیک مسئولیت پذیر معروف کرده است. تردیدی نیست انقلاب اسلامی با رویاها و آرمان هایش است که ریشه دار است معنا میگیرد و هویت دارد و جمهوریش، جمهوری اسلامی است و عدالت و آبادانی، اساس هویت او ست. پس همان طور که در داخل از حق مستضعفان و گسترش دادگری باید دفاع کنیم و از رفتار متکبر و مستکبرانه دور باشیم. در رفتار منطقهای و جهانی هم شایسته است که بر اساس قرآن و منش خاندان وحی عمل نماییم و منادی دنیایی صلح آمیز ضد زورگویی و رشید و عادلانه عمل کنیم. در این نقطه ایران شناسی و شیعه شناسی برای حهان مهم است. دومین خصوصیت این نظام صبر و مسئولیت پذیری است. رهبری داهیانه دو امام بزرگوار و فتوای نبوغ آمیز ولی فقیهی شایسته اداره جهان، ودستاوردهای خط امامی امام شهید و پایبندی به نفی و نهی نسل کشی وکشتارجمعی (بر عکس آمریکا) و عدم تمایل به ساختن سلاح سلاخی کشتار جمعی مثل بمب اتم، و تخطی مدام آژانس و پایبندی ایران به تعهدات در جهان، یک چهره مسئول به یمن رهبری توحیدی و عاقلانهی امام شهید از ایران ساخت که بدرد امروز ما درمقام ظهور یک قدرت جهانی میخورد تا به حهان به صورت مستند و باور پذیر خود را و اسلام ناب خود را و قرآن و اهل البیت علیهم السلام را معرفی کنیم. موسوعههای نشر شناخت از ایران بر این بنیان استوارند.
خوب برای شناساندن عمیقتر فرهنگ ایرانی شیعی موسوعهها نقش مهمی دارند. عناوینی را نمونه میآورم و چند نمونه را مورد بررسی قرار میدهم.
موسوعه مذهب تشیع، موسوعه تمدن ایرانی، موسوعه انقلابات و جنبشهای مقاومت ایرانی در تاریخ.
موسوعه انقلاب اسلامی ایران، موسوعه علوم ایرانی از علوم طبیعی تا علوم ریاضی و دینی و حکمت، موسوعه شناخت میراث معنوی و حکمت و دیدگاههای امام خمینی، موسوعه امام خامنهای شناسی، موسوعه خلیج فارس، موسوعه هنر ایرانی، موسوعه فقه جعفری، موسوعه تاریخ ایران، موسوعه ادبیات و شعر فارسی، موسوعه جغرافیا و دیدنیهای ایران، موسوعه معماری ایران، موسوعه سینمای انقلابی و پیشرو ایران، موسوعه فرهنگ ایرانی، انسان شناسی اقوام و موسویه زبانها و گویشهای ایرانی، موسوعه معرفی افکار متعال متفکران و فقیهان و عالمان بزرگ و عارفان صمدانی گذشته تا حال، موسوعه مردمشناسی ایران، و موسوعه حکمت در شعر شاعران ایران ... موسوعهها هم برای متفکران و هم بویژه بزبان ساده برای جوانان، از مهمترین کارهایی است که باید انجام گیرد و به زبانهای مهم دنیا ترجمه گردد. این فعالیت کل دانشگاهها و دانشمندان و محققان رشتههای مختلف را میتواند گرد آورد و در خدمت جهانی کردن نگاه اسلام ناب محمدی و تشیع و ارزشهای هستی ایرانی قرار گیرد. ما باید از نگاه دوران استقرار دست بکشیم و به دوران افتدار منطقهای با نگاه جهانی به موجودیت خود و تکالیف خود و روابط خود در جهان بنگریم. مسلما این فعالیت باید مبری از ناسیونال شوونیسم مدرن و فعالیتی الهی در مسیر ظهور امام زمان عج و عدل جهانی طراحی و عمل شود؛ و باید خود الگویی وجودی را در تغییرات آینده جهان معرفی نماید و بر الگوهای کفر و سلطه و تجاوز فایق آید و مردم را گرد تغییری شرافتمندانه و انسانی متحد نماید. اکنونچند موسوعه را معرفی میکنم.
