آماده باش به نخلداران؛ آفت در کمین است

نخلستان‌های استان بوشهر که این روز‌ها در تکاپوی باردهی و رسیدن محصول هستند،  با چالش جدیدی روبه رو شده اند.  گرمای زودرس،  کاهش رطوبت و تغییرات اقلیمی،  شرایط را برای ظهور دو آفت کلیدی «کنه گردآلود»و «کرم میوه خوار»فراهم کرده است؛آفاتی که اگر به موقع شناسایی و کنترل نشوند،  می‌توانند بخش بزرگی از دسترنج کشاورزان را به خاکستر تبدیل کنند.

گرما در نخلستان‌های بوشهر تنها یک پدیده جوی نیست؛ بلکه ناقوس هشداری است که سکوتِ سنگینِ تابستان را با ورود مهمانان ناخوانده در هم می‌شکند. با بالا رفتن دما و کاهش رطوبت، نخلستان‌های جنوب به کانون‌های پرخطر برای دو آفت مخرب «کنه گردآلود» و «کرم میوه‌خوار» تبدیل شده‌اند؛ آفاتی که اگر در نخستین گام‌های هجوم، با مدیریت هوشمندانه و پایش دقیق مهار نشوند، حاصل یک سال تلاش باغداران را در چنبره‌ای از تارهای عنکبوتی و میوه‌های خشکیده به یغما می‌برند.

احمد سبحانی، مدیر حفظ نباتات جهاد کشاورزی استان بوشهر، با تأکید بر حساسیت این بازه زمانی، نخل‌داران را به هوشیاری در برابر این هجمه فراخوانده است. اکنون، مرز میان برداشت محصولی مرغوب و خسارتی جبران‌ناپذیر، تنها در «زمان‌شناسی» و «تناوب در مبارزه» نهفته است؛ جایی که دانش فنی باغدار، سلاحی کارآمدتر از هر سم‌پاشی زودهنگام و غیرتخصصی عمل می‌کند.

زنگ خطر برای نگین طلایی

استان بوشهر به عنوان یکی از قطب‌های اصلی تولید خرمای کشور،  این روز‌ها تحت رصد دقیق سازمان جهاد کشاورزی قرار دارد.  مدیر حفظ نباتات این سازمان با هشدار‌های جدی از باغداران خواسته است تا نخلستان‌های خود را نه تنها به عنوان دارایی،  بلکه به عنوان یک میدان نبرد در برابر آفات ببینند. 

«احمد سبحانی» معتقد است که «زمانبندی» در مبارزه با این آفات،  مرز میان سود اقتصادی و زیان سنگین کشاورز است.

کنه گردآلود؛  قاتل خاموش بازارپسندی

کنه گردآلود یا همان کنه تارتن،  دشمنی است که با استراتژی «تارتنیدن» به سراغ خوشه‌ها می آید.  سبحانی در تشریح رفتار این آفت می‌گوید: با افزایش دمای هوا و کاهش رطوبت نسبی،  بستر برای افزایش نسل این کنه فراهم می‌شود.  آفت با تغذیه از شیره برگ‌های جوان و میوه‌های نارس،  پوست میوه را سخت و خشک می‌کند که در نهایت آن را غیرقابل مصرف می‌سازد.

او به باغداران هشدار می‌دهد: فریب ظاهر غبارآلود نخل‌ها را نخورند؛  چرا که این منظره،نشان دهنده طغیان آفت است.  اگر در این مرحله اقدام نشود،  میوه‌ها به رنگ قرمز تیره درآمده و دچار چروکیدگی شدید می‌شوند.  نکته طلایی در مبارزه با این آفت، پایش دقیق خوشه هاست.  کشاورزان نباید پیش از مشاهده مهاجرت کنه‌های بالغ از تاج درخت به سمت خوشه، دست به سمپاشی بزنند. سمپاشی‌های زودهنگام نه تنها هزینه اضافه است،  بلکه سراغ میوه‌های درشت شده در بازه ۴۵ روز پس از گرده افشانی می‌رود.

 سبحانی درباره این آفت می گوید: نکته ظریف اینجاست که ما نباید هر ریزش میو‌ه ای را به پای آفت بگذاریم.  نخل به صورت طبیعی برای تنظیم بار خود،  بخشی از میوه‌ها را می ریزد. اما اگر میزان ریزش بیش از حد معمول باشد، می‌تواند نشانه‌ای از خسارت این آفت باشد. باغدار باید هوشمندانه تفاوت ریزش فیزیولوژیک با ریزش ناشی از آفت را تشخیص دهد.

او ادامه می دهد: «کرم میوه خوار» یا «سرخه و سرخک»  با ایجاد رنگ قرمز آجری و سفت کردن پوست میوه،  حضور خود را اعلام می‌کند.  جالب اینجاست که این آفت در بسیاری از موارد به عنوان یک «تنک کننده طبیعی» عمل می‌کند و اگر جمعیت آن به آستانه خسارت اقتصادی نرسیده باشد،  نیازی به دخالت شیمیایی نیست. از جمله سموم مورد استفاده برای کنترل کرم میوه‌خوار خرما می‌توان به مالاتیون و سایپرمِترین اشاره کرد که باید با نظر کارشناسان و بر اساس میزان مصرف توصیه‌شده استفاده شوند تا کنترل موفق آفت انجام شود.

استراتژی تناوب؛ سلاح باغداران هوشمند

یکی از مهمترین بخش‌های گزارش سبحانی،  هشدار درباره «مقاومت آفات» از مهم ترین تهدیدهایی است که مدیر حفظ نباتات جهاد کشاورزی استان بوشهر با هشدار نسبت به آن می افزاید: به دلیل تعدد نسل کنه‌های تارتن،  استفاده مداوم از یک نوع سم باعث می‌شود آفت نسبت به آن مقاوم شود.  رعایت تناوب در سموم مصرفی،  کلید اصلی کنترل مطلوب است.

وی فهرستی از سموم مؤثر نظیر «فن پیروکسی‌میت (اورتوس)»، «بروموپروپیلات (نئورون)»، «هگزی‌تیازوکس (نیسورون)» و «اسپیرودیکلوفن (انویدور)» یا کنه‌کش‌های عمومی مانند «فن پروپاترین (دانیتول)» و «آبامکتین» را برای شرایط طغیانی توصیه و تأکید می‌کند: مشاوره با کارشناسان جهاد کشاورزی برای کسب آخرین روش و شیوه های مبارزه با افات مهاجم می تواند در کنترل و بهبود شرایط محصول نهایی نخلستان ها به باغداران کمک شایانی نماید.  او از باغداران می‌خواهد که مراکز جهاد کشاورزی را به عنوان پایگاه‌های مشاوره خود در پهنه‌های تولیدی در نظر بگیرند.

مسئولیت اجتماعی در نخلستان

در نهایت،  آنچه در مدیریت آفات خرما اهمیت دارد،  رویکرد »پیشگیرانه و مبتنی بر دانش«است.  دیگر دوران سمپاشی‌های تقویمی و کورکورانه گذشته است.  امروزه پایش مستمر،شناسایی بهنگام و بهره گیری از توصیه‌های کارشناسی،  تنها راه حفاظت از نخلستان‌هایی است که میراث کشاورزی این مرز و بوم به شمار ‌می‌روند.

باغداران اکنون در میانه فصل گرما،  باید با چشمان تیزبین خود در نخلستان‌ها گام بردارند؛  چرا که شاید یک اقدام به موقع،  نه تنها محصول یک سال،  بلکه کیفیت خرمای استان را برای حضور در بازار‌های جهانی تضمین کند.  فراموش نکنیم که حفظ محصول،  تنها حفاظت از سرمایه فردی نیست،  بلکه صیانت از اعتبار خرمای ایران است.