☆ فعلا و فورا پیشنهاد تاسیس یک نهاد مشترک از رسانه ملی و سپاه پاسداران برای تهیه و گرد آوری یک موسوعه کامل تصویری از هستی چند وجهی تجمعات شبانه که در آن حماسه و استقامت و رزمندگی و جانفدایی و سلحشوری و ادبیات و مطالبات و سیاست و عشق و دوستی و مراوده و همبستگی و یگانگی و حتی حسن ازدواج در خیابان گرد امده بود و همه باید ثبت شوند. تصاویر و شعارهای تجمعات شبانهی سراسر ایران در ذهنم لانه کرده و دست بر نمیدارد. صدا و سیما میتواند بانی این موسوعه شود. این مجموعه به صورت دو بخش انتشار نوشتاری و مکتوب به صورت کتاب، و نیز انتشار مجموعه شنیداری _ دیداری سامان خواهد یافت قسمت بصری، شامل راشها و قطعه فیلمهای مردم و شعارهای شبانه شان خواهد بود. این موسوعه صحنهی شور یک زندگی تمام عیار است. شایسته است منابع از همه جای ایران جمع آوری گردد. این مجموعه شامل تصاویر فیلمهای خبری رسانه ملی و دارایی موجود صدا و سیمای مرکز و استانها و تصاویر آرشیوی که نهادهای گوناگون، چون سپاه یا ادارات ارشاد و تصاویر گوشیهای خود مردم از تظاهرات شبانه و شعار دادن شان میشود. شعارهای جنگ سوم، و همه فضای شبها، حس و حال، مناسک حضور، گروهای سنی و جنسی، لهجهها و تولید محتوای ایستادگی از همه استانها، شهرها و روستاهای ایران، و سرودها به زبان فارسی و به زبانها و لهجههای گوناگون مردم ایران، کردی و ترکی و لری و عربی و مازنی و گیلکی و بلوچی و طالشی و سرودها بخش بصری و سمعی مجموعه محسوب میشود و البته تصاویر پلاکاردها، ومطالبات نوشتاری در گردهماییهای شبانه و راهپیمایی و. در این موسوعه برای نسلهای آینده ثبت خواهد. شد. این اسناد یک نقطه عطف تغییر جهانی و افول یک ابرقدرت و سربلند کردن یک ابرقدرت نو محسوب میشود.
احمد میراحسان: این اسناد و تصاویر نشان انواع هنرهای دیگر خیابانی این شبها، نقاشیهای دیواری میدانها و پوسترها و کاریکاتورها است؛ و البته نشر کارتونهای لگویی که با پخش در آمریکا و جهان، تاثیر روایی عالی بر جا گذاشت میتواند جزیی از این مجموعه باشد، و نیز نشر مجموعه سرودها.
خوب شکل دیگر چاپ همه شعارها و سرودها و مطالبات، به صورت کتاب است. این مجموعه مکتوب، برای ثبت اسناد مقاومت خیابان در همپایی و همدلی و همرزمی خیابان با میدان و بازتاب خواستهای استقامت و روح جنگندگی ملت ایران با متجاوز کافر و پلشت و برای دفاع از ایران و اسلام دارای اهمیت فراوان و قطعی است. در این مجموعه اسناد تحولات جدید روحی مردم و بلوغ حضور و مشارکت آنان برای پسا جنگ هم نهفته است، در آن ارکان اتحاد و همدلی ملی تصویری روشن دارد. غالبا ملت ومردمی به مراتب عالیی هویت آگاه، بلوغ آگاهی، دفاع از حقوق و قابلیت اعمال مطالبات برحق، خواست عدالت اجتماعی و اقتصادی و سیاسی و قضایی و ممانعت از استحاله آرمانهای انقلاب اسلامی دست مییابند که به اشرافیت قشر ممتاز و باندها و مافیای قدرت اجازه ندهند که از دستاوردهای آنان سود جسته و آنان را از میدان بدر کرده و مهار سرنوشت انقلاب را نااهلان بدست گیرند.
مردم خود باید از حقوق و میراث نبرد و دین و استقلال وطن در همه سنگرهای جنگ و ترک مخاصمه خود، محافظت نمایند و اجازه ندهند تا پس از رفع خطر با فراموشی و سلطه داخلی قدرت الیگارشیک و زدودن خاطره جمعی ظهور قدرت و هویت ملی و سرمایه اجتماعی حاصل از اقتدار مردم و مردمسالاری اصیل، قدرت ملت را فرو بپاشند و مجددا اقتدارگرایی ضد اتحاد ملی را تحقق بخشند و با در دست داشتن ابزارهای بوروکراتیک و تکنوکراتیک، مردم را به انفعال وادارند. مردم باید از همان حقیقت و هویت اسلامی وهمان چهره انقلابی خود که امام خمینی ره در وصیت نامه شان از آنان طلب کرده فعالانه دفاع و ان را حفظ و از نیروهای مردمی شبیه دولت شهید رجایی و شهید رئیسی حمایت میکنند. دولتی برای ساختن جامعه سالم، قرآنی، عدالت پرور، مردمی و پیشرو و خدمتگزار اکثریت نه اقلیت رانتی و برده اجنبی.
این موسوعه یکی از اسناد و ابزارهای مبین حق مردم به گرون ایران است. حافظ خاطره جمعی مردان زنان و همبستگی عجیب مردم و رستاخیز بی مانند زنان ایرانی با هسته مقاوم زنان زینبی و مومن خواهد بود. بیداری زنان که از انقلاب اسلامی ۵۷ امام خمینی کلید خورد در جنگ هشت ساله رشد کرد و در طی ۴۷ سال به بلوغ رسید و در جنگسوم شکوه و بزرگینگی خود را به رخ کشید. موسوعه دیداری شنیداری و نوشتاری خیابان در جنگ سوم، اثری ماندگار از این چهره بیدار و رزمنده و همه کاره مردم خواهد بود.
☆☆☆☆
موسوعه دوم که ذهنم را مشغول داشت، موسوعه جامع جنگ سوم با موضوع موسوعه خلیج فارس است. این کار سترگ، یکتجربه پیشینه و یک سابقه نیک و ارزشمند در حوزه هنری بوشهر دارد، موسوعه و مجموعه دانشنامههای استانهای ایران طرح بسیار مهم حوزه هنری بود که در ارتباط با استانهای ساحلی خلیج فارس به تولید محتوای زنحیرهای در کتابهای مرتبط با خلیج فارس و در هر استان به تولید دهها جلد کتاب ارزشمند پژوهشی ومجموعههای ماندگار منجر گشت. این جهاد فرهنگی خصوصا در استان بوشهر ثمر بخش بود و با تبدیل پژوهشهای پیشین و تکمیل آن و تحقیق ضروری تازه در خصوص خلیج فارس میتواند به دانشنامه ارزشمند و یک موسوعه جامع خلیج فارس از هشت هزار سال پیش و جهان نخسثین و تمدن سومری و عیلامی و همراه کتیبههای گلی و سپس کتیبههای سنگی آریایی و آثار مادی و هخامنشی و ساسانی و نوشتارهای تاریخنگاران یونان و روم باستان، متون هرودت و آثارخیدس و... در باره خلیج فارس همراه اطلس تاریخی خلیج فازس سپس آثار ایرانی و دوران اسلامی تا همین امروز دست یافت؛ و کاری دائره النعارف گونه یا ممموعه صدجلدی موسوعه خلیج فارس، کاری بی مانند در دفاع از حق ایران در شاخابهی پارس دست یافت.
بیاد دارم به متحاوز از صد موضوع دراماتیک برای صد فیلمنامه در جریان تحقیقاتم در باره ماحراهای خلیج فارس و استانهای ساحلی و مقاومت ایرانیان علیه اجنبی دست یافتم. باید بیاد داشت که در پسا جنگ هم تداوم فقدان حکمرانی در یینما و احیای مناسباتفلاکت غرب پرستانه ممکن نیست و طرحهای یک سینما و سریال سازی برای مخاطب جهانی باید با متظر متافع ملی نه تبلیغ خواستهای آمریکا از سینما برنامه ریزی گردد. کسانی که میخواهند تلویزیون را به روزگار سپری شده که نیوه زهر آگینش را مردم چشیدند برگردانند خائن به بعث مردم هستند؛ و موسوعه خلیج فارس میتواند هزاران روایت داستانی جذاب در اختیار سینماگران بگذارد و این را با ذکر حزییات در آن پژوهش سینمایی نام بردم.
هم اکنون آثار فراوانی در باره خلیج فارس از سوی محققان معتبر و اساتید تاریخ خلیج فارس و کرانهها و سرزمینهای ساخل شمالی منتشر شده است. حوزه هنری در مجموعه دانشنامه خود، آثاری گرانبها را به چاپ رسانده، مثل شاخابهی پارس و روزگارش از افشین پرتو که گزارشی از آن را منتشر کردهام و گزارشات دیگری از این تحقیقات در ارتباط با خلیج فارس را ان شاءالله منتشر خواهم کرد. برخورد افراد تنگ چشم و مخرب و حسد آلود میکوشد برای اغراض حقیر و نامشروع شان، مانعی روحی در کار ایجاد کنند لیکن بهانههای بی بضاعت هرگز در گفتگوی جدی اثری نخواهند داشت. از یکسو بهانه چپ و راست بودن یک نویسنده که کار ارزشمندی ارائه داده و کارش مهم است نه تحسس عقایدش یک مرض است. اگر پژوهشی، علمی است ومیشداوری لیدئولوژیک بر حقیقت رویدادهای تاریخی حاکم نیست چرا باید به افشین مرتو بتد کرد. مگر ایرج افشار که امام شهید او را به ناهار و بحث علمی دعوت میکردند، حزب اللهی بود. یا وسعت نظر شهید سلیمانی که آغوشی برای در بر گرفتن همه دختران و پسرانش باز داشت حقانیت خود را اکنون نشان نمیدهد؟ یا معجزه مبعوث شدن همه مردم در خیابان که امام شهید خبرش را پیشاپیش دادند مردم را سیاه و سفید میکرد. مهم آن است که اسلام آغوشی برایهمه ملت در دفاع از خق باشد و البته به اسم اتحاد خائنانه اسلام در ضد و غیر اسلام منحل و استحاله نشود. لینها دو چیز کاملا مغایر هم هستند. گرد آوردن مردم نباید مایه نفی اسلام گرد؛ و ماجرا بر عکس شود و اسلام برحق، قربانی گردد. تحجر و اباحه گری دو سر یک قیچی هستند.
از سدی دیگر بهانه جویی در یک گزلرش اعلام شده از کتاب شاخابهی پارس و روزگارش، و وانمود کردن دروغین، هم گونهای خسد ورزی جاهلانه است. معلوم است همه اطلاعات گزارش از منبع مذکور نقل میشود. هیچ استاد و پژوهشگری اطلاعاتش از زهدان مادر با خود نمیآورد و هرگز در گزارشات روزنامهای جمله به جمله منبع اطلاعات مذکور اعلام نمیگردد و متون یادداشت با مقاله علمی فرق دارد. تازه در آثار بزرگان تشیع انبوه مطالب از کتب اسلاف نقل میگردد که حتی نام منبع هم برده نشده و آن چه مهم شمرده میشود آن استباطات نو و منحصربهفرد خود نویسنده است که گرامی داشته میشود نه آن که با غیظ و حسد کل رنج تولید محتوا و نگرش نو به اطلاعات و مسایل کهنه که همه جا وجود دارد و از منابع اولیه نشر مییابد و تکرار میگردد، ندیده گرفته شود.
به هر رو موسوعه خلیج فارس میتواند از متون منتشر شده سود ببرد و جاهای خالی اطلاعات لازم را با تحقیقات جدید پر کند.
البته آثار کهن هم بخشی حاصل سفر تاریخ نویس است و انبوهی گرد آوری مطالب دیگران.
مانند مسالک و ممالک ابو اسحق ابراهیم اصطخری به تصحیح ایرج افشار.
نقشهای که استخری از اروند رود و شاخابه پارس کشید و در کتاب اقلیم منتشر کرد؛ و نیز کامل ابن اثیر، و آثار ابن بلخی و مقدسی وابوالقاسم بن احمد جیهانی حمدالله و محمدبن جریر طبری مستوفی فارسنامه ابن بلخی، احسن التقاسیم فی معرفه الاقالیم، اشکال العالم، تاریخ طبری ...
از سوی دیگر تحقیقات اساتید معاصر هم بسیار با ارزش است؛ که از اطلاعات این آثار میتوان بهرهها برد. همچون تاریخ پیرنیای ایران قدیم؛ و یا آثار منتشر شده در مجموعه مقالات کنگرهی بین المللی سیراف. یا اثر نوربخش، خلیج فارس کهنترین نام جغرافیایی در تاریخ و فرهنگ ایران. یا دریانوردی ایرانیان اثر اسماعیل رائین
این متابع در مجموعه حوزه هنری بوشهر و دیگر بنادر و شهرهای های مرتبط با کرانه شمالی خلیج فارس به کار گرفته شده و دانشنامه حوزه برای این موسوعه کاملا قابل استفاده است و برای فیلمنامههای عظیم و سریالهای الف هم میتوان از آنها بهرهمند شد. مانند تحقیقات این پژوهش گران:
☆بوشهر، تنگستان و دشتستان در چند سفرنامه. سید قاسم یاحسینی
☆بوسهر دروازهی تجاری ایران در خلبج فارس. دکتر ویلم فلور و سید قاسم حسینی ترجمه غلامعلی تمهید.
☆دانشمندان و دریانوردان سیراف و نجیرم.
سید ابوالحسن حسینی
☆پرتغالیها در بندر ریشهر. سید قاسم حسینی
☆هلندیها در خلیج فارس و بوشهر. دکتر ویلم فور. ترجمه حسن زنگنه
☆علمای آل عصفور از بحرین تا بوشهر سید ابوالحسن حسینی
☆سید مرتضی اهرمی و مشروطیت
جنوب ایران
☆شاخابهی پارس و روزگارش، افشین پرتو
☆الابرار، آیت الله حاج سید عبدالله مجتهد بلادی بوشهری. دکتر عبدالکریم مشایخی
☆و انبوهی از گزارشات فرستادگان انگلیس و روسیه و آلمان و ایتالیا و فرانسه و کتسولهای مقیم بوشهر و خاطرات و سفرنامههای آنان مانند:
گزارش سالانه بالیوز انگلستان در بوشهر و پس کرانه
گزارش مستر چیک
مستر چیکبعد از جنگ جهانی اول
یادداشتهای گوستاو نیلستروم
امپراتوری عثمانی در بوشهر
گزارشهای استانیلاو دابیژا
یاداشتهای استیو، تی پارکر مشاور اقتصادی کنسول انگلیس
یادداشتهای دامور واتس
اسناد بایگانی وزارت خارجه انگلیس و... رویهم رفته، موسوعهها برای ارتباط جهانی و گسترش تمدنی ما بسبار ضروریاند. سلید جز تعداد انگشت شماری که تحصیلات عالی آکادمیک در ایرانشناسی را اولین کار خود بر میگزینند و وقت اصلی شان را برای آن صرف میکنند، بقیه نخبگان در بهترین حالت و گامی فراتر از همگان با موسوعهها قادر خواهند بود دید عمیقی از ارکان تمدنی_ فرهنگی تمدن جهانی ایرانی بدست آورند که کانون عالمگیرش اسلام ناب محمدی، تشیع دوازده امامی است.
☆☆☆☆☆
از اینجا به موضوع پرارزش سومین جوامع در تلاش توانفرسای علمای بزرگ و سنت جامع نگاری در ایران میرسیم. موسوعههای جدید فقه جعفری و اصول، همچون کانونی تمدن جدید اسلامی، برای نیروهای جهانی انقلاب اسلامی بس ضروری است.
نمیتوانم اکنون که به موضوع سوم موسوعه رسیدیم، کار باورنکرونی ده نمکی را در موسوعه روایی صد جلدی اش بیاد نیاورم.
در ویدئویی، ده نمکی را در بیمارستان کنار تخت امام شهید میبینیم که احتمالا متعلق به عیادت زمان بستری شدن برای جراحی پروتستات بود. بعد از سلام و احوالپرسی آقا در آن حال از ایشان میپرسند کار موسوعه ادامه دارد و ایشان گزارشی کوتاه در باره ادامه کار میدهند. از این جامع روایی نو و کارامد برای پیدا کردن پاسخهای نو و بروز در باره پرسشهای کاربردی از معصوم علیهم السلام شاید سی جلد منتشر شده است. اما باید هر عالم دینی و هر پژوهشگر دانایی یقین داشته باشد که بر شانههای عالمانی ایستاده که کارهای سترگانش مورد رضای الهی بوده است. کسانی همچون خضرات شیخ کلینی، شیخ صدوق، شیخ طوسی، شیخ مفید، و... عمری جانبازانه بار کار بزرگ تهیه جوامع روایی را که گونهای موسوعه است تنها بدوش کشیدند.
☆☆☆☆
اولین موسوعه ایرانی در دست، دینکرد، جامع زرتشتی قرن اول هجری است، گونهای موسوعه عناوین انتخابی در گزارش دینی. البته موسوعه نامی جدید است و حوامع روایی در آن زمان به اسم موسوعه خوانده نمیشدند. البته موسوعه چناچه بر دو گونه مجموعههای لغتنامهای یا دائره المعارفی بر حیب حدوف الفبا اطلاق شود، جوامع روایی را در بر نمیگیرد، اما با توسع میتوان بنا به تعریفی موسع مجموعههای روایی را که به طور خاص به موضوعی اختصاص یافتهاند موسوعه نامید. یعنی مو سوعه را به بسیاری از روشهای مجموعه نگاری میتوان اطلاق کرد که قبلا موسوعه را جدا از آنان میکردند. اما موسوعه جز کتابهایی که به روش الفبایی نگارش یافتند به هر کتابی که از نظر ساختار و مواد محتوایی گسترشدار باشد و یا در موضوعی مثل حدیث کار گردآوری صورت گیرد و کار گسترش ذاتی داسته باشد میتوان بداننام موسوعه داد. استاد محمد علی انصاری شوشتری که در رونمایی موسوعه الفقیه المیسره خود، به انواع مجموعه نگاری اشاره کردند و موسوعه را یکی از همه نام بردند. در حالیکه در رده کتابهایی که به طور گسترده تدوین شدهاند از جوامع روایی با اصطلاح موسوعههای حدیثی یا روایی میتوان نام برد.
اصل نگاری و مستدرک نویسی و امالی نویسی، و مناقب نگاری و غیبت نگاری و جامع نویسی و مزار نویسی و نوادر نویسی با موسوعه کردن این نگارشها منافاتی ندارد و ابن گونهای از موسوعه تخصص در یک رشته میتواند بشمار آید.
از قرن اول تا دهم و از دهم تا چهاردهم و تا امروز ما با آتار عظیم و حیرت انگیز جوامع روایی روبروییم. الکافی کلینی، من لا یحضره الفقیه، یا تهذیب یا الاستبصار شیخ طوسی و امالی شیخ صدوق و شیخ مفید و بحارالانوار علامه مجلسی، یا الغدیر علامه امینی. حتی مجموعه رجالی و دائره المعارف مشاهیر علمای شیعه یعنی کتاب الذریعه میرزا آقا بزرگ تهرانی را میتوان موسوعه شیعی نامید ......،
اما مجموعههای دیگری هموجود دارند.
دانشنامهها در علوم طبیعی که امروز بنام دانشنامههای علوم میشناسیم، مثل دانشنامه علایی به اسم نزهت علایی، یا بهارستان علوم قطب طالقانی یا رشحات الفنون امین الدین خان حسینی هروی یا کار سترگ راغب اصفهانی در لغت و مجموعه لغتنامه دهخدا و فرهنگ لغت معین در قلمرو زبان و موسوعههایی در قلمرو اغانی و... از این دست هستند.
اما درخشش مجموعه را باید در قلمرو روایات جوامع حدیثی جستوجو کرد. منابع اصلی حدیثی، گرد آوری کلام معصوم در زمان حیاتش و گرد اوری دیگران و مجموعهها در دورانهای بعد منابع حدیثی معتبرند.
تعدادی از ۱۵۰ نشانی مجموعهها دانشنامه اسلامی در خصوص منابع معتبر، این کتب هستند. پیداست که انتشار آنان برای دیگران جز انگشت شمار دانشمندان و محققان اسلامی در خارج فایدهای ندارد، اما انتشارث دانشنامهای از مجموعه این منابع معتبر شیعی و روایی به زبان امروزی برای معرفی معرفتهای متعالی قرآن و اهل بیت وحی علیهم السلام برای لمس ریشههای فرهنگ ابران و درک مشخص بزرگینگی رهبران الهیجهانی ما بسیار مفید است. برای آن که مخاطبان ازرانی این نوشتار فهمی مشخص از کار بزرگ کوشندگان راه امر اهل البیت علیهم السلام و حفظ منندگان میراث الهی نا پیدا کنند از صدها عنوان پارهای را اینجا ذکر میکنیم. کار بزرگ آقای ده نمکی که باید اسف خورد چرا بدان تا بدین حد حسد ورزیده و اتهام مضحک بی اهمیتی کار وبرداشت از جوامع روایی دیگر بر آن وارد کردند؛ قدمی در همین مسیر بود ارزش موسوعه صد جلدی او به روز کردن جوامع حدیثی در ارتباط با نیازهای امروزی و هم گزینش تکاتک برای کاربرد باهای تک و فنّاوریهای دیجیتالی و الکترونیک کنونی و نیز نشر کاغذی است. بدیهی است که پس از دوره اول و دوم که اساس نقل یا شنیدن مستقیم از معصوم صلوات الله علیهم بود و دوره نقل شفاهی از کسانی که خود مستقیماً حدیث را شنیده بودند و مکتوب کردند، از آن به بعد اساس کار همه بر گرد اوری گرد آوری شدهها بود و فضل اولین تدوین هم فقط متعلق به شیخ کلینی، شیخ صدوق، شیخ طوسی، شیخ مفید یعنی صاحبان کتب اربعه است. دوران تکمیل و آثاری، چون وسائل الشیعه، بحارالنولر مستدرک الوسائل جامع احادیث شیعی و دوران تبیین و شروح مثل شرح اصول کافی و تنظیم مثل وافی و عصر حاضر، چون کتب سفینه النجاه و و میزان الحکمه و الحیات و. جملگی بر اساس استفاده از متون پیشین نگاشته شده و وجهی بر کار افزودن. پس حقد و تنگ چشمی و اتهام و ندیدن وجه تکمیلی نو و مفید بر کار از امراض قلبی و نیّات سوء و پیشداوریهای نامنصفانه و خرابکاریهای نفسانی سر چشمه میگیرد:
نهج البلاغه. امام علی علیه السلام، شهادت در سال ۴۰ قمری
صحیفه سجادیه. امام سجاد علیه السلام شهادت در سال ۹۴ قمری
توحید مفضل. امام صادق علیه السلام و
مصباح الشریعه منسوب به امامصادق علیه السلام شهادت در ۱۴۸ قمری
الرساله الذهبیه. امام رضا علیه السلام و دو اثر منسوب به آن حضرت، شهادت در ۲۰۳ قمری. تفسیر منسوب به امام العسکری علیه السلام شهادت در ۲۶۰ ق و انبوهی از جوامع روایی تابان که بوسیله عالمان مهیا شد گویای گنجینهای از فرهنگ تولید موسوعههای اساسی است که نقش اصلی در حیات معارف شیعی ایفا کردهاند. مثل:
مستطرفات اِلسرائر (النوادر _ ابن ادریس الحلّی قرن ۶)
عواللئالی (ابن ابی جمهور الاحسائی ق ۹)
منتقی الجمان فی الاحادیث الصحاح (ابن الشهیدالثانی ق ۱۰)
الدررالمنثور من الماثور و غیرالماثور (علی بن محمد عاملی۱۱۰۳)
خصائص الوحی المبین (ابن بطریق ق۷)
الثاقب فی المناقب (ابن حمزه ق۶)
کفایه الاثر (ابن خزار القمی ق ۴)
تحف العقول (ابن شعبه حرانی م۴۱۳ ق)
مناقب ابن سهرآشوب م ۵۸۸ق
بصائر الدرجات (ابن فروخ صفار م ۲۹۰ ق)
التحصین لابن فهد (ابن فهد الحلّی ق۹)
ارشادالقلوب محمدبن حسن الدیلمی ق ۸
الغارات (ابو اسحاق ابراهیم بن محمد ثقفی م ۲۸۳ ق)
الاحتجاج (ابو منصور الطبرسی قرن ۶)
المحاسن (احمدبن محمدبن عیسی ق ۳) کشف الغمه (علی بن عیسی اربلی ق ۷) جامع احادیث الشیعه (آیت الله بروجردی ۱۳۴۰ ش)
الارشاد شیخ مفید و آثار دیگرش ق ۵
وسایل الشیعه محمد بن حسن بن حرّ عاملی ۱۱۰۴ ق
۲۰ اثر شیخ صدوق
مصباح الفلاح شبخ بهایی ۱۰۳۰ ق و...
آثار روایی شیخ طوسی، ۴۶۰ ق
الغیبه محمدبن ابراهیم النعمانی ۳۴۲ ق
البلاد الامین کفعمی ۹۰۵ ق
وآثار فراوان دیگر که گویای اهمیت دائره المعارف نگاری، و جامع نگاری و مستدرک و غیبت نگاری در فرهنگ شیعی برای مستحکم کردن نقش عترت در هستی روزمره و زندگی اجتماعی و فردی شیعیان بوده است.
☆☆☆☆
موضوع آن است که نوکردن جوامع روایی در جمهوری اسلامی به معنای درک روایت فهنی و خضوع و خشوع برابر عترت در اداره جامعه بوسیله مسئولان است و بدیهی است از آنجا که اعضای دولت فقبه و مجتهد نیستند و نیز قوای دیگر، این ضعف غیر قابل جشم پوشی تنها بوسیله نظام مبتنی بر ولایت فقیه مشکل حیاتی حل میشود.
از مواهب جنگ پی بردن بسیاری از افراد تند روی اصلاح طلب به موهبت عظیم نقش ولایت فقیه و رهبری دینی و خطر سکولاریسم است . از این معرفت در اداره کشور و تقویت نقش فقه حعفری و عدالت قرآنی و مبارزه با فساد قشر رانتخوار و مدرن نباید عقبگرد کرد .
اکنون تکلیف نوی ما و کار شبانه روزی در راه خدا برای بهره جهانی از قدرت ایران، در مسیر نشرمعارف معصوم علیهم السلام اندکی روشنی گرفت. شکر موهبت الهی این جایگاه قدرتمند جهانی و داشتن مخاطب در حهان، رشد نظام سالم عدل اسلامی و پیشرو، و کوشندگی در راه توحید و معرفی اسلام و قرآن و اهل البیت علیهم السلام است. کنار تکالیف کلان به وظایف معطوف به جزئیات معرفتی و اشاعه حقیقت اسلام توجه کنیم. دانشنامه های ایرانشناسی و شیعه شناسی و معرفی قرآن و عترت با موسوعههایی به زبان ساده امروزی از عربی و انگلیسی و آلمانی و..... تا زبان های چینی و روسی و آسیایی و آفریقایی و آنریکای لاتین و... برای نخبگان و دانش پژوهان و جوانان و عموم مردم یک کار فرهنگی عالی، موفق و مبتکرانه با انواع خلاقیت های بصری آثار عظیمی در برخواهد داشت. این کارها با بوروکراسی فشل اجرا شدنی نیست. هم فکر و حرف پرشور می خواهد، هم عمل فداکارانه و جهادی و منضبط و تحت مدیریت و کنترل دقیق!
تازه ها
گوناگون
پیشنهاد سردبیر
مرور بزرگ ترین جنجال های تاریخ جام جهانی (8)
«رسوایی خیخون»، ننگ ابدی آلمان و اتریش شد
گفت و گو
